Afrika cüce kirpisi ne yer? Böcekçil bir dostun beslenmesi ve kilo kontrolü
Akşam olunca kirpin saklandığı yerden çıkıyor, burnunu havaya kaldırıp yem kabına doğru yürüyor. Kaba bir cırcır böceği koyduğunda ise bir anda bambaşka bir hayvana dönüşüyor: hızlı, kararlı ve çok mutlu. Kirpiler böceklere bayılır; ama evde beslenen kirpilerin en sık sorunlarından biri fazla kilo. Doğru beslenme, kirpinin hem neyi hem de ne kadar yediğiyle ilgili. Bu yazıda veteriner kaynaklarına göre bir Afrika cüce kirpisinin kabında neler olmalı, neler asla olmamalı, topladık.
- Ana yem: Kirpiler ya da böcekçil hayvanlar için hazırlanmış hazır bir yem (Merck, Illinois Üniversitesi).
- Böcekler: Besinle zenginleştirilmiş cırcır böceği, un kurdu gibi böcekler ana yemin yanında ek olarak verilir.
- Ölçülü ver: Merck'e göre yem ölçülerek verilmeli ve kirpi haftada bir tartılmalı.
- Verilmeyecekler: Süt, çiğ et ve çiğ yumurta, avokado, kuruyemiş, tohumlar, sert çiğ sebzeler, üzüm ve kuru meyveler, tuzlu ya da şekerli atıştırmalıklar.
- Su: Her zaman taze ve temiz su; Illinois Üniversitesi suyu her gün değiştirmeyi öneriyor.
Doğada ne yer?
Royal Veterinary College'a göre Afrika cüce kirpisi doğada çok çeşitli böcekler, ara sıra da sümüklüböcek, salyangoz ve küçük omurgalılar yiyen, her şeyi yiyebilen (omnivor) bir hayvan. RSPCA örümcekleri, bitkileri ve kuş yumurtalarını da sayıyor. Florida Üniversitesi'ne göre kirpilerin beslenmesinin büyük kısmı böceklerden oluşur; sindirim sistemlerinde bitkileri sindirmeye yardım eden kör bağırsak (çekum) bulunmaz. Merck de kirpileri esas olarak böcek yiyen omnivorlar olarak tanımlıyor.
Ana yem: kirpiye uygun hazır yem
Merck'e göre en iyi ana yem, kirpiler ya da böcekçil hayvanlar için hazırlanmış hazır bir yem; beslenmenin büyük kısmını bu oluşturmalı. Illinois Üniversitesi de en iyi beslenmenin kirpi ya da böcekçil hayvan formülü olduğunu söylüyor. Royal Veterinary College'a göre kirpiler diş hastalıklarına yatkın; bu yüzden beslenmenin bir kısmının kuru yemlerden oluşması önemli. Florida Üniversitesi taneciklerin kirpinin çiğneyebileceği kadar küçük olmasına dikkat etmeni istiyor.
Kaynaklar burada ayrılıyor. Merck kaliteli, kilo kontrolüne yönelik bir kedi mamasını alternatif olarak anıyor; Royal Veterinary College proteini yüksek, yağı düşük kedi mamasını öneriyor. Illinois Üniversitesi ise kedi ve gelincik mamalarının kirpi için protein ve yağ bakımından fazla, lif bakımından az olduğunu söylüyor ve verilmemesini öneriyor. RSPCA da evcil kirpilere sıklıkla fazla yağlı yiyecekler verildiğini ve bunun şişmanlığa yol açabildiğini hatırlatıyor. Kirpinin ana yemini veteriner hekiminle birlikte seç.
Yeni yeme geçiş: yavaş yavaş
Merck'e göre kirpiler yeni yiyecekleri kabul etmekte çoğu zaman ağır davranır; bu yüzden yem değişikliği yavaş yavaş yapılmalı. Florida Üniversitesi de yeni yiyecekleri teker teker denemeni, beslenmeyi çeşitli tutmanı ve sindirim sorunlarını önlemek için ödülleri abartmamanı öneriyor.
Böcekler: en sevdiği ödül
Merck, ana yemin yanında besinle zenginleştirilmiş (gut-loaded) cırcır böceği ve dubia hamamböceği gibi böcekleri öneriyor. Illinois Üniversitesi cırcır böceği, solucan ya da un kurdunun kalsiyumla zenginleştirilmiş olmasını istiyor. Royal Veterinary College böceklerin haftada birkaç kez verilebileceğini söylüyor; Florida Üniversitesi'ne göre böcekler hem çok besleyici hem de kirpinin çok sevdiği bir atıştırmalık.
- Neden zenginleştirilmiş: Merck'e göre beslenmesi ağırlıklı olarak zenginleştirilmemiş böceklerden oluşan kirpilerde kalsiyum eksikliği görülebiliyor.
- Solucanlar: Florida Üniversitesi ve Illinois Üniversitesi solucanları da sayıyor.
- Saklayarak ver: Merck'e göre böcekleri ve kuru yemi altlığın içine saklamak ya da kafese dağıtmak, kirpiyi yiyecek aramaya ve hareket etmeye teşvik eder.
- Ölçülü ol: Merck'e göre kilolu kirpilerde yağı yüksek böcek larvaları, yavru fare ve yumurta gibi yağlı yiyecekler azaltılmalı.
Sebze ve meyve: az ve dikkatli
Illinois Üniversitesi fasulye, pişmiş havuç, kabak, bezelye ve yeşil yapraklı sebzeleri sayıyor; meyvenin ise şekeri yüksek olduğu için çok az verilmesini istiyor. Merck de ana yemin yanında az miktarda fasulye, pişmiş havuç, kabak, yeşil yapraklı sebze ve orman meyvesi gibi bir sebze meyve karışımından söz ediyor. Florida Üniversitesi'ne göre sert çiğ sebzeler verilmemeli; Illinois Üniversitesi ve Merck de havucu pişmiş olarak sayıyor.
Verilmemesi gerekenler
| Yiyecek | Kaynağa göre neden |
|---|---|
| Süt | Merck: ishale yol açabilir |
| Çiğ et ve çiğ yumurta | Merck: salmonella riski; Florida Üniversitesi de çiğ eti listede sayıyor |
| Avokado | Florida Üniversitesi: verilmemeli |
| Kuruyemiş ve tohumlar | Florida Üniversitesi: verilmemeli |
| Sert, pişmemiş çiğ sebzeler | Florida Üniversitesi: verilmemeli |
| Üzüm, kuru üzüm, kurutulmuş meyve ve sebzeler | Florida Üniversitesi: verilmemeli |
| Soğan ve soğan tozu, ekmek, bal | Florida Üniversitesi: verilmemeli |
| Tuzlu ya da şekerli abur cubur | Florida Üniversitesi: verilmemeli |
Florida Üniversitesi, hazır yemlerin etiketlerini de dikkatle okumanı öneriyor; bazı ürünlerde verilmemesi gereken kurutulmuş meyve ya da sebze bulunabilir. Listede olmayan bir insan yiyeceğini vermeden önce veteriner hekimine danış.
Kilo kontrolü: kirpinin en büyük sınavı
Merck'e göre şişmanlık evcil kirpilerde çok yaygın ve şişman kirpiler deri altında biriken yağ yüzünden çoğu zaman tam olarak top olamıyor. Royal Veterinary College de şişmanlığın evde beslenen kirpilerde sık görülen bir sorun olduğunu vurguluyor. Illinois Üniversitesi'ne göre doğru beslenme ve bol hareket, şişmanlığı ve yağlı karaciğer hastalığını önleyebilir.
- Akşam ver: Royal Veterinary College'a göre yemi sadece gece vermek ve artanı sabah erkenden kaldırmak, fazla yemenin önüne geçer.
- Kabı sürekli dolu tutma: Merck kilo kontrolünde yemin önünde sürekli bulunmasından (serbest beslemeden) kaçınmayı öneriyor.
- Ölçerek ver: Merck'e göre miktar kirpinin kilosuna ve hareketine göre ayarlanmalı. Ne kadar vereceğini veteriner hekimine sor.
- Haftada bir tart: Merck kirpinin haftada bir tartılmasını öneriyor.
- Hareket ettir: Merck'e göre kafeste her zaman bir koşu tekeri bulunmalı; yemi kafese dağıtmak da kirpiyi harekete teşvik eder.
- Yavaş zayıflat: Merck'e göre kilo kaybı yavaş olmalı; hızlı zayıflama kirpilerde sık görülen yağlı karaciğer sorununu tetikleyebilir. Zayıflama planını veteriner hekiminle yap.
Teker ve kafes için: kirpi kafesi ve teker. Top olma davranışı için: kirpi neden diken kabartır.
Su ve takviyeler
- Her zaman su: Merck'e göre taze su her zaman bulunmalı; kirpilerin çoğu biberon ya da kaptan içmeyi öğrenir. Illinois Üniversitesi suyun sığ bir kapta verilmesini, her gün değiştirilmesini ve içine hiçbir şey katılmamasını istiyor.
- Biberon ya da kap: Florida Üniversitesi'ne göre kirpi biberonu çiğniyor ya da zorlanıyorsa, dişlerine zarar verebileceği için devrilmeyecek kadar ağır bir kaba geç.
- Takviye: Merck'e göre dengeli bir hazır yemle beslenen kirpiye vitamin ya da mineral takviyesi gerekmiyor. Bir takviye düşünüyorsan veteriner hekiminle konuş.
Kirpiyle hayata başlarken bilmen gereken diğer konular için: Afrika cüce kirpisi bakımı.
Haftalık tartıyı Tüylüm'ün Kilo takibi bölümüne kaydedersen kirpinin kilosunun nasıl değiştiğini görebilirsin. Mama ve kum stoğu da kirpi yeminin ne zaman biteceğini hesaplar ve bitmeden hatırlatır.
Sık sorulanlar
Kirpime kedi maması verebilir miyim?
Kaynaklar bu konuda farklı düşünüyor: Merck ve Royal Veterinary College kaliteli, yağı düşük kedi mamasını bir seçenek olarak anarken Illinois Üniversitesi kedi mamasının kirpi için fazla yağlı ve proteinli olduğunu söylüyor. Ana yemi veteriner hekiminle birlikte seç.
Kirpime günde ne kadar yem vermeliyim?
Merck'e göre miktar kirpinin kilosuna ve hareketine göre ayarlanmalı ve kirpi haftada bir tartılmalı. Kendi kirpin için doğru miktarı veteriner hekiminle birlikte belirle.
Kirpim yeni aldığım yemi yemiyor. Ne yapmalıyım?
Merck'e göre kirpiler yeni yiyecekleri kabul etmekte ağır davranır; yeni yemi eskisine azar azar karıştırarak yavaş yavaş geç. Kirpin hiç yemiyorsa, halsizse ya da kilo kaybediyorsa beklemeden veteriner hekimini ara.
Dostunun bakımını Tüylüm'de takip etVeteriner randevularını, aşı ve ilaç günlerini kaydet, zamanı gelince hatırlatalım. Ailenle Yuvam'da birlikte takip edin.
Kaynaklar
- Merck Veterinary Manual · Management of Four-Toed (African Pygmy) Hedgehogs
- Merck Veterinary Manual · Diseases of Four-Toed (African Pygmy) Hedgehogs
- University of Florida College of Veterinary Medicine · How to care for your pet hedgehog
- University of Illinois College of Veterinary Medicine · How to Care for Your Hedgehog
- Royal Veterinary College, Beaumont Sainsbury Animal Hospital · African pygmy hedgehog care (PDF)
- RSPCA · Keeping African pygmy hedgehogs as pets
Hazırlayan: Tüylüm · Yayın ve son kontrol: 24 Ekim 2026. Bir hata görürsen [email protected]'a yaz, hemen düzeltelim. Fotoğraflar Wikimedia Commons'tan, her fotoğrafın altında yazan lisansla kullanıldı.
