Leopar geko bakımı: sıcak taraf, serin taraf ve asla tutulmaması gereken kuyruk
Gündüzleri çoğunlukla saklanan, akşamüstü ışıklar azalınca ortaya çıkıp teraryumu keşfe başlayan benekli bir kertenkele: leopar geko. Küçük ve sevimli görünüyor; ama RSPCA'ya göre 20 yıla kadar yaşayabiliyor ve sıcaklıktan nem oranına kadar her şeyin ayarlı olduğu bir ortama ihtiyaç duyuyor. Bir de çok önemli bir kuralı var: kuyruğuna asla bastırılmamalı.
- Alacakaranlık hayvanı: RSPCA'ya göre leopar geko şafakta ve akşamüstü hareketlenir; günün sıcağında saklanır.
- Teraryum: Bir yetişkin için en az 60 cm uzunluk, 40 cm yükseklik, 30 cm derinlik; daha büyüğü daha iyi.
- İki ayrı sıcaklık: Sıcak tarafta 28–30 °C, serin tarafta 24–26 °C.
- Nemli saklanma yeri: Islak yosunlu bir saklanma yeri deri değişimine yardım eder.
- Kuyruk: Kuyruğa asla baskı yapma; geko kuyruğunu bırakabilir.
Leopar geko kimdir?
RSPCA'ya göre leopar geko (Eublepharis macularius) Pakistan ve Afganistan'ın kurak, çalılık alanlarından geliyor. Günün sıcağında taşların altında saklanıyor, şafak ve akşam saatlerinde hareketleniyor. Yetişkinler genellikle 25 cm kadar oluyor. Ömrü de uzun: RSPCA'ya göre 20 yıla kadar yaşayabiliyor.
Renk ve desen bakımından pek çok çeşidi (morf) var. RSPCA, kırmızı gözlü bazı morfların parlak ışıktan zarar görebileceğini, bunlar için sürüngen konusunda deneyimli bir veteriner hekime danışılmasını öneriyor.
Resmî Gazete'de yayımlanan yaban hayvanları listesinde, Türkiye'de yaşayan bir akrabası, Eublepharis angramainyu, "leopar keleri" adıyla yer alıyor ve listedeki çoğu tür gibi Bakanlıkça koruma altında. Evlerde beslenen leopar geko ise başka bir tür. Doğada gördüğün bir kertenkeleyi asla eve getirme.
Teraryum
RSPCA'nın önerileri:
- Güvenli ve havadar: Tehlikesiz, iyi havalanan, sağlam ve kolay temizlenen bir malzemeden.
- Ölçü: Bir yetişkin için en az 60 x 40 x 30 cm (uzunluk, yükseklik, derinlik).
- Yer: Kaloriferden ve doğrudan güneşten uzak.
- Saklanma yerleri: Hem sıcak hem serin tarafta birden fazla saklanma yeri; geko hem güvende hissetsin hem sıcaklığını kendisi seçsin.
- Tırmanma: Alçak, sağlam dallar ya da taşlar.
- Önceden kur: Teraryumu geko gelmeden en az bir hafta önce kur ve çalıştır; ısıyı ve ışığı ayarla.
Zemin
RSPCA, sağlıklı yetişkinler için yaklaşık yarı yarıya organik toprak ve kum karışımı öneriyor. Kum temiz oyun kumu ya da sürüngen kumu olmalı; inşaat kumu keskin olabilir. Kalsiyumlu kum (calcisand), kayın talaşı gibi gevşek zeminler yutulup bağırsakta tıkanmaya yol açabileceği için uygun değil. Yavru gekolar, iyice gelişene kadar gevşek olmayan zeminlerde (taş plaka, sürüngen halısı gibi) tutulmalı.
Isı: sıcak taraf, serin taraf
Sürüngenler vücut ısılarını kendileri üretemez. RSPCA'ya göre bu yüzden teraryumun bir ucu sıcak, diğer ucu serin olmalı; geko ikisi arasında gidip gelerek ısınır ya da serinler. Leopar gekolar ısıyı karınlarıyla aldığı için sıcak tarafa doğal bir taş plaka koymak işe yarıyor.
| Bölge | RSPCA'ya göre sıcaklık |
|---|---|
| Güneşlenme noktası (sıcak taraf) | 28–30 °C |
| Serin taraf | 24–26 °C |
| Gece | Isı kapatılır; oda 18 °C'nin altına inerse ışık vermeyen ek ısı |
- Korumalı lamba: Isı lambası, geko yanmasın ve ampul patlarsa yaralanmasın diye koruyucu kafesle kapatılmalı.
- Termostat: Her ısıtıcı bir termostata bağlı olmalı.
- Her gün ölç: Termostatlar şaşabilir; iki ucu her gün dijital ya da kızılötesi termometreyle kontrol et.
Işık ve UVB
RSPCA'ya göre UVB, sürüngenlerin kalsiyumu depolayıp kullanmaları için gereken D3 vitaminini üretmelerini sağlıyor. Leopar geko için %2–5'lik bir UVB tüpü öneriyor; tüp, teraryum uzunluğunun yarısı ile üçte biri arasını kaplayacak şekilde sıcak tarafın tavanına takılmalı. Tel örgü UVB'nin bir kısmını tutar; yüksek bir teraryumda daha güçlü bir lamba gerekebilir. UV lambası da korumalı olmalı ve üreticinin söylediği sürede değiştirilmeli. Işıklar zamanlayıcıyla 12 saat açık, 12 saat kapalı çalışmalı. Ayrıntılar: sürüngenlerde UVB ve ısı.
Nem ve deri değişimi
RSPCA'ya göre leopar geko kuru bir ortam ister; serin taraftaki nem %30–40 civarında olmalı ve bir nem ölçerle (higrometre) kontrol edilmeli. Nem fazlaysa havalandırmayı artır.
Deri değişimi için ise küçük, nemli bir köşe gerekir: altı su geçirmeyen, içinde ıslak yosun olan bir saklanma yeri. RSPCA bu yosunun birkaç günde bir temiz suyla nemlendirilmesini öneriyor.
RSPCA'ya göre geko derisini büyük parçalar hâlinde değiştirir; gençken daha sık. Nemli saklanma yerinde derisini yumuşatır, sonra çekip çıkarır ve genellikle yer.
RSPCA'ya göre takılmış görünen deriyi çekip koparma; alttaki yeni deri yırtılabilir. Ayak parmaklarında kalan eski deri kan dolaşımını kesip parmak kaybına yol açabilir. Parmaklarında ya da gözlerinin çevresinde kuru deri kalıyorsa sürüngen konusunda deneyimli bir veteriner hekime git.
Beslenme
RSPCA'ya göre leopar gekonun ana besini çeşitli canlı böcekler: cırcır böceği, çekirge, kalsiyum kurtları gibi. Avın boyu gekonun başından büyük olmamalı. Mum kurtları yağlı olduğu için sadece ara sıra verilmeli.
- Ne sıklıkla? Yavrular her gün, yetişkinler gün aşırı.
- Artan böcekleri al: Yenmeyen böcekler gekoyu ısırabilir.
- Böcekleri önce besle: RSPCA, yem böceklerinin vermeden önce besleyici bir yemle beslenmesini (bağırsak yüklemesi) öneriyor.
- Takviye: RSPCA böceklerin vitamin ve kalsiyum takviyesiyle hafifçe pudralanmasını öneriyor; hangi ürünü ne sıklıkla kullanacağını veteriner hekimine sor, çünkü fazlası da zararlı.
- Su: Serin tarafta her zaman sığ bir kapta temiz su; en az günde bir kez değiştir.
- Tart: Gekonu düzenli tart.
Kuyruk ve elle tutma
Leopar gekonun kalın kuyruğu süs değil. RSPCA'ya göre iyi beslenen bir gekonun kuyruğu kalındır; geko burada yağ depolar. Kuyruğuna baskı yapılırsa geko onu bırakabilir. Kuyruk yeniden çıkar, ama bu gekonun sağlığı için tehlikelidir, çünkü yağ depolarını baştan oluşturmak zorunda kalır.
- Asla yakalama: Gekoyu üstten kapma; iki elinle, dört ayağı da desteklenecek şekilde nazikçe altından al.
- Kuyruğa dokunma: Kuyruğa hiç baskı yapma, kuyruğundan asla tutma.
- Geri çekilirse bırak: Geko geri kaçıyor ya da ısırmaya çalışıyorsa onu rahat bırak, sonra tekrar dene.
- Kısa tut: RSPCA'ya göre oda sıcaklığına bağlı olarak bir seferde 10–15 dakika güvenli; daha uzunu vücut ısısını düşürebilir.
- İlk hafta dokunma: Yeni gelen gekoya ilk hafta gereksiz yere dokunma; alışsın.
RSPCA'ya göre leopar gekolar tek başına tutulmalı: arkadaşa ihtiyaçları yok ve birbirlerine saldırabilirler. Diğer evcil hayvanları teraryumdan uzak tut.
Sağlık işaretleri
RSPCA'ya göre sağlıklı bir leopar gekonun gözleri berrak ve parlak, kendisi hareketlidir; dinlenmediği zamanlarda karnı yere değmez ve kuyruğu kalındır. Dışkı oldukça kuru olur, koyu dışkının yanında beyaz bir kısım (ürat) bulunur.
Serin aylarda geko daha az yiyip daha çok uyuyabilir; RSPCA buna kış uykusuna benzeyen doğal bir yavaşlama (brumasyon) diyor. Ama bu sırada kilo kaybetmemeli. Kas seğirmesi, bacaklarda şişlik gibi işaretler kemik hastalığına işaret edebilir; böyle bir şey görürsen hemen veteriner hekimini ara. Dişiler erkek olmadan da döllenmemiş yumurta bırakabilir; RSPCA bunun için nemli toprak ya da kum dolu bir yumurtlama kutusu öneriyor.
Sürüngenler Salmonella taşıyabilir; gekona ve eşyalarına dokunmadan önce ve sonra ellerini yıka. Ayrıntılar: sürüngen ve Salmonella.
Gekonun deri değişimlerini Tüylüm'ün Deri değişimi kaydıyla ("Tam çıktı / Takılı kaldı") not edebilir, kilosunu Kilo takibi ile izleyebilirsin. Takılı kalan deri tekrarlanıyorsa bu kayıtlar veteriner hekimine gösterirken işine yarar.
Diğer sürüngen yazılarımız: Sürüngenler.
Sık sorulanlar
Leopar geko gece hayvanı mı?
RSPCA'ya göre tam olarak gece değil, alacakaranlık hayvanı: şafakta ve akşamüstü hareketlenir, günün sıcağında saklanır. Bu yüzden gün içinde saklanma yerinde durması normaldir.
İki leopar gekoyu birlikte tutabilir miyim?
RSPCA önermiyor: leopar gekoların arkadaşa ihtiyacı yok ve birbirlerine saldırabilirler. Her geko için ayrı bir teraryum en güvenlisi.
Gekomun kuyruğu koptu. Ne yapmalıyım?
Kuyruk yeniden çıkar, ama RSPCA'ya göre geko yağ depolarını baştan oluşturmak zorunda kaldığı için bu sağlığı için risklidir. Sürüngen konusunda deneyimli bir veteriner hekime danış.
Dostunun bakımını Tüylüm'de takip etVeteriner randevularını, aşı ve ilaç günlerini kaydet, zamanı gelince hatırlatalım. Ailenle Yuvam'da birlikte takip edin.
Kaynaklar
- RSPCA · How to care for a leopard gecko
- RSPCA · Taking your reptile home
- Resmî Gazete · Tarım ve Orman Bakanlığınca Belirlenen Yaban Hayvanları Listesi Kararı (10.08.2022, sayı 31919)
Hazırlayan: Tüylüm · Yayın ve son kontrol: 24 Ekim 2026. Bir hata görürsen [email protected]'a yaz, hemen düzeltelim. Fotoğraflar Wikimedia Commons'tan, her fotoğrafın altında yazan lisansla kullanıldı.
