TÜR REHBERİ Balık

Lepistes (guppy) bakımı: küçük, renkli ve hızla çoğalan bir balık

7 dk okuma · Son kontrol: 26 Ekim 2026 · Kaynaklar: OATA, RSPCA, RSPCA Australia, UF/IFAS Extension

Su bitkilerinin arasında yüzen, yeşil ve mavi desenli bir erkek lepistes. Fotoğraf: 5snake5 · CC0 · Wikimedia Commons

Rengârenk kuyruklarıyla lepistesler (İngilizcesiyle guppy) akvaryumların en tanıdık balıklarından. OATA'ya göre lepistesler Orta ve Güney Amerika kökenli; bugün akvaryumculukta satılanların çoğu ise doğadan değil, üretim tesislerinden geliyor. Küçük, barışçıl ve çoğu zaman bakımı kolay balıklar. Ama iki konuda hazırlıklı olmalısın: lepistesler tropikal balıklardır, yani ısıtıcı isterler; ve yavru doğurdukları için çok hızlı çoğalırlar. Bu yazıda bir lepistes akvaryumunu kurarken bilmen gerekenleri kaynaklarıyla topladık.

KISACA

Tropikal balık: OATA'ya göre su 20–28 °C, RSPCA'ya göre 22–28 °C arasında olmalı; yıl boyunca ısıtıcı gerekir.
Akvaryum: OATA küçük bir grup için en az 45 litre öneriyor; RSPCA Avustralya'ya göre tropikal balıklar için en küçük hacim 50 litre. Filtre her zaman şart.
Grup: OATA'ya göre en az üç lepistes, her erkeğe iki dişi düşecek şekilde.
Hızlı çoğalma: OATA'ya göre üreme "neredeyse kesin"; bir dişi 24–30 günlük gebelikten sonra 20–80 yavru doğurabilir.
Yem: OATA'ya göre günde bir kez, birkaç dakikada yiyebilecekleri kadar.

Lepistesi tanıyalım

Renk ve desen çeşitliliği çok olsa da OATA'ya göre lepistes dediğimiz balıklar yalnızca iki türden ibaret: klasik lepistes (Poecilia reticulata) yaklaşık 5 cm'ye kadar büyür; daha küçük olan Endler lepistesi (Poecilia wingei) ise yaklaşık 2,5 cm olur. OATA'ya göre iyi olgunlaşmış ve su kalitesi iyi bir akvaryumda lepistesler birkaç yıl yaşayabilir.

Erkeği dişiden ayırmak kolay. OATA'ya göre erkek daha küçük ve daha renklidir; erkeğin anal yüzgeci de gonopodyum denen, çiftleşmeye yarayan özel bir yapıya dönüşmüştür. Dişinin anal yüzgeci ise üçgen biçimlidir.

Üstte uzun, kırmızı kuyruklu bir erkek lepistes; altta daha iri ve sade renkli bir dişi. Fotoğraf: Anton Melqkov · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Lepistesler "canlı doğuran" balıklardandır: yumurta bırakmak yerine yüzebilen yavrular doğururlar. RSPCA'ya göre canlı doğuranlar (lepistes, plati, moli ve kılıçkuyruk) akvaryumun her derinliğinde yüzer.

Akvaryum: ısıtıcılı, filtreli, bitkili

OATA'nın genel kuralı şu: makul ölçüde alabileceğin en büyük akvaryumu al. Akvaryum büyüdükçe sıcaklık ve su kalitesi daha kararlı kalır.

Hacim: OATA küçük bir lepistes grubu için en az 45 litre öneriyor; grup sayısı arttıkça daha büyük bir hacim gerekir. RSPCA Avustralya'ya göre tropikal balıklar için en küçük akvaryum 50 litre. RSPCA Avustralya, lepistes gibi canlı doğuranların çok hızlı çoğalabileceğini ve bunun akvaryum kurulurken hesaba katılması gerektiğini de hatırlatıyor: balık sayısı arttıkça daha büyük bir akvaryum gerekir.
Isıtıcı: OATA'ya göre sıcaklığı yıl boyunca uygun tutmak için ısıtıcı gerekir. RSPCA'ya göre lepistesler 22–28 °C arasına dayanır ve bütün ısıtıcılar bir termostatla kontrol edilmeli. Ayrıntılar: akvaryum sıcaklığı.
Filtre ve yumuşak akıntı: OATA'ya göre akvaryumun boyu ne olursa olsun filtre şart. Lepistesler küçük ve uzun yüzgeçli olduğu için akıntı yumuşak olmalı.
Bitki ve saklanma yeri: OATA çakıl ya da kum zemin ve tercihen saklanacak yer sağlayan canlı bitkiler öneriyor. Canlı bitki kullanmıyorsan plastik bitkiler ve saksı, mağara gibi süs eşyaları koyabilirsin. Ama uzun yüzgeçler yırtılmasın diye keskin ya da çok pürüzlü kenarı olan eşyalardan kaçın. Yüzme alanı bırakmayı da unutma. Canlı bitkilerle başlamak için: akvaryumda canlı bitki.
Yer: OATA'ya göre akvaryum cereyandan, ısı kaynaklarından, doğrudan güneşten, yüksek sesten ve titreşimden uzak olmalı; tepeden aydınlatma gece-gündüz düzenini korur.

Akvaryum yeni kurulduysa lepistesleri hemen koyma. OATA'ya göre balık eklemeden önce amonyak ve nitrit sıfır olmalı ve balık sayısı yavaş yavaş artırılmalı. Adımlar: ilk akvaryumunu kurarken.

Kaç tane, hangi oranla?

OATA'ya göre lepisteslerin arkadaşlığa ihtiyacı var: en az üç lepistes birlikte tutulmalı ve her erkeğe iki dişi düşmeli. OATA bu oranın dişilerin ve akvaryumdaki diğer balıkların üzerindeki stresi azalttığını söylüyor. Daha fazla lepistes de tutabilirsin; yeter ki aynı oranla ekle.

Lepistesler tetralar gibi sıkı bir sürü hâlinde yaşamak zorunda değil. RSPCA'ya göre canlı doğuranların kendi türlerinden bir sürüyle tutulmasına gerek yoktur. Sürü balıklarıyla farkı merak ediyorsan: sürü balıkları neden kalabalık yaşar?

Arkadaş seçerken OATA'nın uyarıları:

Yüzgeç didikleyenler olmaz: Lepistesler, örneğin barblar gibi yüzgeç didikleyebilecek türlerle tutulmamalı.
Küçük Endler'e dikkat: Endler lepistesleri, onları yiyebilecek büyüklükteki türlerle tutulmamalı.

Hızlı çoğalma: önceden plan yap

Lepistes almadan önce sorman gereken en önemli soru belki de şu: "Yavrular olursa ne yapacağım?" OATA'ya göre lepistesleri bir arada tuttuğunda üreme neredeyse kesin. Bir dişi, 24–30 gün süren bir gebelikten sonra 20 ile 80 arasında yavru doğurabilir.

OATA'ya göre karışık türlü bir akvaryumda, çok sık bitki yoksa yavruların hayatta kalması zordur; çünkü yavrular diğer balıklar tarafından yenebilir. Yavruları büyütmek istiyorsan OATA şunları öneriyor:

Doğum ağı: Gebe dişiyi, yavruları akvaryumdaki diğer balıklardan korumak için yeterince büyük bir doğum ağına al.
Anneyi ayır: Doğumdan sonra dişiyi yeni doğan yavrulardan ayır; yoksa onları yiyebilir.
Yavruları ayrı büyüt: Yavruları, serbestçe yem yiyebilecek ve kolayca yenmeyecek kadar büyüyene kadar ayrı bir yerde, yavru balıklar için özel yemlerle besle.

Bütün yavruları büyütürsen balık sayısı kısa sürede akvaryumuna sığmayacak kadar artabilir. Bu yüzden planını baştan yap. Florida Üniversitesi'nin (UF/IFAS) sorumlu akvaryumculuk yayınına göre artık bakamayacağın balıklar için şu yolları deneyebilirsin: balığı aldığın dükkâna geri vermek ya da değiştirmek, sorumlu başka bir akvaryumcuyla takas etmek ya da yerel bir akvaryum derneğinden yardım istemek. UF/IFAS'a göre bir okul ya da hayvan bakım merkezi de bu balıkları üstlenebilir.

Doğaya ya da tuvalete asla bırakma

UF/IFAS'a göre akvaryum balıklarını doğaya bırakmak ya da tuvalete atmak hem çevreye hem de hayvana zarar verir. Fazla yavruyu ya da bakamayacağın bir lepistesi göle, dereye ya da havuza bırakma.

Yem: az ve düzenli

OATA'ya göre lepistesler her şeyi yiyen (omnivor) balıklardır. Önerilen beslenme:

Temel yem: Kaliteli, yosun oranı yüksek bir pul ya da granül yem.
Ara sıra: Dafniya, küçük kan kurdu ya da tubifeks gibi küçük canlı veya dondurulmuş yemler. Endler lepistesleri için OATA, siklops gibi daha küçük dondurulmuş yemler öneriyor.
Ne kadar: OATA'ya göre günde bir kez, birkaç dakikada yiyebilecekleri kadar. RSPCA Avustralya iki dakikanın altında yenebilecek kadarını öneriyor. OATA'ya göre yenmeyen yem birikir, çürür ve suya zehirli atık bırakır.
Herkes yesin: RSPCA Avustralya, akvaryumda birden çok balık varsa yemi iki ya da daha fazla noktaya serpmeyi öneriyor.

Daha fazlası: balığa fazla yem vermek.

Su bakımı

OATA'ya göre lepistesler çok az miktardaki amonyak ve nitritten bile strese girebilir. Bu yüzden düzenli bakım şart:

Haftalık su değişimi: OATA en az haftada bir %25 kısmi su değişimini kuvvetle öneriyor; yeni suya musluk suyundaki klor ve kloramini gideren bir su düzenleyici eklenmeli. Nasıl yapılacağı: akvaryumda su değişimi.
Haftalık test: OATA amonyak, nitrit, nitrat, pH ve suyun sertliğini her hafta ölçmeyi öneriyor.
Filtre: Filtre malzemesini musluk altında değil, su değişiminde akvaryumdan çektiğin suda hafifçe çalkala; böylece faydalı bakteriler ölmez.

Veteriner hekimine danış

Lepisteslerinin yüzüşünde, renginde, nefes alışında ya da iştahında bir değişiklik görürsen önce suyu test et. Endişen sürüyorsa beklemeden balıklarla ilgilenen bir veteriner hekime danış.

Tüylüm ile takip et

Tüylüm'ün Bugün sekmesinde balıklar için hazır görevler var: Yem, Su değişimi (haftalık), Su testi (haftalık) ve Filtre temizliği (aylık). Yemin ne zaman biteceğini de Mama ve kum stoğu ile takip edip bitmeden hatırlatma alabilirsin.

Sık sorulanlar

Tek bir lepistes tutabilir miyim?

OATA önermiyor: lepisteslerin arkadaşlığa ihtiyacı var. OATA en az üç lepistesin, her erkeğe iki dişi düşecek şekilde birlikte tutulmasını öneriyor.

Lepistes ısıtıcısız yaşar mı?

Lepistes tropikal bir balık. OATA'ya göre sıcaklığı yıl boyunca uygun tutmak için ısıtıcı gerekir; RSPCA'ya göre lepistesler 22–28 °C arasına dayanır. Isıtıcının bir termostatla çalıştığından ve sıcaklığa her gün baktığından emin ol.

Yavrular çok çoğaldı, ne yapmalıyım?

Onları asla doğaya bırakma. UF/IFAS'a göre balıkları aldığın dükkâna geri vermeyi ya da değiştirmeyi, sorumlu başka bir akvaryumcuyla takas etmeyi ya da yerel bir akvaryum derneğinden yardım istemeyi deneyebilirsin. Bundan sonrası için akvaryumunun kaç balığı taşıyabileceğini satıcınla konuş.

Dostunun bakımını Tüylüm'de takip etVeteriner randevularını, aşı ve ilaç günlerini kaydet, zamanı gelince hatırlatalım. Ailenle Yuvam'da birlikte takip edin.

Bu yazı genel bilgi içindir; teşhis ya da tedavi yerine geçmez. Dostuna özel her karar için veteriner hekimine danış.

Kaynaklar

Hazırlayan: Tüylüm · Yayın ve son kontrol: 26 Ekim 2026. Bir hata görürsen [email protected]'a yaz, hemen düzeltelim. Fotoğraflar Wikimedia Commons'tan, her fotoğrafın altında yazan lisansla kullanıldı.