İngiliz setter

Royal Kennel Club'ın ırk standardı İngiliz setter'ı "çok hareketli, avı sezme yeteneği güçlü" bir köpek olarak tanımlıyor; mizacı için seçtiği sözcükler ise "son derece dost canlısı ve iyi huylu". AKC de onu tatlı huylu ve göz alıcı görünüşlü bir av köpeği olarak anlatıyor.

Standardın vurguladığı av sezgisi, günlük hayatta da kendini gösterir: bir kuşun kokusunu aldığında bütün dikkati oraya yönelebilir.

Yumuşak huylu bir köpek olduğu için sert ve cezalandırıcı yöntemlerden çok, sabırlı ve ödüllü bir eğitimle daha iyi sonuç verir. Yeterince koşamayan genç bir setter ise enerjisini evde huzursuzlukla gösterebilir.

İngiliz setter, her gün saatlerce açık havada olabilen, tüy bakımına vakit ayırabilecek ve dost canlısı, sevecen bir köpek arayan aktif aileler için uygun. Royal Kennel Club büyük bir ev ve büyük bir bahçe öneriyor.

Royal Kennel Club'ın av köpekleri grubu için yaptığı tanıma göre bu gruptaki ırklar mizaçları sayesinde iyi aile köpekleri olabiliyor. Evde çocuk varsa evde çocuk ve köpek yazımız işine yarar.

Royal Kennel Club'a göre modern İngiliz setter'ın temelini Edward Laverack attı. Laverack 1825'te, yaklaşık 35 yıldır özenle yetiştirildikleri bir malikâneden mavi benekli iki setter satın aldı ve seçici üretimle ırkın tipini oluşturdu. Aynı dönemde Richard Purcell Llewellin, gen havuzunu genişletmek için Gordon setter, kırmızı-beyaz setter ve bugün nesli tükenmiş Galler (Llanidloes) setter'ını kullandı ve bunları Laverack köpekleriyle birleştirdi. Kulübe göre bugünkü ırkın temeli bu iki yetiştiriciden geliyor.

AKC, İngiliz setter'ın İngiltere, İrlanda ve İskoçya'nın birbirinden çok farklı arazilerinde çalışmak için geliştirilen, Britanya kökenli dört setter ırkından biri olduğunu belirtiyor.

İlginç bir not: Royal Kennel Club, İngiliz setter'ı kendi ülkesinde "savunmasız yerli ırklar" arasında sayıyor. Bu liste, yılda 300'den az kayıt yapılan İngiliz ve İrlanda kökenli ırklardan oluşuyor; yani bu zarif köpek kendi vatanında giderek azalıyor.

Türkiye'de setter

Türkiye'de ise setter avcılar arasında çok yaygın. 1.325 avcının katıldığı 2021 tarihli çevrim içi bir ankette çulluk avı için en çok tercih edilen köpek setter oldu (%40,8). Bıldırcın avında katılımcıların %29,3'ü, keklik avında %24,8'i setter'ı seçti; bu iki avda pointer'dan sonra ikinci sıradaydı. Setter'ı av köpeği olarak kullanmayı düşünüyorsan, avcılıkla ilgili güncel kuralları Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nden öğren.

İngiliz setter zarif, dengeli ve atletik bir köpektir. Royal Kennel Club standardına göre gözleri ela ile koyu kahverengi arasındadır; kulakları alçaktan bağlıdır ve ipeksi tüylerle kaplı katlar hâlinde yanağa yakın durur. Kuyruğu sırt hizasında taşınır ve uzun, ipeksi saçaklarla süslüdür.

• Boy: Royal Kennel Club standardına göre omuz yüksekliği erkeklerde 65–69 cm, dişilerde 61–65 cm.
• Ağırlık: AKC'ye göre erkekler 29–36 kg (65–80 pound), dişiler 20–25 kg (45–55 pound).
• Tüy: Uzun, ipeksi ve hafif dalgalı; bacakların arkasında ve ön bacaklarda bol saçak var.
• Renk: Irkın en bilinen özelliği "belton" deseni: beyaz zemin üzerine serpilmiş küçük renk benekleri. Standart siyah-beyaz (mavi belton), turuncu-beyaz (turuncu belton), limon-beyaz (limon belton), kahverengi-beyaz (liver belton) ve üç renkli belton desenleri kabul ediyor; gövdede büyük renk lekeleri olmadan, her yere serpilmiş benekler tercih ediliyor.

İngiliz setter'ın uzun, ipeksi tüyü güzel görünür ama emek ister. Royal Kennel Club haftada birden fazla bakım öneriyor.

• Tarama: Haftada birkaç kez, özellikle kulak arkası, göğüs, bacak saçakları ve kuyrukta düğüm oluşmadan tara.
• Yürüyüş sonrası: Tarla ve çalılıkta koşan bir setter'ın saçaklarına diken, ot ve tohum takılır; her yürüyüşten sonra tara ve patilerin arasına bak.
• Kulaklar: Sarkık ve tüylü kulakları haftada bir kontrol et; kızarıklık, koku ya da akıntı varsa veterinerine göster.
• Yıkama: Gerektiğinde, köpeklere uygun şampuanla; sonra iyice kurula.
• Tırnak ve dişler: Tırnakları düzenli kontrol et; diş fırçalamaya yavrulukta alıştır.

Tarama ve yıkama sıklığı için köpek tüy bakımı yazımız adım adım anlatıyor.

Royal Kennel Club İngiliz setter için günde iki saatten fazla egzersiz öneriyor. Uzun yürüyüşler, güvenli alanlarda serbest koşu ve burnunu kullandığı oyunlar bu ırkın günlük ihtiyacı.

• Geri çağırma: Kuş avı için yetiştirilmiş bir köpek; bir kokuya kapıldığında geniş alanda uzaklaşabilir. Tasmasız bırakmadan önce geri çağırmayı uzun bir eğitim tasmasıyla sağlamlaştır; çağırınca gelmeyen köpek yazımız adım adım anlatıyor.
• Koklama oyunları: Ödül saklama ve arama oyunları zihnini yorar; koklama oyunları yazımızda fikirler var.
• Yumuşak yöntem: Dost canlısı ve iyi huylu bir köpek; kısa, ödüllü ve sabırlı çalışmalar en iyi sonucu verir.
• Tasma: Çekmeden yürümeyi küçükken öğret; gevşek tasma eğitimi yazımız yardımcı olur.

Sıcak havada uzun koşuları serin saatlere al; sıcak havada köpek yazımız sıcak çarpması belirtilerini anlatıyor.

İngiliz setter için özel bir mama gerekmez; yaşına ve hareketine uygun, tam ve dengeli bir köpek maması yeterli. Avda çalışan bir setter'ın enerji ihtiyacı, evde yaşayan bir aile köpeğininkinden farklıdır; miktarı köpeğin gerçek hareketine göre ayarla.

• Mamayı ölçerek ver; ödülleri günlük miktardan düş.
• Uzun tüy kiloyu gizleyebilir; kaburgalarını elinle yoklayarak kontrol et. İnce bir yağ tabakasının altında hissedebilmelisin.
• Açıklanamayan kilo alma, halsizlik ve tüy sorunları bir hastalığın işareti olabilir; aşağıdaki hipotiroidi bölümüne bak.
• Masadan yemek verme; köpeklere zararlı yiyecekler listesine göz at.

İngiliz setter Royal Kennel Club'ın Breed Watch listesinde en düşük kategoride: ırk standardına bağlı, gösterilerde dikkat edilecek özel bir sorun tanımlanmamış. Yine de bilinmesi gereken konular var. Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için veteriner hekimine danış.

Doğuştan sağırlık

İngiliz setter, doğuştan iç kulak kaynaklı sağırlığa yatkın ırklardan biri. İngiltere'de 2000–2018 arasında 5–10 haftalıkken işitme testi (BAER) yapılan 447 setter yavrusunun incelendiği 2020 tarihli çalışmada:

• Yavruların %95,5'inde iki kulak da normal duyuyordu.
• %3,6'sı tek kulaktan, %0,9'u iki kulaktan sağırdı; yani toplam oran %4,5'ti.
• Dişi yavruların sağır olma ihtimali erkeklere göre 3,3 kat daha yüksekti.
• Anne ve babasının işitme durumu bilinmeyen yavruların sağır olma ihtimali, en az bir ebeveyni test edilip normal çıkanlara göre 4,6 kat daha yüksekti.

Bu son bulgu çok önemli: anne ve babanın BAER testinden geçmiş olması riski belirgin biçimde azaltıyor. Royal Kennel Club da yetiştiricilere yavruların topluca test edildiği BAER taramasını öneriyor. Sağırlığı, özellikle tek kulakta olanı, davranışa bakarak anlamak zor olabilir; yavru alırken test sonucunu mutlaka sor.

Kalça ve dirsek displazisi

Royal Kennel Club kalça taramasını bu ırk için "önemli bir endişe" olarak çiftleştirmeden önce mutlaka yapılması gereken testler arasında sayıyor; dirsek taramasını da öneriyor. Displazi, eklemin büyüme sırasında düzgün gelişmemesidir ve zamanla ağrılı kireçlenmeye yol açabilir. Topallama, kalkmakta zorlanma ya da hareketten kaçınma fark edersen veterinerine göster.

Hipotiroidi

Tiroit bezinin yeterince hormon üretememesi (hipotiroidi), UFAW'a göre halsizlik, hareket etmek istememe, kilo alma ve deri sorunlarıyla kendini gösterir ve yavaş geliştiği için yaşlılık sanılabilir. Norveç'te yapılan 2015 tarihli bir çalışmada hipotiroidi tanısı alan İngiliz setter'larda ortalama tanı yaşı 7,7'ydi; araştırmacılar hastalığın bağışıklık sistemi genleriyle ilişkisini inceliyor. Bu belirtileri fark edersen veterinerine danış.

İngiltere'de 18 farklı kaynaktan yaklaşık 585 bin köpeğin verisini kullanan 2024 tarihli çalışmada İngiliz setter'ın ortanca ömrü 13,1 yıl bulundu; melez köpeklerin ortanca ömrü 12,0 yıldı. AKC ise ırk için 12 yıl beklenen ömür veriyor; Royal Kennel Club "10 yıldan fazla" diyor.

Her gün yeterli hareket, ideal kilo ve düzenli veteriner kontrolleri, setter'ın uzun ve sağlıklı yaşamasının en somut yolları.

• Barınağı da düşün: Av köpekleri de barınaklara ve sahiplendirme derneklerine düşebiliyor. Barınaktan köpek sahiplenmek yazımız ilk adımları anlatıyor.
• Yetiştiriciden alacaksan: Anne ve babayı görmek iste. Yavruların ve ebeveynlerin BAER işitme testi sonuçlarını, kalça ve dirsek taramalarını sor.
• Kırmızı bayraklar: Anneyi göstermeyen, sürekli yavru satan, belge sunmayan ya da işitme testinden haberi olmayan satıcılardan uzak dur.
• Zaman: Her gün iki saati aşan hareket ve haftada birkaç kez tüy bakımı için vaktin var mı?
• Yasal kayıt: Türkiye'de sahipli köpeklerin mikroçiple kimliklendirilip PETVET sistemine kaydedilmesi zorunlu. Ayrıntılar PETVET kaydı ve mikroçip yazımızda.
• İlk günler: Eve yavru köpek geldi: ilk hafta yazımız ilk haftayı adım adım anlatıyor.