İskender papağanı

Merck Veterinary Manual, Psittacula grubunun (Pakistan ve İskender papağanı) orta boy olduğunu, çığlıklarının delici ama birçok papağana göre daha az olduğunu ve birçoğunun iyi, sessiz konuşmacı olduğunu yazıyor; yeterli ilgi ve bakımla çok sevecen olabiliyorlar. World Parrot Trust ise doğada genellikle küçük gruplar hâlinde bulunduğunu, yiyeceğin bol olduğu yerde büyük gruplara dönüştüğünü ve büyük ağaçlardaki ortak tüneklere katıldığını, çağrılarının sert ve yüksek olduğunu, yırtıcıyı kovalarken çığlık attığını yazıyor.

Bu, evde de aynı: sosyal bir kuş, sıkılınca ya da yalnız kalınca sesini yükseltir. Gaskins ve Bergman'ın 2011'de avian veterinerler ve papağan sahipleri arasında yaptığı ankette en sık davranış sorunları saldırganlık, çığlık ve tüy yolma çıkmış; büyük papağanlarda bunlar için hazırlıklı ol.

İskender papağanı, geniş bir iç mekân (voliyer, ayrı oda) ayırabilen, çoğu zaman evde olan, ses toleransı yüksek ve 20–30 yıllık sorumluluğu kabul eden kişilere uygun. RSPCA Australia kuşların 10 ila 50 yıl yaşayabileceğini, ses düzeyinin türe göre çok değiştiğini ve kuş veterinerinin bulunmasının zor olabileceğini hatırlatıyor. Per (2018), türün Türkiye'de kafes kuşu olarak satışının yasaklanmasını öneriyor; bu yazarın görüşü, yasal bir hüküm değil.

World Parrot Trust'a göre İskender papağanı Güney ve Güneydoğu Asya'da, Hindistan ve Sri Lanka'dan Tayland, Kamboçya, Laos ve Vietnam'a kadar yaşıyor; alt türüne göre alanı değişiyor. IUCN'de "asgari endişe" kategorisinde ama dünya genelinde ağır biçimde yakalanıyor; Sri Lanka, Tayland ve Hindiçin'de nüfusu azalıyor. Doğada büyük ağaçları tüneme ve yuva için kullanıyor, tarımda mahsule zarar verebiliyor.

Aynı kaynak türün Almanya, Belçika ve Hollanda'da, Türkiye'de, Bahreyn'de, Birleşik Arap Emirlikleri'nde, İran'da ve Orta Japonya'da yerleşmiş nüfuslar kurduğunu da yazıyor. Per (2018), Türkiye'de İskender papağanı ile yeşil papağanın üreyen nüfuslar oluşturduğunu, bunun istenmeyen bir durum olduğunu ve bu türlerin satışının yasaklanmasını önerdiğini belirtiyor. Ważna ve arkadaşları (2024) Polonya'da kaçan papağanların büyük kısmının amatör üretimden kaçaklar olduğunu yazıyor. Yani: pencere ve kapı güvenliği vazgeçilmez.

Büyük, yeşil, uzun kuyruklu, kırmızı-pembe gagalı bir papağan. World Parrot Trust yaklaşık 58 cm (22,6 inç) ve 250–260 gram veriyor. Boyunun büyük kısmı kuyruktan geliyor; kafes ve uçuş alanı bu boya göre hesaplanmalı. Sana düşen iş: kuşu satın almadan önce kafesin ve uçuş odasının bu ölçüye gerçekten yetip yetmediğini metreyle ölç; kuyruğun tüneklere ya da tele sürtmesi tüy kırılmasına ve rahatsızlığa yol açabilir. Renk ya da görünüş için değil, kuşun sağlığı ve yasal kökeni için karar ver.

• Uçuş: Her gün güvenli, büyük bir odada serbest uçuş. Pencere, kapı, vantilatör ve ısıtıcı önlemleri; zehirli bitkiler kaldırılmış.
• Zihinsel iş: Merck, zihinsel uyarıcı eksikliğini tüy yolmanın nedenlerinden biri sayıyor; sağlam, dayanıklı kemirme oyuncakları ver ve sık değiştir.
• Düzenli ilgi: Merck tutarlı, düzenli etkileşimi öneriyor; aynı saatlerde zaman ayır.
• Uyku: Merck gün-gece düzeninin ve kesintisiz gece uykusunun önemini yazıyor; RSPCA kafesi örtmek yerine ayrı gece kafesi öneriyor.
• Banyo: Düzenli sis ya da sığ kap; sıklığı türe ve kuşa göre ayarla.
• Sırtını okşama: Merck bunun bazı kuşlarda cinsel davranışı uyarabileceğini hatırlatıyor.

Daha fazlası için kuşunla bağ kurmak ve kuşlar için oyuncak yazılarına bak.

RSPCA Australia'nın kuralı çift için: genişlik iki kuşun kanat açıklığı toplamının en az üç katı, yükseklik en büyük kuşun baş-kuyruk boyunun en az üç katı, tüneklerin arasında en az iki kanat çırpımı mesafe. Kuyruk dahil yaklaşık 58 cm'lik bir kuş için bu hesap yaklaşık 1,7 metrelik bir yüksekliğe çıkıyor; yani sıradan bir ev kafesi yetmez. RSPCA kafeste sürekli kalan kuşlarda obezite, artrit, yumuşak kemik, sıkıntı, tüy yolma, çığlık ve saldırganlık görüldüğünü yazıyor; bu yüzden geniş bir voliyer ya da düzenli güvenli uçuş şart.

• Malzeme: RSPCA voliyer teli için 200–500 gram arası kuşlara 1,6–1,8 mm kalınlıkta güçlü tel öneriyor; ince, tavuk teli benzeri ağ çiğnenip yutulabilir. Kötü galvanizli telin çinkosu zehirleyebilir; Merck paslanmaz çeliği tercih ediyor.
• Tünekler: Doğal, zehirsiz dallar, değişik kalınlıkta.
• Kaplar: Paslanmaz çelik, cam ya da sırlı seramik; yem ve su ayrı dursun.
• Zemin: Gazete ya da kâğıt havlu.
• Yer: Köşede, trafikten ve gürültüden uzak. Kafes yeri rehberine bak.
• Temizlik: En az haftada bir, ideal olarak 1–2 günde bir.

Merck Veterinary Manual'a göre tohum ve kuruyemiş ağırlıklı beslenme yağlı, birçok vitamin ve mineral bakımından yetersizdir; karaciğer, böbrek, solunum, kemik ve üreme sorunlarıyla ilişkili. Önerilen temel: kuşa özel tam pelet, yanında daha az miktarda taze sebze ve meyve; oranı kuşlara bakan bir veterinerle belirle. Geçişi yavaş yap.

• A vitamini eksikliği tohumla beslenen kuşlarda sık ve çoğu zaman fark edilmez; Merck kavun, papaya, tatlı patates ve koyu yeşil yaprakları A vitamini bakımından zengin örnekler olarak sayıyor.
• Suya toz takviye karıştırma.
• Zararlı yiyecekler için kuşlara zararlı yiyecekler yazısına bak.

Merck, kuşların hastalığı gizlediğini; belirti fark edildiğinde hastalığın ilerlemiş olabileceğini yazıyor. Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için kuşlara bakan bir veteriner hekime danış.

• Beslenme sorunları ve obezite: Tohum ağırlıklı beslenme ile ilişkili.
• Tüy yolma: Merck, tıbbi nedenlerin önce elenmesini, ardından stres, sıkıntı ve cinsel hayal kırıklığı gibi psikolojik nedenlerin değerlendirilmesini yazıyor; Gaskins ve Bergman'a göre avian veterinerlerin en sık gördüğü davranış sorunu.
• Klamidya (psittakoz): Kuş dışkısı, burun akıntısı ve tüy tozuyla bulaşabilen, insana geçen bir hastalık; Merck yeni kuşların test edilmesini, hasta kuşun ayrılmasını, eldiven ve el yıkamayı öneriyor.
• Duman ve gaz zehirlenmesi: Aşırı ısınan yapışmaz kaplamalar, aerosol spreyler ve oda parfümleri hızlı ölüme yol açabilir.
• Ağır metal: Galvanizli tel, metal oyuncak ve eski boya riskli.

Merck Psittacula grubu için 20 yıla kadar, World Parrot Trust İskender papağanı için 25–30 yıl yazıyor. Yani genç yaşta alınan bir kuş senin hayatının büyük bir bölümünde yanında olacak. Chalmers ve arkadaşlarının (2024) uzman paneli, kuşlar için yaşam planının (taşınma, hastalık, yeniden sahiplendirme) eksikliğini evcil papağanların öncelikli refah sorunlarından biri sayıyor.

• Yasal durum: AB düzenlemesi (CITES ile uyumlu) Psittaciformes takımını genel olarak Ek-II ("II") olarak listeliyor; World Parrot Trust İskender papağanını CITES Ek-II'de gösteriyor. Satın alırken türün tam adını ve belgesini sor. Türkiye'deki belge ayrıntılarını ilgili resmî makamlardan teyit et.
• Doğadan yakalanmış kuş alma: World Parrot Trust türün yabani yakalamanın hedefi olduğunu yazıyor. Belgeli, bilinen üretim kaynağından al.
• Barınaklar ve kurtarma dernekleri: Sahiplendiren dernekleri araştır.
• Satıcıyı değerlendir: Türünü bilen, sağlık ve beslenme bilgisi veren ve iade ya da destek sunan satıcıyı seç. RSPCA anlık alım yapma uyarısı veriyor.
• Veteriner: Önce bölgende kuşlara bakan bir veteriner olup olmadığını öğren; aldıktan sonra hemen göster.