Amazon papağanı

Amazon papağanları sosyal, zeki ve iddialı. Merck onları moody (değişken huylu) olabilen ve çoğunlukla tek bir kişiyle yakın bağ kuran kuşlar olarak tarif ediyor. Animal Diversity Web, mavi alınlı amazonun doğada yıl boyu sürüye yakın yaşadığını, tek eşli olduğunu ve beslenme, uçuş, temas, tehlike ve savunma gibi durumlarda kullandığı dokuz farklı ses çeşidi saptandığını yazıyor. Yani evde de sürekli iletişim kuran, sana seslenen, bağıran, şarkı söyleyen bir kuşla yaşarsın.

Zekâ burada iki ucu keskin bir kılıç. Mellor ve arkadaşlarının 2021 çalışması, 50 farklı türden 1.378 evcil kuş sahibinin anketine dayanıyor; sonuçlara göre göreli olarak büyük beyne sahip türlerde ağız ve tüm vücut hareketiyle ilgili tekrar eden davranışlar daha sık ve yemeği çok işlemeyi gerektiren doğal beslenme biçimi olan türlerde tüy yıpratma davranışı daha sık. Çalışma ankete katılan kuşların yaklaşık beşte birinde tüy yıpratma davranışı bildirdi. Yani sıkılan zeki bir kuş, kendine zarar verebiliyor.

Amazon papağanı, uzun yıllar boyunca her gün saatlerce kuşuyla birlikte olabilecek, yüksek sese ve zorlu bir kuşla yaşamaya hazır, kuş veterinerine erişimi olan ve kendinden sonrası için plan yapabilecek deneyimli insanlara uygun olabilir. Chalmers ve arkadaşlarının uzman çalışması, sahiplerin çoğu zaman papağan sahipliğinin ne gerektirdiğini bilmediğini ve yaşamlarında bir "yaşam planı" yapılmamasının öncelikli refah sorunlarından biri olduğunu yazıyor.

Amazona cinsi Meksika, Orta ve Güney Amerika'ya yayılmış onlarca türü içeriyor. Animal Diversity Web mavi alınlı amazonun Amazon bölgesinde, özellikle Brezilya'nın kuzeydoğusunda, Bolivya, Paraguay ve Arjantin'in kuzeyindeki ormanlarda yaşadığını yazıyor. Tür IUCN'de "en az endişe" kategorisinde ama popülasyonu azalıyor; yaşam alanı kaybı, kereste ve arazi temizliği ana neden. Aynı sayfa yasadışı yakalamanın da aşırı kullanımı tetikleyen önemli bir etken olduğunu ve bazı kuşların yabani kuşları çekmek için yem olarak kullanıldığını anlatıyor.

Bu yüzden belgeli, evde üretilmiş bir kuş almak tür için de önemli.

Animal Diversity Web mavi alınlı amazonun 33 ile 38 santimetre uzunluğunda, 275 ile 510 gram arası (ortalama 400 ile 430 gram) olduğunu, iki cinsin insan gözüyle benzer göründüğünü yazıyor. Gövde yeşil; alın ve yüzde mavi ile sarı bölgeler var. Diğer Amazona türleri renk ve boyda farklılık gösterir.

• Yoğun ilgi: Piseddu ve arkadaşlarının sistematik derlemesi, günde altı saatten fazla yalnız kalan papağanlarda tüy hasarının daha sık görüldüğünü anlatıyor. Sosyal izolasyon ayrıca tekrar eden davranışlar, daha az tüy bakımı ve uçuş, daha çok ses çıkarma ve insandan kaçınmayla ilişkilendirilmiş.
• Zenginleştirme: Chalmers ve arkadaşları sınırlı davranış ifade imkânının (zenginleştirme ve uçuş) refah sorunları arasında dördüncü sırada olduğunu yazıyor. Günde defalarca yiyecek aratan oyunlar, yeni oyuncaklar, kemirilebilecek güvenli dallar sun. Kuş oyuncakları.
• Tüy yolma: Merck nedenlerini tıbbi (cilt iltihabı, beslenme yetersizliği, zehirlenme, kanser, karaciğer veya böbrek hastalığı), davranışsal (stres, can sıkıntısı, cinsel hayal kırıklığı) ve çevresel (tohum ağırlıklı diyet, güneşsiz kalma, düzensiz gece uykusu) diye sınıflıyor. Davranışsal nedenler genellikle tıbbi neden dışlandıktan sonra düşünülür. Yolma görülürse kuş veterinerine git.
• Uyku ve ışık: Merck kesintisiz gece uykusu ve günlük güneş ışığını öneriyor. Kuşlarda uyku ve ışık.
• Bağ kurmak: Kuşla bağ kurmak yazısı ödüllendirmeye ve kuşun hızına göre ilerlemeye dayanıyor.

RSPCA Australia'nın kuralları cinsten bağımsız: genişlik, bir çift kuşun kanat açıklıklarının toplamının en az üç katı; tünekler arasında en az iki kanat çırpımı; yükseklik, en büyük kuşun baştan kuyruğa uzunluğunun en az üç katı. Birden fazla kuş ya da tür için daha da büyük gerekiyor. RSPCA kafeslerin genellikle uçuş için çok küçük kaldığını, kuşların ya uçuş voliyerine ya da evde düzenli, güvenli uçuş fırsatına ihtiyaç duyduğunu yazıyor.

• Tel: 500 gramdan ağır papağanlarda RSPCA 25 ile 75 milimetre, 25 ile 50 milimetre aralıklı ve 1,24 ile 2,0 milimetre kalınlıkta güçlü tel gösteriyor; tavuk teli gibi ince tel kolayca çiğnenip yutulur ve ağır metal zehirlenmesine yol açar.
• Tünekler: Farklı kalınlıkta, kemirilebilir doğal dallar; metal boru ve zımpara kaplı tünek önerilmiyor.
• Metal: Merck çinko ve kurşunun kafes ve boyalardan gelebildiğini yazıyor; paslanmaz çelik kafes seç.
• Yer: Köşede, yürüyüş yolundan uzak, kapı ve cam çarpma riski az bir yerde. Kafes yeri rehberi.

Merck tohum ve kuruyemiş ağırlıklı beslenmenin yağdan zengin, vitamin ve mineral bakımından fakir olduğunu; karaciğer, böbrek, solunum ve kemik sorunlarıyla ilişkilendirildiğini yazıyor. Kuşlar lezzetlisini seçip peleti bırakabildiği için karıştırmak dengeyi sağlamıyor. Merck'in hedefi dengeli pelet temeli ve küçük bir pay taze sebze ve meyve. Aynı sayfa obezite açısından en riskli türler arasında amazonları ve ara papağanlarını anıyor; yüzde 20 fazla kilo obezite sayılıyor. Ölçülü porsiyon, geniş kafes, uçuş ve yürüyüş fırsatı öneriliyor. Planını kuşlara bakan bir veterinerle yap. Kuşlara zararlı yiyecekler.

Merck kuşların hastalığı gizlediğini yazıyor. Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için kuşlara bakan bir veteriner hekime danış.

• Hastalık işaretleri: Merck tüylerin kabarmasını, çok uyumayı, ilginin ve konuşmanın azalmasını, tünekte alçakta oturmayı, denge kaybını, nefes zorluğunu, dışkı değişikliğini ve yeme-içme değişimini sayıyor.
• Tüy yıpratma: Uzun süre devam ederse tıbbi ve davranışsal nedenlerin birlikte değerlendirilmesi gerekir; veterinerine danış.
• Klamidya (psittakoz): Chlamydia psittaci bakterisi insanlara geçebilir. Merck bulaşın burun akıntısı ve dışkıyla olduğunu, kuru dışkı ve tüy tozunun bakteriyi aylarca taşıyabildiğini, hasta kuşla ilgilenirken eldiven ve sonrasında el yıkamayı öneriyor. Kendinde grip benzeri belirti olursa kuş beslediğini doktoruna söyle.
• Duman ve gaz zehirlenmesi: Aşırı ısınmış yapışmaz kaplamalar, kendini temizleyen fırınlar, bazı hava spreyleri kuşları çok hızlı öldürebilir (Merck). Kuşlar için evdeki tehlikeler.
• Ağır metal: Çinko ve kurşun (Merck) kafes ve oyuncaklardan gelebilir.

Merck amazon papağanları için 40 ile 50 yıl yazıyor. Animal Diversity Web mavi alınlı amazon için esaret altında 70 yıla kadar bir kayıt veriyor, ama vahşi yaşam süresini belirtmiyor; bu uç rakamı dikkatle oku. Gerçek çıkarım şu: kuşun ömrü senin planlarından uzun olabilir. Chalmers ve arkadaşları "yaşam planı" yokluğunu (hayat sonu ve yeni yuva planı) öncelikli sorunlar arasında sayıyor; baştan ailenle, vasiyetle ya da bir kurtarma derneğiyle konuş.

• Barınaklar ve kurtarma dernekleri: Papağan kurtarma grupları da olabilir; yeni yuva arayan kuşlar çoğu zaman var.
• CITES ve belge: Animal Diversity Web mavi alınlı amazonu CITES Ek-II'de gösteriyor; ancak cinsin birçok türü Ek-I'de. Avrupa Birliği'nin vahşi fauna ticareti eklerinde (Ek-I türlerine "(I)" işaretiyle) Amazona vittata, A. oratrix, A. barbadensis, A. leucocephala, A. guildingii ve A. vinacea gibi türler Ek-I'de görünüyor. Türüne göre değişir: satın alırken türün tam bilimsel adını ve belgesini iste. Türkiye'de CITES Belgesi, Ek-I ve Ek-II türlerin ihracatı, ithalatı ve yeniden ihracı için zorunlu; bu türlerle ticaret yapan kişi ve kurumlar tescil olmak ve stok kayıtlarını tutmak zorunda ve kurallara aykırı elde edilen örneğe el konulabiliyor (Mevzuat Bilgi Sistemi). Yurt içinde bulundurmayla ilgili ayrıntı için Doğa Koruma ve Milli Parklar il müdürlüğüne danış.
• Doğadan yakalama yok: Animal Diversity Web yasadışı yakalamanın mavi alınlı amazon için önemli bir tehdit olduğunu yazıyor. Belgeli üretim kaynağını sor.
• Satıcıyı değerlendir: RSPCA Australia dürüst, bilgili, kuşun geçmişini ve beslenmesini anlatan, sağlık sorununda iade ya da değişim sunan, yeni başlayanlara henüz sütten kesilmemiş yavru satmayan satıcıları öneriyor. Chalmers ve arkadaşları sütten kesilmemiş yavruların deneyimsiz sahiplere satılmasını refah sorunu sayıyor.
• Kuş veterinerine erişim: RSPCA kuş veterinerlerinin her yerde bulunmayabileceğini, en yakınının uzaklığını ve ücretini önceden öğrenmeni söylüyor.