Bombay kedisi

CFA'nın tanıtımına göre Bombay, Amerikan kısa tüylünün rahat mizacıyla Burma kedisinin meraklı ve kucak seven kişiliği arasında bir denge kurar. Zekidir, oyuncaklara bayılır ve biraz da yaramazdır: market poşetini ya da boş bir kutuyu ele geçirip saatlerce kendini oyalayabilir. Ne yerinde duramayan ne de uyuşuk bir kedidir; seni meşgul eder ama ayağına dolanmaz.

Çok sevecendir: kafa tokuşturmayı, yüzüne sokulmayı, geceleri yanına kıvrılıp uyumayı sever. Evdeki her misafirin onu görmeye geldiğine inanır ve ilgi odağı olmaktan hoşlanır. CFA, farklı ortamlara çok iyi uyum sağladığını da belirtiyor. Hayranları onu yarı kedi, yarı köpek, yarı palyaço diye anlatır.

Bombay, kedisiyle yakın bağ kurmak isteyen, evde oyun ve ilgiye zaman ayırabilen ailelere uygun. Uyumlu mizacı sayesinde apartman hayatına da kalabalık bir eve de alışabilir.

PetMD'nin veteriner onaylı tanıtımı, Bombay'ın yalnız bırakıldığında ayrılık kaygısı geliştirebileceğini belirtiyor. Gün boyu evde kimse olmayacaksa ikinci bir kedi düşünülebilir; iki kediyi adım adım tanıştırmak yazımız işini kolaylaştırır.

CFA'ya göre ırkın doğuşu 1966'ya dayanır: Kentucky'li yetiştirici Nikki Horner, siyah bir Amerikan kısa tüylü erkeği bir Burma dişisiyle çiftleştirdi. Amacı iki ırkın özelliklerini taşıyan ama onlardan ayrı bir ırk olacak kadar farklı, küçük bir "salon panteri" yaratmaktı. Sonraki yıllarda dikkatli çiftleştirmelerle bugünkü tip oturdu. CFA Bombay'ı 1970'te kaydetmeye başladı, ırk 1976'da şampiyonluk statüsü aldı. Adı, Hindistan'daki kara leoparlardan ve Bombay (bugünkü Mumbai) şehrinden geliyor.

İngiltere'de durum biraz farklı. GCCF'de "Bombay", Burma kedisiyle akraba Asian ırk grubunun siyah renkteki kolunun adıdır. Yani adı aynı olsa da Amerikan ve İngiliz Bombay'ları farklı yollarla geliştirilmiş, birbirine benzeyen iki tiptir.

CFA standardına göre Bombay orta boylu, kaslı ve "boyundan ağır" bir kedidir; gövdesi ne tıknaz ne de uzun ve incedir. Başı yuvarlak, burnu kısa ve geniştir; kulakları orta boy ve aralıklıdır. İri, yuvarlak gözleri altından koyu bakıra uzanan tonlardadır.

• Renk: Sadece siyah. CFA, ırkın tüyünü "rugan" parlaklığında diye tanımlar.
• Tüy: Kısa, ince, saten dokulu ve vücuda yapışık.
• Ağırlık: PetMD'nin veteriner onaylı tanıtımına göre 7–12 pound (yaklaşık 3,2–5,4 kg); CFA standardı erkeklerin daha iri olabileceğini belirtiyor. İngiliz Asian grubunda GCCF, erkekler için 5–7 kg, dişiler için 3,5–5,5 kg veriyor.
• İki ebeveyn ırk: CFA, Bombay yetiştiriciliğinde bugün de siyah Amerikan kısa tüylü ve samur Burma kedisiyle melezlemeye izin veriyor.

Bombay, bakımı en kolay ırklardan biridir. CFA, tüyün az ya da orta düzeyde döktüğünü, ayda iki üç kez lastik bir fırçayla taramanın çoğu zaman yettiğini belirtiyor. Kirlenirse kısa bir banyoyu genellikle iyi karşılar; kediye uygun şampuanı veterinerine ya da yetiştiricine sor.

• Gözler: CFA'ya göre bazı Bombay'larda gözler fazla sulanır ve düzenli silinmesi gerekir. Temiz, nemli bir pamukla göz çevresini nazikçe sil; kızarıklık, şişlik ya da renkli akıntı fark edersen veterinerine göster.
• Oyun: Oyuncaklara düşkün bir ırk; günde birkaç kez av oyunu ve karton kutu, kâğıt torba gibi basit oyuncaklar onu mutlu eder. Plastik poşetleri ise boğulma riski yüzünden ortada bırakma.
• Tırnaklar: Tırmalama tahtası şart; tırnaklar uzarsa veterinerinin gösterdiği şekilde kes.
• Dişler: PetMD, diş eti ve diş hastalıklarını bu ırkta yaygın sorunlar arasında sayıyor; yıllık kontrolde ağız muayenesi iste.

Oyun fikirleri için ev kedisiyle oyun yazımıza bakabilirsin.

Bombay'ın özel bir mamaya ihtiyacı yok; yaşına uygun, dengeli ve tam bir kedi maması yeterli. PetMD şişmanlığı bu ırkta sık görülen sorunlar arasında sayıyor. Kaslı ve "boyundan ağır" yapısı, fazla kiloyu gözden kaçırmayı kolaylaştırabilir.

• Mamayı ölçerek ver; günlük miktarı veterinerinle kedinin ideal kilosuna göre belirle.
• Ödülleri günlük besinden düş.
• Kaburgalarını elle hafifçe hissedebilmen ve yukarıdan bakınca belinin belli olması iyi bir işaret.
• Kiloyu ayda bir tart; kısırlaştırmadan sonra ihtiyaç azalabilir.
• Taze su her zaman olsun.

CFA, melez kökeni sayesinde Bombay'ı genel olarak sağlıklı bir ırk sayıyor, ama bazı konular bildiriliyor. Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için veteriner hekimine danış.

Hipertrofik kardiyomiyopati (HCM)

HCM, kedilerde en sık görülen kalp hastalığıdır; kalp kasının duvarı kalınlaşır. CFA, HCM'nin Bombay'larda da görüldüğünü ve sorumlu yetiştiricilerin üretimden önce kedilerini taradığını belirtiyor. 2021 tarihli bir veteriner derlemesi de Bombay'ın atalarından Amerikan kısa tüylüyü HCM'nin yaygın görüldüğü ırklar arasında sayıyor. Pek çok kedi uzun süre belirti göstermez; hızlı nefes alma ya da arka bacaklarda ani güçsüzlük acil durumdur.

Kalıtsal düşük potasyum (hipokalemi)

Burma kedilerinde görülen, kas güçsüzlüğüne yol açan kalıtsal bir hastalık. International Cat Care Bombay'ı da bu hastalığın görülebildiği Burma akrabası ırklar arasında sayıyor. GCCF'ye göre bu, İngiliz Asian grubunda şimdiye kadar bulunan tek kalıtsal hastalık ve 2018'den beri üretimde kullanılacak Asian kedilerin test edilmesi zorunlu. 2012 tarihli genetik çalışmada ABD'deki Bombay'larda bu değişiklik bulunmadı. Yine de nereden alırsan al, anne ve babanın DNA test sonucunu iste.

Baş gelişim bozukluğu

Çağdaş tip Amerikan Burmalarında görülen ölümcül baş ve yüz gelişim bozukluğuna yol açan ALX1 değişikliği, 2016 tarihli çalışmaya göre bu Burma hattıyla akraba kedilerde bulunuyor. Amerikan Bombay'larının geliştirilmesinde Burma kedisi kullanıldığı ve bugün de melezlemeye izin verildiği için, yetiştiriciye anne ve babanın bu testi yaptırıp yaptırmadığını sormak mantıklı.

Göz sulanması

CFA, bazı Bombay'larda gözlerin fazla sulandığını belirtiyor. Hafif ve berrak bir sulanma çoğu zaman silmekle yönetilir; ama gözünü kısıyorsa, akıntı sarı ya da yeşilse veterinerine göster.

Bombay için VetCompass gibi büyük bir veri kaynağından hesaplanmış, ırka özel bir beklenen ömür bulamadık. PetMD'nin veteriner onaylı tanıtımı genellikle 9–15 yıl yaşadığını, 20 yaşına ulaşanların da olduğunu belirtiyor. Bu ölçülmüş bir veri değil, genel bir aralık.

Genel olarak kedilerde ömrü uzatan şeyler bu ırk için de geçerli: 2024 tarihli bir İngiltere çalışmasında kısırlaştırılmış ve ideal kilosundaki kediler daha uzun yaşıyordu. Düzenli veteriner kontrolü, kalp taraması ve kilo takibi en somut adımlar.

• Barınağı da düşün: Saf ırk kediler de barınaklara ve sahiplendirme derneklerine düşebiliyor; ayrıca sahiplendirme bekleyen pek çok siyah melez kedi var. Belli bir ırk arıyorsan ırk gruplarını ve sahiplendirme ilanlarını takip et.
• Yetiştiriciden alacaksan: Anne ve babayı görmek iste; kalp taraması (ekokardiyografi), hipokalemi DNA testi ve gerekiyorsa baş gelişim bozukluğu testi sonuçlarını sor. Irk belgesini ve aşı kayıtlarını iste.
• Kırmızı bayraklar: Belgesi olmadan "Bombay" diye siyah yavru satan, anneyi göstermeyen ya da "hemen al" diye acele ettiren satıcılardan uzak dur.
• Yasal kayıt: Türkiye'de sahipli kedilerin mikroçiple kimliklendirilip PETVET sistemine kaydedilmesi zorunlu. Ayrıntılar PETVET kaydı ve mikroçip yazımızda.
• İlk günler: Sakin bir oda, kum kabı, su ve saklanma yeri hazırla. Kedi sahiplenme: ilk hafta yazımız adım adım anlatıyor.