West Highland White Terrier

FCI'nin ırk standardı Westie'yi küçük, hareketli, cesur, dayanıklı ve kendine saygısı hiç de az olmayan bir terrier diye tanımlıyor; uyanık, neşeli ve kendine yeten ama dost canlısı. Royal Kennel Club da onu tek cümleyle "küçük, hareketli ve özgüveni yüksek" diye özetliyor.

PDSA'ya göre Westie'ler insanlarını çok sever, aile hayatına bayılır ve farklı ev düzenlerine kolayca uyum sağlar. Aynı zamanda ne kadar küçük olduklarını unutabilirler: çok kararlı ve iradeli olabildikleri için iyi sosyalleşmeyen bir Westie kendinden büyük köpeklere havlayabilir. AKC, bütün terrierler gibi Westie'nin de tek başına çalışmak için yetiştirildiğini, bu bağımsızlığın eğitimi biraz zorlaştırabildiğini belirtiyor.

Bir de ses konusu var. PDSA'ya göre Westie kendi sesini duymaktan hoşlanır ve canı isteyince sırf havlamak için havlayabilir; eğitimle azalır ama tamamen bitmez. AKC'nin ırk özelliklerinde de Westie havlama ve bekçilik içgüdüsünde en yüksek puanı alıyor.

Westie, köpeğiyle her gün oynayıp yürüyüşe çıkabilecek, tüy bakımına zaman ve bütçe ayırabilecek, havlamaya biraz tahammülü olan evler için iyi bir seçim. PDSA, öğrenmeye hevesli olduğu için ilk kez köpek sahiplenecekler arasında sevildiğini belirtiyor.

PDSA, Westie'nin her yaştan çocuğu olan ailelere uyduğunu, ama oyun fazla coşarsa ara verilmesi ve köpekle çocukların her zaman gözetim altında olması gerektiğini vurguluyor. Ayrıntılar için evde çocuk ve köpek yazımıza bakabilirsin.

Royal Kennel Club'a göre Westie, Cairn terrier soyundan geliyor. 19. yüzyılın ortalarında İskoçya'nın Argyll bölgesindeki Poltalloch malikânesinin sahibi Malcolm ailesi, Cairn'lerin beyaz olanlarını ayrı bir soy olarak üretmeye başladı. O dönemde pek çok yetiştirici beyaz yavruları istenmeyen sayıyordu; Malcolm'lar ise beyaz köpeklerin bozkırda ve kayalıklarda çalışırken daha kolay görüldüğünü savundu.

Irkın ilk adları bu geçmişi yansıtıyor: Poltalloch terrieri ve Argyll dükünün Roseneath malikânesinde geliştirilen soydan gelen Roseneath terrieri. Zamanla Cairn'e göre gövdesi biraz kısalan, kuyruğunu daha dik taşıyan bir köpek ortaya çıktı. Kennel Club ırkı 1907'de tanıdı. AKC'ye göre av köpeği içgüdüsünü hâlâ koruyor: yer altındaki bir hedefe ulaşmayı ölçen earthdog yarışmalarında çok başarılı.

Westie küçük ama sağlam yapılı, göğsü derin, sırtı düz, bacakları kaslı bir köpek. Başı gür tüylerle kaplıdır; gözleri aralıklı, koyu ve gür kaşların altında keskin bakışlıdır. Kulakları küçük, dik ve sivri uçludur.

• Boy: FCI'ya göre omuz yüksekliği yaklaşık 28 cm. AKC erkekler için 28 cm (11 inç), dişiler için 25 cm (10 inç) veriyor.
• Ağırlık: PDSA ortalama 6–9 kg, AKC 7–9 kg (15–20 pound) veriyor. İngiltere'de 6.605 Westie'nin veteriner kayıtlarıyla yapılan 2019 çalışmasında ise yetişkinlerin ortalama ağırlığı 9,6 kg ölçüldü (erkekler 10,1, dişiler 9 kg); yani evdeki Westie'ler standarttan biraz daha ağır olma eğiliminde.
• Tüy: Çift kat. FCI'ya göre üst tüy yaklaşık 5 cm uzunluğunda, sert ve kıvrımsız; alt tüy kısa, yumuşak ve sık.
• Renk: Sadece beyaz. Başka bir renk standartta kabul edilmez.
• Kuyruk: FCI'ya göre 13–15 cm, düz ve dik taşınır; standart kuyruğun hiçbir koşulda kesilmemesini istiyor.

PDSA'ya göre Westie'yi bakım açısından zahmetli yapan şey tüyü: kalın tüyü özellikle yüzünde ve bacaklarında çabuk keçeleşir, yıl boyunca da döker. Haftada birkaç kez tarama gerekiyor; AKC ise her gün fırçalayıp taramayı öneriyor.

• Kuaför: AKC'ye göre ölü tüyün elle yolunması (trimleme) bu tüy için geleneksel yöntem; ev köpeklerinde çoğu zaman makineyle kesim tercih ediliyor. AKC 4–6 haftada bir, PDSA altı haftada bir kuaför ziyaretini öneriyor. Bu masrafı baştan hesaba kat.
• Banyo: AKC, sert tüylü bu köpeği sık yıkamanın faydadan çok zarar verebileceğini belirtiyor. Westie'lerde deri alerjisi sık olduğu için PDSA şampuan almadan önce veterinerine danışmanı öneriyor.
• Güneş: PDSA, beyaz tüylü Westie'nin kulaklarının kolayca güneşte yanabildiğini, yazın korunması gerektiğini hatırlatıyor.
• Dişler: AKC dişlerin köpek diş macunuyla sık sık fırçalanmasını öneriyor. 2019 çalışmasında diş eti hastalığı Westie'lerde en sık kaydedilen sorundu.
• Kulaklar ve tırnaklar: Aynı çalışmada dış kulak iltihabı ve uzamış tırnaklar en sık sorunlar arasındaydı. Kulakları haftada bir kontrol et, tırnakları düzenli kısalt.
• Bahçe: PDSA'ya göre Westie'ler en küçük delikten bile sıyrılabilir; çitteki her açığı kapat.

Tarama ve yıkama düzeni için köpek tüy bakımı yazımız adım adım anlatıyor.

PDSA, Westie için günde bir saat egzersiz öneriyor: bol koklamalı birkaç yürüyüş, güvenli bir alanda serbest koşu, üstüne eğitim ve oyun. Royal Kennel Club da günde bir saate kadar egzersizi yeterli buluyor. Küçük olsa da sanıldığından enerjik bir köpek.

• Ödülle eğitim: PDSA'ya göre ödüle dayalı eğitime çok iyi yanıt verir, ama zaman zaman inatçı olabilir; kararlı ama adil ve tutarlı olmak gerekir. AKC sabırlı, tutarlı ve eğlenceli derslerin işe yaradığını söylüyor.
• Tasma ve çit: AKC'ye göre Westie doğası gereği hareket eden her şeyin peşinden koşar; bu yüzden çitle çevrili bir alanda ya da tasmayla gezmeli. Geri çağırma eğitimi yazımız yardımcı olur.
• Havlama: Erken sosyalleştirme ve ödüllü eğitim aşırı havlamayı azaltır. Nedenini anlamak için köpeğin neden havlıyor? yazımıza bak.
• Yalnız kalma: PDSA, sahibine çok bağlanan Westie'lerin yalnız kalınca ayrılık kaygısı yaşayabildiğini, uzun süre yalnız kalanların gürültü yapıp eşyaları çiğneyebildiğini belirtiyor. Ayrılık kaygısı yazımız yalnız kalmayı adım adım öğretmeyi anlatıyor.
• Sporlar: AKC'ye göre itaat, rally ve çeviklik (agility) gibi köpek sporlarında başarılı; yer altı av yarışmalarında ise "yıldız".

Westie'nin özel bir mamaya ihtiyacı yok; yaşına ve hareketine uygun, tam ve dengeli bir köpek maması yeterli. PDSA günlük miktarı iki öğüne bölmeyi ve ödüllerin günlük kalorinin yüzde 10'unu geçmemesini öneriyor. 2019 çalışmasında Westie'lerin yaklaşık yüzde 6'sında obezite kaydı vardı.

• Mamayı ölçerek ver; eğitim ödüllerini günlük miktardan düş.
• Kaburgalarını ince bir yağ tabakasının altında hissedebiliyor ve yukarıdan bakınca belini görebiliyorsan kilosu iyi demektir.
• Kaşıntı ya da deri sorunu varsa mamasını kendi başına değiştirme; önce veterinerinle konuş.

İnsan yemeklerinden bazıları köpekler için zehirli; köpeklere asla verilmemesi gereken yiyecekler listesine göz at.

Westie uzun yaşayan bir ırk, ama bazı sorunlar bu ırkta belirgin şekilde sık. 2019 çalışması, Westie'nin İngiltere'de genetik çeşitliliği en düşük ikinci köpek ırkı olarak bildirildiğini de hatırlatıyor. Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için veteriner hekimine danış.

Atopik dermatit (kaşıntılı deri alerjisi)

Ev tozu akarı ve polen gibi çevredeki maddelere karşı aşırı bağışıklık tepkisiyle ortaya çıkan, kalıtsal yatkınlığı olan bir deri hastalığı. UFAW'a göre Westie bu hastalığa en yatkın ırklardan; bir çalışma Westie'lerin dörtte birinin etkilenebileceğini öne sürmüş. Belirtiler çoğu zaman üç yaşından önce başlar. Asıl işaret kaşıntıdır; en çok kulaklar, göz ve ağız çevresi, boyun altı, karın, bacak içleri ve patiler etkilenir. Kaşıma, sürtme ve ısırmayla zamanla kızarıklık, deride kalınlaşma, tüy dökülmesi ve dış kulak iltihabı gelişebilir. Hastalık ömür boyu sürer ve düzenli veteriner takibi ister. 2019 çalışmasında deri sorunları, Westie'lerde en sık görülen hastalık grubuydu.

Kuru göz (keratokonjunktivitis sicca)

Gözyaşı bezlerinin bağışıklık sistemi tarafından zarar görmesiyle gözyaşı yetersiz kalır. UFAW'a göre Westie bu hastalığa yatkın; genellikle iki gözü birden etkiler ve hastaların yarısında dört yaşından önce başlar. İlk işaretler gözde kızarıklık ve yapışkan, koyu akıntıdır; tedavi edilmezse ağrılı yaralara ve körlüğe yol açabilir.

Kraniyomandibular osteopati (CMO, "Westie çenesi")

UFAW'a göre bir yaşından küçük yavrularda alt çene ve kafatası kemiklerinin aşırı büyüdüğü ağrılı bir hastalık. Yavru ağzını açmakta zorlanabilir, yemek yemek istemeyebilir, ateşi çıkabilir. Çoğu zaman bir yaş civarında kemik büyümesi yavaşlar ve geriler. 2020 tarihli bir çalışmaya göre Westie, Cairn ve Scottish terrierlerde bu hastalıkla ilişkili bir gen değişikliği bulundu; AKC de CMO'yu yetiştiricilere önerdiği taramalar arasında sayıyor.

Akciğer fibrozisi ("Westie akciğeri")

İdiyopatik pulmoner fibrozis, akciğer dokusunun yavaş yavaş sertleştiği, ilerleyici bir hastalık. 2020 tarihli bir genetik çalışma, hastalığın özellikle Westie'leri etkilediğini belirtiyor; veteriner dinlediğinde akciğerde çıtırtı sesleri duyar, köpek hızlı ve karnıyla zorlanarak nefes alır. İngiltere'deki 2019 çalışmasında alt solunum yolu hastalıkları, kanserle birlikte Westie'lerde en sık ölüm nedeniydi. Nedeni hâlâ tam bilinmiyor.

Diğerleri

PDSA, diz kapağının yerinden kayması ve kalça eklemindeki kemiğin bozulup ufalandığı ağrılı bir hastalık olan Legg-Calvé-Perthes'i de bu ırkta görülebilen sorunlar arasında sayıyor; AKC de yetiştiricilere diz kapağı ve kalça kontrolü öneriyor.

İngiltere'de yaklaşık 585 bin köpeğin verisini kullanan 2024 tarihli çalışmada Westie'nin ortanca ömrü 13,4 yıl bulundu; bu rakam 6.700'den fazla ölmüş Westie'nin verisine dayanıyor. Aynı çalışmada melez köpeklerin ortanca ömrü 12,0 yıldı.

İngiltere'deki veteriner kayıtlarıyla yapılan 2019 tarihli çalışma da aynı sonuca ulaştı: ortanca ömür 13,4 yıl, Westie'lerin yarısı 11 ile 15 yaş arasında öldü. Bu çalışmada erkekler (13,8 yıl) dişilerden (12,9 yıl) biraz daha uzun yaşadı. Diş bakımı, ideal kilo, deri ve göz sorunlarının erken fark edilmesi ve yıllık veteriner kontrolü bu ömrü korumanın en somut yolları.

• Barınağı da düşün: PDSA, Westie'lerin barınaklarda ve ırka özel sahiplendirme gruplarında da bulunabildiğini belirtiyor. Karakteri ve sağlık geçmişi bilinen yetişkin bir köpek iyi bir seçenek. Barınaktan köpek sahiplenmek yazımız ilk adımları anlatıyor.
• Yetiştiriciden alacaksan: Anne ve babayı görmek iste; derilerinde kaşıntı, gözlerinde kuruluk olup olmadığını sor, göz muayenesi ve diz kapağı kontrolü sonuçlarını iste. Yavrunun annesiyle birlikte ev ortamında büyüdüğünü gör.
• Bakım bütçesi: Düzenli kuaför ve olası deri tedavileri ömür boyu süren masraflar.
• Kırmızı bayraklar: Anneyi göstermeyen, sürekli yavru satan, belge sunmayan ya da "hemen al" diye acele ettiren satıcılardan uzak dur; PDSA olağandışı ucuz yavruların yavru çiftliklerinden gelebileceği konusunda uyarıyor.
• Yasal kayıt: Türkiye'de sahipli köpeklerin mikroçiple kimliklendirilip PETVET sistemine kaydedilmesi zorunlu. Ayrıntılar PETVET kaydı ve mikroçip yazımızda.
• İlk günler: Eve yavru köpek geldi: ilk hafta yazımız ilk gece ve ilk haftayı adım adım anlatıyor.