Bahçede kirpiyi bekleyen gözden kaçan tehlikeler: kompost, kulübe, çukurlar, çöp ve köpekler

Bahçene kirpi geliyorsa çim biçme makinesinin, şenlik ateşi yığınlarının, dik kenarlı süs havuzlarının, filelerin ve zehirlerin onun için ne kadar tehlikeli olduğunu belki biliyorsun. Bunları bahçendeki yabani kirpi ve kış uykusu yazılarımızda anlattık. Ama kirpi gizli köşeleri sever: kompostun içi, kulübenin altı, yere bırakılmış bir çöp torbası. Gece dolaşırken de açık bir gidere düşebilir, başını bir yoğurt kabına sıkıştırabilir. Bu yazıda İngiltere'deki kirpi koruma kuruluşlarının daha az bilinen bu tehlikeler için önerilerini topladık. Orada yaşayan Avrupa kirpisi, Türkiye'deki kirpi ve Balkan kirpisiyle aynı cinsten (Erinaceus).

Kompost yığını: önce yavaşça kontrol et

BHPS'e (British Hedgehog Preservation Society, İngiliz Kirpi Koruma Derneği) göre kompost yığını, kirpinin yuva yapıp yavrularını büyütmesi için ideal bir yer. Yığını karıştırırken dikkatli olmak gerekiyor: BHPS'e göre tek bir yaba darbesi birden fazla yavruyu öldürebilir.

1. Önce kontrol et: RSPCA, kompostu yabayla karıştırmadan ya da çevirmeden önce içinde kirpi ya da başka bir hayvan olup olmadığına bakmanı istiyor.
2. Zamanı seç: BHPS'e göre kompostu sermenin en güvenli zamanı büyük ihtimalle ekim–kasım: yavruların çoğu anneden ayrılmış, yetişkinler de henüz kış uykusuna yatmamıştır.
3. Yarım torbalara da bak: BHPS'e göre ağzı açık kalmış, kirpinin girebildiği yarım kompost torbalarında da yuva olabilir.

Kulübe, depo ve çöp torbaları

• Kapıyı birden kapatma: BHPS ve RSPCA'ya göre haftalardır açık bıraktığın bir kulübe kapısını, içeride yuva yapmış bir kirpi olmadığından emin olmadan kapatma.
• Sökmeden önce altına bak: BHPS'e her yaz kulübesini söken ve altında yavrularıyla bir anne kirpi bulan kişilerden çok telefon geliyor. RSPCA kulübenin tabanının altını dikkatle kontrol etmeni istiyor. BHPS mümkünse sökme işini, yavruların yuvadan ayrıldığı ve kış uykusunun büyük ihtimalle başlamadığı ekim ayına bırakmanı öneriyor.
• Kimyasalları yukarı kaldır: Kulübe ve garajdaki kimyasalları, yağları ve aletleri kirpinin ulaşamayacağı yükseklikte tut (BHPS, RSPCA).
• Çöp torbası yerde kalmasın: BHPS'e göre yere bırakılan çöp torbaları kirpiyi çeker; içine yuva yapmaya çalışan bir kirpi, torbayla birlikte çöpe gidebilir.

Giderler, çukurlar ve hendekler

RSPCA'ya göre giderler ve açık çukurlar sık sık dikkatsiz kirpileri yakalar; kurtarılmazlarsa açlıktan ölebilirler.

1. Kapakları sağlam tut: Gider kapaklarını iyi durumda tut, açık çukurların üstünü kapat (RSPCA). BHPS'e göre kapalı bir gider hem yaprakların tıkamasını hem kirpinin içine düşmesini önler.
2. Her gün bak: BHPS açık giderleri, sebze bahçesinde açılan hendekleri, inşaat için kazılan temel çukurlarını ve garajdaki bakım çukurlarını her gün kontrol etmeni istiyor.
3. Çıkış yolu koy: Bir çukuru kapatamıyorsan BHPS, üzerine enine çıtalar çakılmış bir tahtayı rampa olarak koymayı öneriyor.

Gözden kaçan sular: yüzme havuzu, şişme havuz, saksı

Dik kenarlı süs havuzlarına rampa koymayı bahçendeki yabani kirpi yazısında anlattık. Ama bahçede başka sular da var:

• Yüzme havuzu: RSPCA'ya göre havuzda, düşen bir kirpinin kolayca çıkabileceği sığ basamaklar olmalı ve geceleri havuz sıkıca oturan bir örtüyle kapatılmalı. Havuzu her gün kontrol et (RSPCA, Hedgehog Street).
• Şişme havuz ve kum havuzu: BHPS'e göre çocukların şişme havuzları ve kum havuzları yağmur suyuyla dolunca kirpi için tehlikeli olur.
• Saksı ve kovalar: BHPS, su dolabilecek saksıları ters çevirmeni öneriyor.
• Su seviyesi: BHPS'e göre süs havuzunu, özellikle sıcak havalarda, dolu tut; kirpinin su içerken içine düşme ihtimali azalır.

Çöp, ağ ve dikenli tel

RSPCA'ya göre kirpilerin başı sık sık konserve kutularına, naylon poşetlere, içecek kutularını bir arada tutan plastik halkalara, yoğurt kaplarına ve lastik bantlara sıkışıyor.

• Çöpünü güvenli at: Plastik halkaları kes, yiyecek kaplarını çalkala, kutuları ezip düzleştir; bahçede çöp kalmadığından emin ol (RSPCA).
• Ağları kaldır: Kullanmadığın ağları rulo yap ve yerden en az 30 cm yukarıda sakla. Meyve ağlarını gergin tut ya da mümkünse sert tel örgüyle değiştir (RSPCA).
• Dikenli tel: Yerde sürünmesin, gelişigüzel atılmasın (BHPS, RSPCA).

Ahşap koruyucu, kütük kenarlık ve uzun ot

• Taze boya ve koruyucu: Hedgehog Street'e göre kirpiler yeni sürülmüş ahşap koruyucuları sıklıkla yalar. Kulübe ve çitlerde su bazlı, çevre dostu bir ürün kullan.
• Kütük kenarlıklar: BHPS'e göre, nadiren de olsa, kirpinin bacağı tarh kenarına dizilen kütük rulolarının aralığına sıkışabiliyor; bunları düzenli kontrol et.
• Uzun ot ve pampas otu: BHPS'e göre uzun otlu, dağınık köşeler kirpi yuvası için ideal. Uzun otu biçmeden önce kontrol et, önce 30 cm kadar bırakarak kes, daha kısa kesmeden önce tekrar bak. Pampas otunu da içinde kirpi olmadığından emin olmadan budama ya da yakma.

Köpeğin ve kedin

Hedgehog Street'e göre köpekler kirpiyi çoğu zaman bizden önce, kokusundan fark eder; bazı köpekler av içgüdüsüyle kirpiye zarar verebilir, hatta onu öldürebilir. RSPCA'ya göre yetişkin kirpiler çoğu zaman dikenleriyle kendini korur, ama hasta ya da genç kirpiler savunmasızdır. Hedgehog Street'e göre böyle bir karşılaşmada iki hayvan da yaralanabilir.

1. Önce ışığı yak: Köpeğini bahçeye çıkarmadan bir dakika kadar önce dış ışığı yak; kirpiye uzaklaşma fırsatı ver (BHPS, Hedgehog Street).
2. Son turu gözetimle yap: Akşamın son bahçe turunda köpeğini tasmaya tak ya da yanında dur (Hedgehog Street, RSPCA). BHPS ağızlığı da bir seçenek olarak sayıyor; bu önlemlerin sadece geceleri gerektiğini söylüyor.
3. Kirpinin saatini öğren: Kirpiler çoğu zaman aynı saatte, aynı yerden gelir. O saatlerde köpeğini içeride tut (BHPS, RSPCA).

Kediler ise RSPCA ve Hedgehog Street'e göre genellikle kirpi için bir tehdit değil; çoğu, kirpiyi biraz inceledikten sonra onu kendi hâline bırakır. RSPCA'ya göre asıl sorun, kirpi için bıraktığın etli mamayı yemeleri. BHPS'in çözümü basit bir besleme kutusu: plastik bir saklama kutusunun kısa kenarına 13 × 13 cm'lik bir delik aç, kutuyu tünel gibi mamanın üstüne kapat, üstüne bir tuğla koy. Girişin yaklaşık 13 cm önüne konan ikinci bir tuğla, kedinin yere yatıp patisiyle mamayı dışarı çekmesini engeller. RSPCA'ya göre böyle bir kutu mamayı yağmurdan da korur. Kutuya ne koyacağını bahçendeki yabani kirpi yazısında anlattık.

Bir yuvayı yanlışlıkla bozarsan

Hedgehog Street'e göre kirpiler çoğunlukla haziran ve temmuzda doğurur; rahatsız edilen anne yavrularını terk edebilir, hatta yiyebilir. BHPS'in önerileri:

1. İçinde tek bir yetişkin varsa: Yuva malzemesini yerine koy. Kirpi ya yuvasını onarır ya da başka bir yerde yenisini yapar.
2. Kış uykusundaki kirpi uyandıysa: Yeniden kış uykusuna yatana kadar her gece bir kap mama ve su bırak.
3. Yavrular varsa: Yuva malzemesini, kokunu bırakmamak için olabildiğince az dokunarak yerine koy ve annenin dönüp dönmediğini uzaktan izle. Kimsenin, çocukların bile, "bir bakalım" diye yuvayı açmasına izin verme; yeniden rahatsız edilen anne yavrularını terk edebilir ya da onlara zarar verebilir.

Bahçe işlerini kirpiye göre zamanla

Bu aylar İngiltere için verilmiş. BHPS'in mantığı şu: yavrular yuvadan ayrılmış olsun, yetişkinler de henüz kış uykusuna yatmamış olsun. Yaşadığın yerde bu dönem farklı aylara denk gelebilir.

Sık sorulanlar

Dostunun bakımını Tüylüm'de takip etVeteriner randevularını, aşı ve ilaç günlerini kaydet, zamanı gelince hatırlatalım. Ailenle Yuvam'da birlikte takip edin.

Kaynaklar

• British Hedgehog Preservation Society · Gardening 'with' Hedgehogs (PDF)
• British Hedgehog Preservation Society · I would like a hedgehog for my garden (PDF)
• RSPCA · Hedgehogs in the garden
• Hedgehog Street (PTES ve BHPS) · Garden hazards for hedgehogs
• Hedgehog Street · Pets and hedgehogs
• Hedgehog Street · Hedgehog breeding and babies

Hazırlayan: Tüylüm · Yayın ve son kontrol: 28 Ekim 2026. Bir hata görürsen [email protected]'a yaz, hemen düzeltelim. Fotoğraflar Wikimedia Commons'tan, her fotoğrafın altında yazan lisansla kullanıldı.