İribaştan kurbağaya: bahçe göletinde yumurta, iribaş ve başkalaşım
Bir sabah göletine bakıyorsun ve suyun kenarında jöle gibi bir küme görüyorsun. İçinde yüzlerce siyah nokta. Birkaç hafta sonra bu noktalar kıpır kıpır iribaşlara, birkaç ay sonra da çimenlerin arasında zıplayan minik kurbağalara dönüşecek. Bir bahçe göletinin sana sunabileceği en güzel gösterilerden biri bu. Bu yazıda o birkaç ayı adım adım anlattık. Bilgiler Froglife, ARC (Amfibi ve Sürüngen Koruma Vakfı) ve The Wildlife Trusts'tan; hepsi İngiltere'de yaşayan kurbağa, karakurbağası ve su semenderi türlerini anlatıyor. Senin bölgende türler ve takvim farklı olabilir.
- Üç farklı yumurta: ARC'ye göre kurbağa yumurtası sığ suda küme, karakurbağası yumurtası biraz daha derin suda bitkilere sarılı şerit, semender yumurtası yaprakların üzerinde tek tek olur.
- Hızlı başlangıç: Froglife'a göre yumurtalar havaya bağlı olarak 2–4 haftada açılır.
- Birkaç ay: The Wildlife Trusts'a göre kurbağa iribaşları yumurtadan çıktıktan sonra yaklaşık 14 haftada minik kurbağaya dönüşür.
- Kalabalık normal: Froglife'a göre "fazla yumurta" ya da "fazla iribaş" diye bir şey yok; sayılar zamanla kendiliğinden dengelenir.
- Taşıma, besleme yok: Yumurta ve iribaşları başka göletlere taşıma; gölet çok yeni değilse beslemen de genellikle gerekmez.
Bahar: göletin kalabalık akşamları
Froglife'a göre kurbağalar ve karakurbağaları baharda, tercihen ılık ve yağmurlu akşamlarda suya göç eder; kuzeyde ve doğuda daha geç, güneyde daha erken. The Wildlife Trusts'a göre kurbağalar havaya bağlı olarak aralıktan nisana kadar yumurtlayabiliyor. Froglife'a göre karakurbağaları genellikle kurbağalardan biraz sonra ürüyor. ARC'ye göre su semenderleri biraz daha geç ürer ve gölete daha uzun bir döneme yayılarak gelir; göçleri genellikle ilkbahar başında, şubat–mart aylarında başlar.
ARC'ye göre bahçe göletlerine bazen elliden fazla kurbağa dönebiliyor. Bu, göletin "aşırı kalabalık" olduğu anlamına gelmiyor; ARC'ye göre tamamen doğal. Bu akşamların sesini kurbağalar neden öter? yazımızda anlattık.
Kimin yumurtası?
Göletindeki yumurtaya bakarak kimin geldiğini anlayabilirsin:
| Kim? | Yumurta | Yumurtadan çıkan |
|---|---|---|
| Kurbağa | Jöle gibi kümeler; Froglife'a göre bir kümede çoğu zaman 2000'e kadar yumurta var. ARC'ye göre sığ suya bırakılır. | Önce siyah ve birbirine yapışık bir yığın; büyüdükçe benekli, kahverengimsi olur ve sürü oluşturmaz (ARC). |
| Karakurbağası | Uzun şeritler; Froglife'a göre her şeritte iki sıra yumurta. ARC'ye göre biraz daha derin suda bitkilere sarılı. | ARC'ye göre simsiyah ve hep öyle kalır, çoğu zaman sürü hâlinde yüzer. Froglife'a göre kuyruğu daha kısa, başı daha iri. |
| Su semenderi | Froglife'a göre tek tek bırakılır ve her yumurta bir su bitkisinin yaprağına sarılır. | Froglife'a göre başının çevresinde tüy gibi dış solungaçları var; ARC'ye göre yeni çıktığında balık yavrusuyla karıştırılabilir. |
Froglife'a göre kurbağa yumurtasının her biri küçük, siyah bir nokta ve yaklaşık 1 cm'lik şeffaf bir jöle kapsülün içinde. The Wildlife Trusts'a göre tek bir dişi kurbağa bir baharda 4000'e kadar yumurta bırakabiliyor.
Yumurtadan iribaşa
Froglife'a göre kurbağa ve karakurbağası yumurtaları havaya bağlı olarak 2–4 hafta sonra açılır. ARC'ye göre yeni çıkan iribaşlar otçuldur; su bitkilerinin ve taşların üzerinde, özellikle güneş alan yerlerde büyüyen yosunları yer. Gelişimlerinin ileri aşamalarında hepçil olurlar; göletteki çürüyen maddelerle ve su pireleri (Daphnia) gibi küçük canlılarla beslenirler.
İlk haftalar soğukla geçebilir. Froglife'a göre yumurtanın üstünde bir buz tabakası oluşursa üstteki yumurtalar ölebilir, ama kümenin dibindekiler yaşayabilir. Soğuk hava yumurtlamayı yarıda da kesebilir; hava ısınınca gölette ikinci bir yumurta kümesi belirebilir. Semender ve karakurbağası yumurtaları yılın biraz daha geç döneminde ve daha derine bırakıldığı için dondan daha korunaklı.
ARC'ye göre beyaz renkli yumurta döllenmemiş olabilir ve suda kendiliğinden çözünür. Merkezdeki beyaz noktalar normal yumurtalardaki gibi virgül şekline girerse, bunlardan beyaz ya da yarı saydam iribaşlar çıkabilir.
Bacaklar, kollar ve kaybolan kuyruk
ARC'ye göre kurbağa iribaşlarında önce arka bacaklar çıkar. Froglife'a göre ardından ön bacaklar gelir ve kuyruk tamamen emildiğinde iribaşlar sudan minik kurbağalar olarak çıkar. Bu genellikle yaz başında olur, ama bazen eylüle kadar uzayabilir. Froglife'a göre minik karakurbağaları sudan genellikle bir yağmurdan sonra çıkar.
Semenderlerde sıra tersine işler. ARC'ye göre semender larvalarında önce ön bacaklar çıkar. Froglife'a göre bu, yumurtadan çıktıktan yaklaşık iki ay sonra olur. Larvalar başkalaşımdan önce 30–40 mm boya ulaşır; solungaçlarını emdikten sonra sudan küçük semenderler olarak çıkarlar.
- Sonbaharda hâlâ iribaş mı var? ARC'ye göre bu olabilir: bazı iribaşlar kışı gölette geçirir ve gelişimini sonraki baharda tamamlar. ARC bunları beslememeyi ve göletten çıkarmamayı öneriyor.
- Neden geç kalırlar? ARC'ye göre gölet çok kalabalık olduğu için yiyecek az olabilir ya da gölet gölgede kaldığı veya kenarları dik olduğu için fazla soğuk olabilir.
- Gölgeli gölet: ARC'ye göre gölet gölgedeyse suyun üstüne sarkan bitkilerin bir kısmını kesmek yüzeye daha çok ışık ve sıcaklık ulaştırır.
Neden bu kadar çok yumurta?
Binlerce yumurta, bir göletin minik kurbağalarla dolup taşacağı anlamına gelmiyor. Froglife'a göre göletteki yumurtalardan yaklaşık elli tanede biri göletten minik bir kurbağa olarak çıkabiliyor. Gerisini balıklar (varsa), yusufçuk larvaları ve semenderler yiyor; iribaşların yiyecek için birbiriyle yarışması da sayıları azaltıyor.
ARC'ye göre göletten çıkan minik kurbağaların da çok azı yetişkinliğe ulaşıyor; bu oran %1'e kadar düşebiliyor. Çimen yılanları, karatavuklar, kargalar, saksağanlar, kirpiler, tilkiler ve porsuklar onları avlıyor. Froglife'a göre kurbağaların üreme yaşına gelmesi 2–3 yıl sürüyor.
ARC'nin önerisi basit: göletteki bu doğal olaylara karışma, onları izlemenin tadını çıkar.
Bu dönemde göletine nasıl yardım edersin?
- Taşıma: Froglife'a göre yumurta ve iribaşları göletler arasında taşımak risklidir ve bundan kaçınılmalı, çünkü hastalık ve istilacı bitki yayabilir. Göletler kendiliğinden dolar. Ayrıntılar: bahçedeki ve doğadaki kurbağalar.
- Besleme genellikle gereksiz: ARC'ye göre göletler iribaşlara genellikle yeterli yiyecek sağlar; Froglife'a göre de gölet çok yeni değilse beslemek genellikle gerekmiyor. Fazla yem suyu kirletebilir ve istenmeyen yosun patlamalarına yol açabilir.
- Filtre ve fıskiye: Froglife'a göre iribaşlar varken mümkünse kullanmamak daha iyi; iribaşlar göleti haziran–temmuzda terk edene kadar kullanımı kısıtlamayı öneriyor. İyi dengelenmiş bir gölet filtresiz de suyunu temiz tutabilir.
- Saklanma yerleri: ARC'ye göre taşlar, çakıllar ve su bitkisi saksıları iribaşlara saklanacak yer verir ve hayatta kalma şanslarını artırabilir.
- Gölet ağı kullanma: ARC'ye göre gölet ağları çimen yılanı ve kirpi gibi hayvanların takılıp ölmesine yol açabiliyor.
- Göletteki işleri ertele: Froglife'a göre bakım işlerini mümkünse eylül–ekime bırak. Acil bir iş varsa yumurta ve iribaşları gölet suyu ya da yağmur suyu dolu bir kaba al; göleti musluk suyuyla doldurduysan suyu bir gün kadar beklet ya da önce işlemden geçir. Mevsim mevsim bakım: yaban hayatı göletinin bakımı.
Doğadaki amfibilere neden dokunmaman gerektiğini amfibilere dokunmak yazımızda anlattık. Diğer yazılarımız: Amfibiler.
Sık sorulanlar
Göletimde çok fazla iribaş var. Bir kısmını başka yere taşımalı mıyım?
Hayır. Froglife'a göre "fazla iribaş" diye bir şey yok; sayılar avcılar ve yiyecek yarışıyla zamanla kendiliğinden dengelenir. Froglife yumurta ve iribaşları taşımamanı; nehirlere, kanallara, barajlara ya da doğa koruma alanlarındaki göletlere asla bırakmamanı öneriyor.
Bahçedeki bir su birikintisinde ya da kovada kurbağa yumurtası buldum. Ne yapmalıyım?
ARC'ye göre kurbağalar sık sık su birikintilerine, kovalara, hatta sulama kaplarına yumurtlar. Bu küçük "göletlerde" avcı az olduğu için strateji işe yarayabilir; yeter ki iribaşlar su kurumadan gelişip ayrılabilsin. Su kuruyacaksa ve onları kurtarmak istiyorsan ARC'nin önerisi, iribaşları olabildiğince yakındaki bir gölete, ideal olarak yaklaşık 1,6 km (1 mil) içindeki bir bahçe göletine bırakmak.
Göletimde hiç yumurta yok. Bir sorun mu var?
Froglife'a göre bu havayla ya da göletteki avcıların çokluğuyla ilgili olabilir; hava durumuna göre henüz erken de olabilir. Derin suda yumurta dibe batıp görünmeyebilir. Yeni bir göletin kurbağalar tarafından keşfedilmesi de Froglife'a göre iki yıl ya da daha uzun sürebilir; başka yerden yumurta getirmek yerine sabırla bekle.
Dostunun bakımını Tüylüm'de takip etVeteriner randevularını, aşı ve ilaç günlerini kaydet, zamanı gelince hatırlatalım. Ailenle Yuvam'da birlikte takip edin.
Kaynaklar
- Froglife · Spawn & tadpoles: in my garden (sık sorulanlar)
- Froglife · Common frog
- Froglife · Common toad
- Froglife · Smooth newt
- Amphibian and Reptile Conservation (ARC) · Spawn & tadpoles FAQs
- The Wildlife Trusts · Common frog
Hazırlayan: Tüylüm · Yayın ve son kontrol: 28 Ekim 2026. Bir hata görürsen [email protected]'a yaz, hemen düzeltelim. Fotoğraflar Wikimedia Commons'tan, her fotoğrafın altında yazan lisansla kullanıldı.
.jpg){kind=link}
