Kakadu

Kakadular sosyal ve ilgi isteyen kuşlar. ADW sarı arma kakadunun doğada bir düzineden birkaç yüze kadar sürüler oluşturduğunu, gün ortası sıcağında gölgede dinlendiğini, akşam ortak tüneklerde toplandığını yazıyor. Evde sen onun sürüsü oluyorsun: sürekli seninle olmak istiyor ve bunu duyurmak için bağırıyor.

Merck kakaduların bazı bireylerinin alçak sesle konuşabildiğini, ama çok yüksek sesle çığlık attığını; çok fazla ilgi ve tutma isteyebildiklerini, hormonal davranış sorunları geliştirebildiklerini ve çiğnemeye çok yatkın olduklarını yazıyor. Chalmers ve arkadaşlarının uzman çalışmasında "aşırı ses çıkarma / çığlık" davranışı, düşük refah ve stresle ilişkili zorlu davranışlar arasında tartışılıyor.

Kakadu; uzun yıllar boyunca her gün yüksek sesi, yıkıcılığı ve yoğun ilgi talebini kaldırabilecek, kuş veterinerine erişimi olan ve kendinden sonrası için plan yapabilecek, deneyimli insanlara uygun olabilir. Merck cins için "deneyimsiz sahiplere önerilmez" diyor.

Merck kakaduların Avustralya ve Pasifik adalarına özgü olduğunu yazıyor. ADW sarı arma kakadunun Avustralya'nın kuzeyi ve doğusunda çok sayıda bulunduğunu, IUCN'de "en az endişe" kategorisinde olduğunu ve popülasyonun 500 binden fazla olduğunu yazıyor. Ancak ailenin bütün üyeleri bu kadar yaygın değil: AB'nin vahşi fauna ticareti eklerinde Ek-I olarak işaretli Cacatua goffiniana, C. haematuropygia, C. moluccensis ve C. sulphurea gibi türler yer alıyor.

ADW sarı arma kakadunun 45 ile 50 santimetre uzunluğunda, ortalama 800 gram (700 ile 950) ağırlığında ve yaklaşık 103 santimetre kanat açıklığında olduğunu yazıyor. Tüyler beyaz, tepe ve alt kanat tüylerinde sarı tonlar var. Ailedeki diğer türler boyca ve renkçe farklı olabilir; bu yüzden satın alırken türün tam adını ve belgesini sormak, bu sayfadaki sarı arma kakadu ölçülerini her kakaduya uygulamamak gerekir.

• Yoğun ilgi: Piseddu ve arkadaşlarının derlemesi günde altı saatten fazla yalnız bırakılan papağanlarda tüy hasarının arttığını anlatıyor. Chalmers ve arkadaşlarının listesinde sosyal izolasyon ikinci en önemli refah sorunu.
• Tüy yolma: Merck nedenleri tıbbi (cilt iltihabı, beslenme yetersizliği, zehirlenme, kanser, karaciğer veya böbrek hastalığı), davranışsal (stres, can sıkıntısı, cinsel hayal kırıklığı) ve çevresel (tohum diyeti, güneşsiz kalma, düzensiz uyku) diye sıralıyor. Sırtı okşamak çiftleşme davranışını uyarabildiği için özellikle kakadularda kaçınılması gereken bir tetikleyici.
• Hormon: Merck kakaduların hormonal davranış sorunları geliştirebildiğini yazıyor; sorun yaşarsan kuş veterinerine ya da davranış uzmanına danış.
• Zenginleştirme: Yıkıcı gagaya karşı güvenli, kemirilebilir oyuncaklar ve yiyecek aratan oyunlar. Kuş oyuncakları.
• Uyku ve bağ: Kesintisiz gece uykusu (Merck); kuşla bağ kurmak.

RSPCA Australia'nın kuralları: genişlik, bir çift kuşun kanat açıklıklarının toplamının en az üç katı; tünekler arasında en az iki kanat çırpımı; yükseklik en büyük kuşun baştan kuyruğa uzunluğunun en az üç katı. Sarı arma kakadu için ADW kanat açıklığını yaklaşık 103 santimetre veriyor; bu kuralı bir çifte uygularsan genişlik yaklaşık altı metreyi geçiyor. Bu hesabı kendimiz çıkardık; RSPCA bu rakamı kakadu için yazmıyor. Çoğu ev için gerçekçi tek çıkış, kuşa evde düzenli, güvenli uçuş fırsatı ve çok geniş bir yaşam alanı sunmak ya da uygun olmadığını kabul etmek.

• Tel: 500 gramdan ağır papağanlarda RSPCA 25 ile 75 milimetre, 25 ile 50 milimetre aralıklı ve 1,24 ile 2,0 milimetre kalınlıkta güçlü tel gösteriyor; tavuk teli kolayca çiğnenir ve ağır metal zehirlenmesine yol açabilir.
• Tünekler: Kemirilebilir doğal dallar; metal boru ve zımpara kaplı tünek önerilmiyor.
• Metal: Merck çinko ve kurşunun kafes ve oyuncaklardan gelebildiğini yazıyor.
• Yer: Kafes yeri rehberi.

ADW doğada ağırlıklı olarak tohum, kuruyemiş, meyve, çiçek ve böcek yediklerini; esaret altında taze meyve, sebze, tohum, kuruyemiş, pelet, baklagil ve tahıl verildiğini, yağlı yiyeceklerin (örneğin fıstık) obezite riski yüzünden azaltıldığını yazıyor. Merck tohum ve kuruyemiş ağırlıklı diyetin yağdan zengin, vitamin ve mineral bakımından fakir olduğunu belirtiyor; dengeli pelet temeli ve küçük pay taze sebze ve meyve hedefliyor. Planı kuşlara bakan bir veterinerle yap. Kuşlara zararlı yiyecekler.

Merck kuşların hastalığı gizlediğini yazıyor. Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için kuşlara bakan bir veteriner hekime danış.

• Hastalık işaretleri: Tüylerin kabarması, çok uyuma, azalan ilgi ve ses, tünekte alçakta oturma, denge kaybı, nefes zorluğu, dışkı ve yeme-içme değişikliği (Merck).
• Psittacine gaga ve tüy hastalığı (PBFD): Merck bunun bir sirkovirüsten kaynaklandığını, test sayesinde kakadularda eskiye göre çok daha az görüldüğünü, ama hâlâ ortaya çıkabildiğini, genç kuşları etkilediğini, tüy kaybı, tüy değişiklikleri ve pudra tüyü kaybıyla seyredebildiğini, bir çaresi olmadığını yazıyor. Yeni kuşu başka kuşlarla karıştırmadan önce test ve karantina için veterinerine danış.
• Tüy yolma: Yukarıdaki bakım bölümüne bak.
• Obezite: ADW yağlı yiyeceklerin obezite riskinden söz ediyor.
• Klamidya (psittakoz): Chlamydia psittaci bakterisi insanlara geçebilir; Merck kuru dışkı ve tüy tozunun bakteriyi aylarca taşıyabildiğini, hasta kuşla ilgilenirken eldiven ve sonrasında el yıkamayı öneriyor. Kendinde grip benzeri belirti olursa kuş beslediğini doktoruna söyle.
• Duman ve gaz zehirlenmesi: Aşırı ısınmış yapışmaz kaplamalar, kendini temizleyen fırınlar, bazı hava spreyleri kuşları çok hızlı öldürebilir (Merck). Kuşlar için evdeki tehlikeler.

Merck kakadular için 25 ile 50 yıl yazıyor. ADW sarı arma kakadu için doğada ortalama yaklaşık 40 yıl (en yüksek kayıt 57), esaret altında ortalama yaklaşık 65 yıl (en yüksek kayıt 120) veriyor; uç değerler sağlam doğrulanmamış olabilir. Her iki durumda da kuşun sahibinden uzun yaşaması mümkün. Chalmers ve arkadaşları yaşlı kuşların bakımını ve "yaşam planı" yokluğunu önemli refah sorunları arasında sayıyor.

• Barınaklar ve kurtarma dernekleri: Papağan kurtarma grupları da olabilir; yeni yuva arayan kuşlar çoğu zaman var.
• CITES ve belge: ADW sarı arma kakadunun CITES Ek-II'de olduğunu yazıyor. Cinsin bazı türleri Ek-I: AB'nin vahşi fauna ticareti eklerinde (Ek-I türlerine "(I)" işaretiyle) Cacatua goffiniana, C. haematuropygia, C. moluccensis ve C. sulphurea görünüyor. Türüne göre değişir: satın alırken türün tam bilimsel adını ve belgesini iste. Türkiye'de CITES Belgesi, Ek-I ve Ek-II türlerin ihracatı, ithalatı ve yeniden ihracı için zorunlu; bu türlerle ticaret yapan kişi ve kurumlar tescil olmak ve stok kayıtlarını tutmak zorunda ve kurallara aykırı elde edilen örneğe el konulabiliyor (Mevzuat Bilgi Sistemi). Yurt içinde bulundurmayla ilgili ayrıntı için Doğa Koruma ve Milli Parklar il müdürlüğüne danış.
• Doğadan yakalama yok: Belgeli üretim kaynağını sor.
• Satıcıyı değerlendir: RSPCA Australia dürüst, bilgili, kuşun geçmişini anlatan, sağlık sorununda iade ya da değişim sunan satıcıları öneriyor; Chalmers ve arkadaşları sütten kesilmemiş yavruların deneyimsiz sahiplere satılmasını refah sorunu sayıyor.- Kuş veterinerine erişim: RSPCA uzman kuş veterinerinin her yerde bulunmayabileceğini, önceden öğrenmeni söylüyor.