Bull Terrier

FCI standardı Bull Terrier'i cesur, enerjik ve eğlenceyi seven, dengeli yapılı ve disipline açık bir köpek olarak tarif ediyor; inatçı olsa da insanlara karşı özellikle iyi. Royal Kennel Club da hareketli ve insana bağlı bir terrier olduğunu, günde en çok bir saatlik egzersizin yettiğini söylüyor. Yani bu ırk, ailesiyle birlikte olmayı çok seven, oyunu ve ilgiyi bol isteyen bir köpek.

Terrier mizacı denince sabırlı, tutarlı eğitim şart. İnatçılık, ödül ve sakin tekrarla aşılır; sert müdahale ters teper. Yalnız bırakılan ya da canı sıkılan Bull Terrier'ler yıkıcı olabilir. Ayrıca FCI standardı "aşırı çekingen ya da saldırgan" köpekleri kabul etmiyor; sağlam mizaç, yetiştiriciden istenmesi gereken bir şey.

Bull Terrier; her gün hareket ettirebilecek, eğitime vakit ayıracak, köpeğiyle çok vakit geçirecek ve inatçılığa sabredebilecek kişiler için. Royal Kennel Club ırkı küçük bir evde de yaşayabilen, küçük ya da orta bahçe isteyen bir köpek olarak listeliyor; ama bu, hareket ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

FCI'ya göre Bull Terrier'in kökeni Büyük Britanya. Tarih bölümü, 1850'lerde James Hinks adlı birinin ırkın tipini ilk kez standartlaştırdığını ve yumurta biçimli kafayı seçtiğini, ırkın bugünkü hâliyle ilk kez 1862'de Birmingham'da sergilendiğini ve Bull Terrier Club'ın 1887'de kurulduğunu yazıyor. Royal Kennel Club ırkın Bulldog ile eski beyaz İngiliz terrieri çaprazından geldiğini, 19. yüzyılda köpek dövüşü için yetiştirildiğini, Hinks'in tipi oturttuğunu anlatıyor. Başlangıçta çoğu köpek beyazdı; 1920'lerde renkli Bull Terrier'ler yaygınlaştı ve bunlar, tamamen beyaz köpeklerde sağırlık sorun olduğu için ıslah programında değerliydi.

Küçük çeşit, Minyatür Bull Terrier, 19. yüzyılın başından beri biliniyor; I. Dünya Savaşı öncesinde gözden düşmüş ve 1918'de Kennel Club kaydından çıkarılmış. 1938'de Albay Richard Glyn ve arkadaşlarının kurduğu Minyatür Bull Terrier Club ile yeniden canlandırılmış. FCI'da ayrı bir standardı var (No. 359) ve tek fark boy sınırı. Standart bu ırkta ağırlık ya da boy sınırı koymuyor; bunu bilerek yapıyor.

FCI'ya göre sağlam yapılı, kaslı, dengeli ve hareketli bir köpek; özgün özelliği aşağı eğik, yumurta biçimli kafa. Gözler dar ve üçgen, eğik yerleşimli, siyaha yakın koyu renkte; kulaklar küçük, ince ve yan yana yakın, dik durabiliyor. Boyun çok kaslı ve kavisli.

• Boy ve ağırlık: Standartta boy ya da ağırlık sınırı yok; "boyuna ve cinsiyete göre en yüksek yapı izlenimi" aranıyor. Minyatür çeşidin boyu en çok 35,5 cm; ağırlık sınırı yok.
• Tüy: Kısa, düz, sert ve hafif parlak; kışın yumuşak bir alt tüy olabiliyor.
• Renk: Beyaz köpekte saf beyaz; renkli köpeklerde renk baskın, tercihen kaplan benekli. Siyah kaplan benek, kırmızı, devetüyü ve üç renkli kabul ediliyor; mavi ve karaciğer rengi çok istenmiyor.
• Merle yok: Royal Kennel Club, 2011'den beri merle (mermer desenli) Bull Terrier yavrularını, görme ve işitme riski nedeniyle kaydetmiyor.

Royal Kennel Club kısa tüyünün döküldüğünü ve haftada bir bakım yettiğini yazıyor. Kısa, sert tüy haftalık fırçalama ile idare edilir; banyo ihtiyaca göre. Genel yöntemler için köpek tüy bakımı yazımıza bak.

• Cilt: Beyaz ve açık renkli köpeklerde güneşte cilt yanabilir; gölge ve veterinerinin önereceği korunma yolları önemli. Kızarıklık, kaşıntı ya da kuru kabuk görürsen göster.
• Tırnaklar: Düzenli kes.
• Kulaklar: Dik kulaklarda bile kir ve kızarıklığı kontrol et.
• Dişler: Köpek diş macunuyla sık sık fırçala.

FCI standardı disipline açık ama inatçı diyor; yani öğrenir ama kendi kararı olduğunu da hissettirir. Ödülle çalış, seansları kısa ve neşeli tut, tutarlı ol. Royal Kennel Club günde en çok bir saat egzersiz yazıyor; bunun bir kısmı koşu ve oyun, bir kısmı koklama ve zihin oyunu olsun.

1. Erken sosyalleşme: Yavruyken farklı insanlar, çocuklar, sesler, araçlar ve sakin köpeklerle kısa, olumlu karşılaşmalar yaşat; ilk yıl sürdür.
2. Temel komutlar: Gel, bekle, bırak ve tasmayı çekmeden yürümek. Gevşek tasma eğitimi yazımız adım adım anlatıyor.
3. Zihin ve oyun: Canı sıkılan terrier yıkıcı olabilir; kovalamaca, çekişme oyunları ve koklama oyunları iyi gelir.
4. Çocuklarla kurallar: Güçlü bir oyuncu olduğu için çocuk ve köpek hiç gözetimsiz kalmamalı. Evde çocuk ve köpek yazımız kuralları anlatıyor.
5. Veteriner hazırlığı: Dokunulmaya, ağzına, kulaklarına ve patilerine bakılmasına küçükken ödülle alıştır.

Bull Terrier'in özel bir mamaya ihtiyacı olduğuna dair elimizde bir kaynak yok; yaşına uygun, dengeli bir köpek maması temel. Mama türü ve miktarı için veterinerinle konuş.

• Kilo takibi: Kaslı bir köpek olduğu için "dolgun" ile "kilolu" arasındaki farkı kendin görmek zor olabilir; kaburgalarını ince bir yağ tabakasının altında hissedebiliyor ve yukarıdan bakınca belini görebiliyorsan kilo iyidir.
• Atıştırmalıklar: Ödüllü eğitimde atıştırmalıkları günlük öğünden say.

Köpeklere zararlı yiyecekler listesine de göz at.

Bull Terrier'de sağlık konuları iyi çalışılmış. Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için veteriner hekimine danış.

Doğuştan sağırlık

İngiltere'de 1060 Bull Terrier yavrusunun işitmesinin beyin sapı testiyle ölçüldüğü bir çalışmada (De Risio ve ark., 2016) yavruların yüzde 10,19'unda doğuştan sağırlık bulundu: yüzde 8,21'i tek kulaktan, yüzde 1,98'i iki kulaktan. Yavruların yaklaşık yarısı (yüzde 50,85) beyazdı; sağır yavruların yüzde 96,29'u beyaz tüylüydü ve beyaz yavruların yüzde 19,29'u sağırdı. Çalışma, kalıtsal bir etkinin olduğunu ve sağırlığın bu ırkta daha çok beyaz köpeklerde görüldüğünü söylüyor. Royal Kennel Club, ırkta işitme testini (BAER) ve yavru gruplarının taranmasını yetiştiriciler için önerilen tarama olarak listeliyor. Sağırlık, tek kulakta kolay gözden kaçabilir; yavru alırken test sonucunu iste.

Böbrek hastalıkları

Bull Terrier'de iki ayrı kalıtsal böbrek sorunu bildiriliyor. Birincisi kalıtsal nefrit: Hood ve arkadaşlarının çalışmasına göre baskın (dominant) kalıtımla geçiyor ve değişken yaşlarda böbrek yetmezliğine yol açıyor; etkilenen köpeklerin çoğunda idrarda kan görülüyor, bazılarında göz merceğinde bir sorun (ön lentikonus) var. Aynı çalışma, bu hastalıkla sağırlığın ilişkili olmadığını söylüyor. İkincisi polikistik böbrek hastalığı: böbreklerde kistler gelişen, yine kalıtsal bir hastalık; bir araştırmada ilgili gen bölgesi bulunmuş. Bu hastalıklar ilk aşamada belirti vermeyebilir; bu yüzden düzenli veteriner kontrolü ve gerekirse idrar ve ultrason taramaları önemli. Yavru alırken anne ve babanın böbrek taramalarını sor.

Ölümcül akrodermatit

Bu, Bull Terrier ve Minyatür Bull Terrier'lerde görülen, çekinik kalıtımla geçen bir hastalık (Bauer ve ark., 2018). Belirtileri zayıf büyüme, bağışıklık yetersizliği ve özellikle patilerde deri bozuklukları. Hastalıktan sorumlu gen değişikliği bulunduğu için DNA testi yapılabiliyor; yetiştirici testi yaptırıyorsa sonucu sor.

Kuyruk kovalama

Bull Terrier ırkı, aşırı kuyruk kovalama (zorlayıcı davranış) ile bilinen ırklardan. Tiira ve arkadaşlarının 368 köpekle yaptığı çalışmaya göre (Bull Terrier, Minyatür Bull Terrier, Staffordshire Bull Terrier ve Alman çoban köpeği) bu davranış genelde 3–6 aylıkken başlıyor, şiddeti köpekten köpeğe çok değişiyor; vakaların çoğu hafif seyrediyor. Kuyruk kovalayan köpeklerin yaklaşık yarısı kovalama sırasında çevreye tepkisiz kalıyordu ve başka zorlayıcı davranışlar da daha sık görülüyordu. Çevresel etkiler de var: evdeki köpek sayısı ve anneden ayrılma zamanı gibi. Yani bu bir "komiklik" olarak görülüp bırakılmamalı. Kuyruk kovalamayı sıklıkla, uzun süre ya da seni duymayacak kadar dalmış hâlde yapıyorsa veterinerine ya da bir davranış uzmanına göster.

Cilt

Science for Animal Welfare (eski adıyla UFAW) sitesi, Bull Terrier'de atopik dermatit (alerjik cilt hastalığı) ve omuz eklemi gelişim bozukluğunu (omuz osteokondrozu) ırka özgü genetik sorunlar arasında sayıyor. Kaşıntı, kızarıklık ve topallama fark edersen veterinerine göster.

Royal Kennel Club Bull Terrier için "10 yıldan fazla" yazıyor. Bu geniş bir aralık ve ırka özgü sağlam bir yaşam süresi çalışması bulamadık; bu yüzden tek bir sayı vermiyoruz. Böbrek hastalıkları ve diğer kalıtsal sorunlar yaşam süresini etkileyebilir.

Dürüst özet: taranmış anne ve babadan gelen bir yavru, ideal kilo, düzenli veteriner kontrolü ve erken işaretleri bilmek en somut adımlar.

• Barınağı da düşün: Saf ırk köpekler ve melezleri barınaklara ve sahiplendirme derneklerine düşebiliyor. Yetişkin bir köpeğin mizacını önceden görmek büyük avantaj. Barınaktan köpek sahiplenmek yazımız süreci anlatıyor.
• Yetiştiriciden alacaksan: Anne ve babayı yerinde gör; sakin ve dengeli olmalarına dikkat et. İşitme (BAER) test sonuçlarını, böbrek taramalarını ve akrodermatit DNA testi sonucunu sor; litter taramasını yapan yetiştirici ara. Akraba çiftleşme katsayısını da iste.
• Kırmızı bayraklar: Sağlık kaydı göstermeyen satıcılar, "nadir renk" vaatleri, anneyi göstermeyen satıcılar.
• Zaman: Eğitim, hareket ve ilgi yılları alan bir taahhüt.
• Yasal kayıt: Türkiye'de sahipli köpeklerin mikroçiple kimliklendirilip kayıt altına alınması zorunlu; yavruda doğumdan sonra üç ay içinde bildirim yapılıyor. Ayrıntılar PETVET kaydı ve mikroçip yazımızda.