Cennet papağanı (Agapornis)

Merck, cennet papağanlarının tatlı sesli olduğunu ve genelde çok gürültülü olmadığını, ama üreme döneminde huysuzlaşabildiklerini yazıyor. Animal Diversity Web, şeftali yüzlü cennet papağanı için "çok sosyal bir kuş" diyor: doğada 5–20 bireylik sürülerde dolaşır; tohumlar olgunlaşınca yaklaşık 100 kuşluk gruplar oluşturur. Soğukta çiftler ya da küçük gruplar birbirine sokularak ısınır.

Dişilerin baskın olduğu, çiftlerin çok erken (bazen iki aylıkken) kurulduğu ve kardeş çiftlerin sık görüldüğü de aynı kaynakta yer alıyor; çiftler tek eşlidir. Merck sıkılmış, uyarılmamış kuşlarda ısırma, çığlık atma ve tüy yolma gibi davranış sorunlarının geliştiğini, kuşların yeterli ilgi görmezse yalnızlaşabildiğini yazıyor.

Cennet papağanı, her gün ona zaman ayırabilecek ya da iki kuşu birlikte besleyip her ikisine de yer açabilecek insanlara uygun. Merck, kuş seçerken "gerçekçi olarak ne kadar zaman ayırabileceğini" düşünmeyi söylüyor.

Agapornis cinsinin birçok türü var; en yaygın evcil tür şeftali yüzlü cennet papağanı (A. roseicollis). Animal Diversity Web bu türün güneybatı Afrika'da (Güney Afrika'nın kuzeybatısı, Namibya'nın batısı ve Angola'nın güneybatısı) yaşadığını, çöl kenarlarında, ormanlık alanlarda ve su yakınındaki seyrek ağaçlı yerlerde bulunduğunu yazıyor. Gece yırtıcılardan korunmak için dokumacı kuşlarının yuvalarında tüner.

Doğada yoğun olarak tohumla beslenir ve sıcak, kurak ortamda gün içinde birkaç kez su içer. Evde bu, her gün taze ve temiz su ile çeşitli, dengeli bir beslenme demek.

Şeftali yüzlü cennet papağanı yeşil gövdeli, yüzü ve boğazı turuncu-kırmızıdır; evcil formlarda sarı, mavi ve birçok başka renk mutasyonu var. Diğer Agapornis türlerinin yüz renkleri ve boyutları farklıdır; satın alırken türün adını öğren.

Birçok papağan türünde iki cins birbirine benzer. RSPCA Australia bazı türlerde geçerli bir cinsiyet belgesi için cerrahi ya da DNA ile cinsiyet tayini gerekebildiğini yazıyor. Eş seçerken cinsiyet önemlidir: aynı cinsten iki kuşun uyumu garanti değildir. Kuşunun cinsiyetini kesin öğrenmek için bir kuş veterinerine danış.

• Zaman: Tek kuş tutuyorsan RSPCA'ya göre ona sürüdeki bir arkadaş gibi yeterli zaman ayırmalısın; her gün konuş, oyna, birlikte vakit geçir.
• Zenginleştirme: Merck sıkılmanın ısırma, çığlık ve tüy yolmanın başlıca nedenlerinden biri olduğunu yazıyor. Oyuncakları döndür; yiyecek aratan oyunlar kur. Agriculture Victoria dal parçaları, karton ruloları ve kâğıt gibi güvenli malzemeleri öneriyor. Daha fazlası için kuşlar için oyuncak.
• Kafes dışı uçuş: Agriculture Victoria evdeki kuşlara kafes dışında gözetimli uçuş fırsatı vermeyi, öncesinde evi güvenli hâle getirmeyi öneriyor.
• Banyo ve su: Taze su her gün.
• Cam, vantilatör ve alev: Merck kuşların camlara, dönen vantilatörlere ve açık alevlere uçtuğunu belirtiyor; uçuştan önce hepsini kapat.

Daha fazlası: cennet papağanı bakımı.

RSPCA Australia kafesin yüksek olmaktan çok uzun olmasını, kanatların dokunmadan açılabilmesini ve kuyruğun zemine değmeden tünekte oturabilmeyi minimum saydığını yazıyor. İki kuş için genişliğin, ikisinin kanat açıklığının toplamının en az üç katı olması, tünekler arasında en az iki kanat çırpımı mesafe kalması öneriliyor. Sürekli kafeste tutulan kuşlar için uçuş voliyeri ya da düzenli güvenli uçuş fırsatı gerekir; yalnızca kafeste kalmak obezite, artrit, yumuşak kemik ve sıkıntıya bağlı davranışlara yol açabilir.

• Tünekler: Farklı kalınlıkta doğal dallar; metal boru ve zımpara kaplı tüneklerden kaçın (RSPCA).
• Kaplar: Paslanmaz çelik, cam ya da sırlı seramik.
• Zemin: Gazete ya da kâğıt havlu; kum ve talaştan kaçın.
• Yer: Köşede, yürüyüş yolunun dışında, mutfaktan uzak. Kafes yeri rehberi.
• Yuva kutusu: RSPCA nest box konusunun tartışmalı olduğunu, mahremiyet duygusu verirken yumurtlamayı da teşvik edebileceğini yazıyor; fazla yumurtlama olursa kaldır.

Merck tohum ve kuruyemiş ağırlıklı beslenmenin yağ bakımından zengin, vitamin ve mineral bakımından yetersiz olduğunu, A vitamini eksikliğinin sık ama genellikle fark edilmeden kaldığını yazıyor; kuşlar lezzetli tohumu seçip pelet bırakabilir. Önerilen düzen: kuşa özel tam pelet temeli, daha küçük bir oranda taze sebze ve meyve. Agriculture Victoria da tohum karışımlarının günlük verilmemesi, küçük miktarda ve ödül olarak sunulması gerektiğini yazıyor.

Kuşunun beslenme planını kuşlara bakan bir veterinerle belirle. Zararlı yiyecekler için kuşlara zararlı yiyecekler yazısına bak.

Kuşlar hastalığı saklar (Merck). Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için kuşlara bakan bir veteriner hekime danış.

• Beslenme kaynaklı sorunlar: Tohum ağırlıklı beslenme A vitamini ve kalsiyum eksikliği, obezite ve karaciğer sorunlarıyla ilişkilendiriliyor (Merck).
• Davranış kaynaklı sorunlar: Tüy yolma, ısırma, çığlık atma; Merck bunları sıkılmayla ilişkilendiriyor. Tüy yolma tıbbi nedenlerden de olabilir; bu yüzden veterinere göster.
• Psittakoz (klamidya): Merck bu bakterinin taşıyıcı kuşlardan burun akıntısı ve dışkı yoluyla yayıldığını, kuru dışkıda aylarca canlı kalabildiğini ve insanlara geçebileceğini yazıyor; hasta kuşla temasta eldiven, el yıkama ve günlük dezenfeksiyon öneriliyor. Kendinde grip benzeri belirti olursa doktoruna kuş beslediğini söyle.
• Duman ve gaz: Aşırı ısınmış yapışmaz tavalar ve bazı spreyler kuşlar için çok hızlı ölümcül olabilir (Merck).

Animal Diversity Web evcil ortamda 15–25 yıl, Merck 20 yıla kadar yazıyor; yabanıl ömür bilinmiyor. Ömrü en çok beslenme, hava kalitesi, kafes dışı uçuş ve düzenli veteriner kontrolü belirler.

Uzun ömür, kuş alırken planlamayı da değiştirir: seyahat, hastalık ya da taşınma gibi durumlarda kuşa kimin bakacağını önceden düşün (RSPCA Australia). Kuşunun bakımını ve masraflarını yıllara yayılan bir bütçe gibi düşünmek, ileride kuşu bırakmak zorunda kalma riskini azaltır.

• Bir mi iki mi? RSPCA Australia'nın söylediği gibi: kuşun arkadaşı bir kuş ya da sen olabilirsin. Tek kuş alacaksan her gün yeterli zamanın olduğundan emin ol; iki kuş alacaksan uyumlu bireyler seç ve yavaş tanıştır. Uyumsuz kuşlar çatışabilir.
• Satıcıyı değerlendir: RSPCA kuşun soyu, geçmişi ve beslenmesi hakkında bilgi veren, sağlık sorununda iade ya da değişim sunan satıcıları öneriyor.
• Yasal durum: Agapornis türlerinin bir kısmı uluslararası ticaret kurallarına (CITES) tabi olabilir; bu türe göre değişir. Satıcıdan türün adını ve üretim kaynağını (yetiştirilmiş mi) öğren.
• Doğadan yakalama yok: Türkiye'de yaban hayvanlarının yasaya aykırı yakalanıp satılması 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu'nun 18. maddesiyle yasaktır; yerli kuşları (saka, iskete gibi) doğadan yakalayıp satmak yasaktır.
• Veteriner kontrolü: Satın almadan sonra hemen bir kuş veterinerine göster.