Muhabbet kuşu

Muhabbet kuşu meraklı, hareketli ve konuşkandır. Doğada kalabalık sürüler hâlinde yaşar; Animal Diversity Web, türü "güçlü biçimde sosyal" diye tanımlıyor ve sürüde yaşamanın yem bulmayı kolaylaştırdığını, yırtıcılara karşı korunma sağladığını yazıyor. Evde bu sosyallik, seni ve ailenizi sürünün parçası saymasıyla görünür: seslenir, omzuna konar, yaptığın işe karışır.

Konuşma konusunda beklentiyi doğru kur. Royal Veterinary College (RVC), bazı bireylerin 500'ü aşkın sözcük öğrenebildiğini, en uygun eğitim zamanının 6 haftalıktan başladığını ve 6 aylıktan büyük bir kuşa öğretmenin çoğu zaman başarısız olduğunu yazıyor. Unusual Pet Vets ise çoğu muhabbet kuşunun cıvıldadığını ama yalnızca azının anlaşılır sözcükler çıkarabildiğini belirtiyor. Yani konuşmayı bir garanti değil, bir olasılık say.

Muhabbet kuşu, her gün kuşuyla zaman geçirebilecek, kafes dışı uçuş için güvenli bir oda ayırabilecek ve uzun bir bakım sürecini üstlenmeye hazır insanlara uygun. Merck Veterinary Manual türü sessizliği ve boyutu nedeniyle apartman yaşamına elverişli buluyor; ama RSPCA Australia, kuşların "kolay bakım" olmadığını, özel kuş veterinerliğine ihtiyaç duyulabileceğini ve uzun süreli bir bağlılık gerektirdiğini hatırlatıyor.

Muhabbet kuşunun vatanı Avustralya. RVC, doğal ortamında yarı kurak ovalarda dolaşan büyük sürüler gördüğünü; Animal Diversity Web ise sürülerin mevsimle birlikte yer değiştiren, yani göçebe olduğunu yazıyor. Yabanıl kuşlar yerde dolaşıp ot tohumlarıyla beslenir ve su kaynaklarına yakın kalır.

Bugünkü evcil muhabbet kuşları ise yüzyıllardır ev ortamında yetiştirilen bireylerin soyundan geliyor; ADW, evcil formların yabanıl olanlardan çok daha fazla renk çeşidi gösterdiğini belirtiyor. Evde yaşayan kuş yabanıl atalarının yaşam biçimini örnek aldığında en iyi hâlindedir: geniş alan, sürü, yerde yem aramak ve her gün kanat çırpmak.

Yetişkin bir muhabbet kuşu 30 ile 60 gram arasındadır (Unusual Pet Vets). Yabanıl tipi yeşil gövdeli, sarı başlıdır; evcil formlarda mavi, sarı, beyaz ve pek çok başka renk var. Erkekle dişiyi çoğu zaman cere denen deriden (burun deliklerinin çevresinde, gaganın üstünde) ayırt edebilirsin: RVC'ye göre yetişkin erkekte mavi, dişide pembe-kahverengi olur; ama bazı renk türlerinde ve gençlerde bu değişebilir.

• Günlük uçuş: RVC serbest uçuşu "temel gereksinim" sayıyor. Uçacağı oda güvenli olmalı: pencere, kapı ve bacalar kapalı, vantilatör ve ısıtıcılar kapalı, zehirli bitkiler kaldırılmış.
• Tavan vantilatörü, cam, açık ateş: Merck ve RSPCA kuşların camlara ve dönen vantilatörlere çarptığını, açık alevlere uçtuğunu belirtiyor; uçuştan önce perdeleri çek, vantilatörü kapat.
• Tırnaklar: RVC, dal biçimli doğal tünek öneriyor ve zımpara kaplı tüneklerin tırnağı kısaltmadığını, ayağı yıprattığını yazıyor.
• Zenginleştirme: Oyuncakları sık değiştir, yiyecek aratan basit oyunlar kur (karton ruloya yiyecek saklamak gibi). Unusual Pet Vets ip ve urgan oyuncaklara karşı uyarıyor: yutulan lifler bağırsakta tıkanmaya yol açabilir.
• Banyo: Her gün temiz, sığ bir su kabı bulundur; RVC suyun günlük değiştirilmesini öneriyor.
• Uyku: Unusual Pet Vets doğal gün uzunluğuna uymayı, akşamları kuşu karanlık ve sessiz bir odaya almayı öneriyor; uzun aydınlık günler aşırı tüy dökümüne ve üreme davranışlarına yol açabiliyor. Merck ise çoğu kuş için kafesi örtmenin stres yaratabileceğini yazıyor; kuşunun neyi tercih ettiğini gözlemle ve veterinerine sor.

Daha fazlası için kuş kafesi nereye konmalı ve kuşunla bağ kurmak yazılarımıza bak.

RVC, muhabbet kuşlarının doğal olarak büyük sürüler hâlinde yaşadığını ve en çok geniş bir kuş evinde (voliyer) mutlu olacağını yazıyor. Voliyer mümkün değilse kafes olabilir; ama kafes "mümkün olduğunca büyük" olmalı, kuşun kanatlarını her yöne açabilmesine izin vermeli ve gün boyu orada tutulmamalı: RVC kafesin ideal olarak yalnızca geceleri ya da gözetimsiz zamanlarda kullanılmasını söylüyor.

RSPCA Australia'ya göre kuşlar yatayda uçar, bu yüzden kafes yüksek olmaktan çok uzun olmalı. İki kuş için genişlik, ikisinin kanat açıklığının toplamının en az üç katı; tünekler arasında en az iki kanat çırpımı mesafe kalmalı. Merck ise her yönde kanat açıklığının en az 1,5 katı bir alan öneriyor.

• Malzeme: RVC ve Unusual Pet Vets çinko ve kurşun içermeyen, toz boyalı ya da paslanmaz çelik kafes öneriyor; bazı boyalı ve galvanizli kafesler zehirli olabilir.
• Tünekler: Farklı kalınlıkta doğal dallar; RSPCA metal boru, zımpara kaplı ve pamuk iplikli tünekten kaçınmayı söylüyor.
• Kaplar: Paslanmaz çelik, cam ya da sırlı seramik; yem ve su kabını tünek altına koyma.
• Zemin: Gazete ya da kâğıt havlu; kum, talaş, mısır koçanı ve kırık ceviz kabuğu önerilmiyor.
• Yer: Köşede, yürüyüş yolundan uzak, mutfaktan uzak, hava akımı ve doğrudan güneşten uzak. Kafes yeri rehberine bak.
• Temizlik: RVC en az haftada bir tam temizlik, RSPCA ise ideal olarak her 1–2 günde bir temizlik önerisinde bulunuyor. Ayrıntı: kafes temizliği.

Merck Veterinary Manual'a göre tohum ve kuruyemiş ağırlıklı beslenme yağ bakımından zengin, pek çok vitamin ve mineral bakımından yetersizdir; bu tür beslenme karaciğer, böbrek, solunum, kemik ve üreme sorunlarıyla ilişkilendirilir. Yalnızca tohumla beslenen kuşlarda A vitamini eksikliği sık görülür ve genellikle fark edilmez; tohumlar kalsiyumdan da fakirdir. Kuşlar tohumun lezzetli olanlarını seçip pelet bırakabildiği için, karışımı yarı yarıya yapmak da çoğu zaman işe yaramaz.

Veteriner kaynakları pelet (kuşa özel, tam beslenme sağlayan yem) ve taze sebze tabanını öneriyor. Oranlar kaynağa göre değişiyor: RVC pelet ağırlıklı bir düzen anlatırken Unusual Pet Vets pelet, sebze ve kaliteli tohum karışımını birlikte öneriyor. Kuşunun ideal karışımını kuşlara bakan bir veterinerle belirle. Tohumu ödül olarak ver. Alışkanlığı değiştirmek için yavaş geçiş yap.

• Taze, temiz su her gün; RVC suyun yıkanma için de ayrı bir sığ kapta durmasını öneriyor.
• Zararlı yiyecekler: Merck ve RSPCA avokadoyu, RSPCA ayrıca soğan, sarımsak, çikolata, kahve, çay, tuzlu ve alkollü yiyeceği sayıyor. Ayrıntı: kuşlara zararlı yiyecekler.
• Küflü ya da bayat tohumu verme: Merck, nemli depolanan tohumda küfün karaciğere zarar verebileceğini yazıyor.

Kuşlar hastalığı saklamakta ustadır; Merck, bunun doğada yırtıcılara zayıf görünmemek için olduğunu söylüyor. Bu yüzden belirti fark ettiğinde hastalık ilerlemiş olabilir. Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için kuşlara bakan bir veteriner hekime danış.

• Sindirim sorunları: Unusual Pet Vets, muhabbet kuşlarında en sık görülen sorunlardan birinin sindirim sistemi bozukluğu (kusma, geri çıkarma, ishal) olduğunu belirtiyor.
• Obezite ve yağ kitleleri: Tohum ağırlıklı beslenmeyle ilişkilendiriliyor; yağ kitleleri hareketi zorlaştırabilir. Her yeni şişlik ya da kitleyi veterinere göster.
• Kabuklu yüz akarı: Gaga ve ayaklarda kabuklanmaya yol açan bir dış parazit.
• Solunum yolu enfeksiyonları: Hapşırma ve göz akıntısı genç kuşlarda sık görülüyor.
• Klamidya (psittakoz): Chlamydia psittaci bakterisi kuşlarda solunum ve sindirim belirtileri yapabilir ve insanlara geçebilir. Merck, bulaşın kuşun burun akıntısı ve dışkısındaki bakteriden, kuru dışkı tozu ve tüy tozu yoluyla olduğunu yazıyor; hasta kuşa dokunurken eldiven, sonrasında el yıkama, kafes ve kapların günlük dezenfeksiyonu öneriliyor. Merck muhabbet kuşu ve sultan papağanını enfeksiyona dirençli ama taşıyıcı olabilen türler arasında sayıyor. Kendinde grip benzeri belirti olursa kuş beslediğini doktoruna söyle.
• Duman ve gaz zehirlenmesi: Aşırı ısınmış yapışmaz (Teflon) tavalar, bazı hava spreyleri, sigara dumanı kuşlarda ani ölüme yol açabilir. Merck kuşların pişirme alanlarından ve duman kaynaklarından uzak tutulmasını söylüyor; RVC de yapışmaz tava, hava spreyi ve sigara dumanını uyarı listesine alıyor.

Unusual Pet Vets ve RVC düzenli kontrol öneriyor: yılda en az bir kez, Unusual Pet Vets kaynağında 6 ile 12 ayda bir. Taşıma kafesine alıştırmak için kuşu veterinere götürmek yazısına bak.

Kaynaklar farklı aralıklar veriyor: Merck 5 ile 10 yıl, RVC evcil ortamda 10 ile 15 yıl yazıyor. Animal Diversity Web'in evcil bireyler için verdiği ortalama bundan da yüksek, ama bu rakam sınırlı veriye dayanıyor olabilir. Pratikte kuşunun ömrünü beslenme, kafes dışı uçuş, zehirli madde ve parazitlerden uzak yaşam ve düzenli veteriner kontrolü belirler. Bu yüzden "5 yıl" mı "15 yıl" mı diye bir sayıya bağlanmak yerine, uzun bir ömre hazırlıklı ol.

• Barınaklar ve kurtarma dernekleri: Kuş sahiplendiren dernekleri de araştır.
• Satıcıyı değerlendir: RSPCA Australia dürüst, tür bilgisi olan, kuşun soyu ve beslenmesi hakkında bilgi veren ve sağlık sorununda iade ya da değişim sunan satıcıları öneriyor. Kalabalık, kirli ya da yalnızca kuru tohumla beslenen ortamlardan kaçın.
• Veteriner kontrolü: RSPCA ve Merck satın almadan sonra kuşu hemen bir kuş veterinerine göstermeyi öneriyor.
• Doğadan yakalama yok: Muhabbet kuşu evcil yetiştirilen bir türdür. Türkiye'de yaban hayvanlarının canlı satılması ve taşınması 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu'nun 18. maddesiyle sınırlanmıştır; yerli kuşları (saka, iskete gibi) doğadan yakalayıp satmak yasaktır. Muhabbet kuşunu üretim kaynağı belli satıcıdan al.
• Eş: Bir kuş yerine iki kuş almak istiyorsan, tanıştırmayı yavaş yap; Unusual Pet Vets bazı kuşların asla anlaşamayabileceğini hatırlatıyor.