Sultan papağanı

RVC sultan papağanını "genellikle dost ve nazik" diye tanımlıyor ve taklit yeteneği iyi olmakla birlikte insan sözcüklerinden çok ıslık ve çeşitli sesleri taklitte başarılı olduğunu belirtiyor. Animal Diversity Web de insan konuşmasını pek iyi taklit edemediklerini ama melodileri öğrenip söyleyebildiklerini yazıyor; stresi gösteren yüksek perdeli cıvıltılar yaparlar ve çağrıları uzak mesafelere ulaşabilir. Merck, hareketli ve sesli olduklarını ama ara papağanı ya da kakadular kadar gürültülü olmadıklarını belirtiyor.

Sosyal yapı önemli: doğada binlerce bireyli sürüler oluşturur, çiftler yıl boyunca birlikte kalır (ADW). Evde sen onun sürüsüsün; ona zaman ayıramıyorsan bir arkadaş fikrini ciddiye al.

Sultan papağanı, her gün kuşuyla zaman geçirebilecek, uçuş için güvenli bir oda ayırabilecek ve 15–20 yıllık bir bağlılığı üstlenmeye hazır insanlara uygun. RSPCA Australia kuşların "kolay bakım" olmadığını, uzmanlaşmış kuş veterinerliğine ihtiyaç duyulabileceğini ve uzun süreli bir bağlılık gerektirdiğini hatırlatıyor.

Sultan papağanı Avustralya'ya özgü. Animal Diversity Web, anakarada özellikle iç kesimlerde, tatlı su kaynaklarının yanındaki açık ormanlarda ve savanalarda yaşadığını yazıyor. Kuzeydeki popülasyonlar su ve yem peşinde göçebe, güneydekiler mevsimlik göç yapar; sürüler yüzlerce ile binlerce bireyi bulabilir. Çiftler tek eşlidir ve erken bağlanır.

RVC bu kuşun 1840'lardan itibaren evcilleştirilip yaygınlaştığını belirtiyor. Yabanıl beslenmesi ağırlıklı olarak ot, çalı ve akasya tohumları, meyve ve böğürtlen; bazen küçük böcekler.

RVC türün kakadu ailesinin en küçük üyesi olduğunu yazıyor. Yabanıl tip gri gövdeli, sarı yüzlü ve turuncu yanaklıdır; tepelik başın üstünde dik durur. Evcil formlarda beyaz, sarı ve çeşitli desenler var.

Cinsiyeti görünüşten ayırt etmek her zaman kolay olmaz: RSPCA Australia, birçok Avustralya papağanında iki cinsin birbirine benzediğini ve geçerli bir cinsiyet belgesi için cerrahi ya da DNA ile cinsiyet tayini gerekebildiğini yazıyor. Kuşunun cinsiyetini kesin öğrenmek istiyorsan bir kuş veterinerine danış.

• Günlük uçuş: RVC, serbest uçuşu "temel gereksinim" olarak tanımlıyor; oda pencere, kapı ve bacalar kapalı, vantilatörler ve ısıtıcılar kapalı, zehirli bitkiler kaldırılmış olmalı.
• Tünek: RVC dal biçimli doğal tünek öneriyor; zımparalı tünek kaplamalarının tırnağı kısaltmadığını yazıyor.
• Oyuncak: RVC oyuncakları sık değiştirmeyi, sağlam ürünleri tercih etmeyi ve çinko içermeyenleri seçmeyi öneriyor.
• Banyo: Su, içmek ve yıkanmak için sığ bir kapta her gün değişmeli (RVC).
• Uyku ve ışık: RVC kuşlar için ultraviyole aydınlatmanın doğal davranış ve kalsiyum metabolizması için önemli olduğunu yazıyor; kuşa özel lambalar var. Lambayı kafesin üstüne yerleştirmeyi öneriyor. Ayrıntı için kuşlar ne kadar uyur yazısına bak.
• Duygusal bağ: Eğer genç yaştan başladıysan parmağına konmayı ve kafese dönmeyi öğretmek kolaydır (RVC); kuşunla bağ kurmak.

Daha ayrıntılı rehber: sultan papağanı bakımı.

RVC sultan papağanlarının doğal olarak büyük sürüler hâlinde yaşadığını, bu yüzden en çok geniş bir dış voliyerde mutlu olacağını yazıyor. Kafes ise "mümkün olduğunca büyük" olmalı, kanatları her yöne açmaya izin vermeli, ideal olarak uçuşa da elverişli olmalı; ayrıca yalnızca geceleri ya da gözetimsiz zamanlarda kullanılmalı.

RSPCA Australia kafesin yüksek olmaktan çok uzun olmasını (kuşlar yatayda uçar), iki kuş için genişliğin ikisinin kanat açıklığının en az üç katı olmasını ve tünekler arasında en az iki kanat çırpımı mesafe bırakmayı öneriyor. Merck her yönde kanat açıklığının en az 1,5 katı alan öneriyor.

• Malzeme: RVC çinko içermeyen, toksik olmayan malzeme; RSPCA toz boyalı ya da paslanmaz çelik öneriyor.
• Yer: Doğrudan güneş ve hava akımından, mutfak, sigara ve toksik buhar veren eşyalardan uzak (RVC). Kafes yeri rehberi.
• Temizlik: RVC haftada en az bir tam temizlik öneriyor.
• Eş: RVC aynı türden en az bir arkadaşı öneriyor. RSPCA yeni arkadaş tanıştırmasında uyumlu bireyleri seçmeyi söylüyor.

RVC doğada sultan papağanlarının ağırlıklı olarak yerde meyve, böğürtlen, ot tohumu ve tahıl yediğini, evde tohum karışımlarının çoğu zaman besin dengesi bakımından yetersiz kaldığını yazıyor; kuşa özel tam pelet beslenmeyi öneriyor. RVC pelet ağırlıklı bir beslenmenin (çoğunluk pelet, geri kalanı sebze, az miktarda filizlenmiş tohum) ve kaliteli tohumun ödül olarak verilmesinin yeterli olduğunu belirtiyor.

Merck, tohum ve kuruyemiş ağırlıklı beslenmenin yağ bakımından zengin ve birçok vitamin ve mineral bakımından yetersiz olduğunu, A vitamini eksikliğinin sık ve fark edilmeden kalabileceğini, obezitenin ise yaygın olduğunu yazıyor. Kuşun beslenme düzenini kuşlara bakan bir veterinerle belirle. Su her gün taze olmalı. Zararlı yiyecekler için kuşlara zararlı yiyecekler yazısına bak.

Kuşlar hastalığı saklar; Merck, "kuşların hastalıklarını yırtıcılara zayıf görünmemek için gizlediğini" yazıyor. Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için kuşlara bakan bir veteriner hekime danış.

• Duman ve gaz zehirlenmesi: RVC, yapışmaz tava (Teflon), hava spreyi, deodorant ve sigara dumanının solunum yolunu tahriş edebileceğini, bazı durumlarda ölümcül olabileceğini yazıyor. Merck, aşırı ısınmış yapışmaz kaplamalar ve bazı ısıtma cihazlarının kuşları çok hızlı öldürebilen gazlar saldığını belirtiyor.
• Obezite: Tohum ağırlıklı beslenme ve hareketsizlikle ilişkili; Merck artrit, yağlı karaciğer ve kalp hastalığı riskini yazıyor.
• Psittakoz (klamidya): Merck, muhabbet kuşu ve sultan papağanı gibi bazı türlerin enfeksiyona dirençli ama taşıyıcı olabildiğini, bazı sultan papağanlarında göz sorunları görülebileceğini yazıyor. Bakteri hasta, iyileşen ve taşıyıcı kuşların burun akıntısı ve dışkısıyla yayılıyor; kuru dışkıda aylarca canlı kalabiliyor, toz ve tüy tozuyla bulaşabiliyor. İnsana da geçebilir; hasta kuşla temasta eldiven, sonrasında el yıkama, kafes ve kapların günlük dezenfeksiyonu öneriliyor. Kendinde grip benzeri belirti olursa doktoruna kuş beslediğini söyle.
• Tırnak ve ayak sorunları: Doğal dal tünekler ayak yaralanmalarını ve tırnak uzamasını önlemeye yardımcı oluyor (RVC).

RVC yılda bir sağlık kontrolü öneriyor; erken yakalanan sorunlar daha kolay yönetiliyor.

RVC evcil ortamda 10–15 yıl, Merck 20 yıla kadar yazıyor. Animal Diversity Web yabanıl kuşlarda 10–14 yıl, evcil bireylerde 15–25 yıl ve bilinen en yaşlı bireyin 36 yıl olduğunu yazıyor. Ömrü en çok beslenme, hava kalitesi, kafes dışı uçuş ve düzenli veteriner kontrolü etkiler.

• Sahiplendirme derneklerine bak: Kuş sahiplendiren kurtarma gruplarını da araştır.
• Satıcıyı değerlendir: RSPCA Australia dürüst, kuşun soyu, geçmişi ve beslenmesi hakkında bilgi veren, sağlık sorununda iade ya da değişim sunan satıcıları öneriyor.
• Veteriner kontrolü: Satın almadan hemen sonra kuşu bir kuş veterinerine göster.
• Doğadan yakalama yok: Sultan papağanı evcil yetiştirilen bir türdür. Türkiye'de yaban hayvanlarının yasaya aykırı yakalanıp satılması 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu'nun 18. maddesiyle yasaktır; yerli kuşları (saka, iskete gibi) doğadan yakalayıp satmak yasaktır.
• Maliyeti hesapla: RSPCA kuşların satın alma bedelinin düşük olabildiğini ama kurulum ve sürekli bakım maliyetlerinin ciddi olabileceğini hatırlatıyor.