Havanese

FCI standardı Havanese'i son derece zeki, sevecen, mutlu yaradılışlı, sevimli, oyunbaz ve biraz da palyaço diye tarif ediyor; standarda göre çocukları sever ve onlarla durmadan oynar. Royal Kennel Club da canlı, sevecen, zeki, dost canlısı ve dışa dönük bir mizaç istiyor. AKC, ırkın özellikle ABD'de şehirde yaşayanlar arasında popülerleştiğini belirtiyor.

FCI ayrıca Havanese'in kapıya geleni haber veren bir köpek olarak kolayca eğitilebildiğini belirtiyor. İnsan seven ve ailenin içinde olmaktan hoşlanan bir köpek olduğu için yalnız kalmayı yavaş yavaş öğretmek gerekir.

Havanese, oyunbaz ve insan seven küçük bir köpek arayan, evde çok vakit geçiren ve tüy bakımına her gün birkaç dakika ayırabilecek aileler için iyi bir seçim.

Çocuklara köpeği yerde, oturarak sevmeyi, yemeğine ve uykusuna dokunmamayı öğret; küçük bir köpek kucaktan düşerek kolayca yaralanabilir. Ayrıntılar için evde çocuk ve köpek yazımıza bakabilirsin.

FCI'ya göre Havanese'in kökeni Batı Akdeniz: ırk İspanya ve İtalya kıyılarında gelişti ve bu köpeklerin Küba'ya erkenden İtalyan gemi kaptanları tarafından götürüldüğü düşünülüyor. FCI, en yaygın rengi olan kahverengiye "tütün" denmesinin, ırkın Havana'da doğduğu efsanesine yol açtığını da belirtiyor. Royal Kennel Club'a göre bişon ailesinin bu üyesi Küba'nın ulusal köpeği; AKC de onu Küba'ya özgü tek köpek ırkı olarak tanıtıyor.

Irkın yakın tarihi Küba'daki siyasi değişimlerle şekillendi. FCI'ya göre bu olaylar Küba'daki eski soy hatlarının tamamen kaybolmasına yol açtı; birkaç köpek ülke dışına çıkarılabildi ve onların torunları ABD'de yaşamaya devam etti. Royal Kennel Club da ırkın, rejim değişikliğinden sonra pek çok kişinin köpekleriyle birlikte ABD'ye kaçmasıyla daha geniş çapta tanındığını anlatıyor.

Sağlam yapılı, kısa bacaklı, gövdesi boyundan biraz uzun küçük bir köpek. Kuyruğu sırtının üzerinde bir sorguç gibi taşınır, gözleri iri ve koyu renklidir. FCI hareketlerinin canlı ve esnek olmasını istiyor.

• Boy: FCI'ya göre omuz yüksekliği 23–27 cm (21–29 cm arası tolere ediliyor); Royal Kennel Club 23–28 cm veriyor.
• Ağırlık: AKC'ye göre 3,2–5,9 kg (7–13 pound).
• Tüy: FCI'ya göre uzun, bol, yumuşak ve tercihen dalgalı. Royal Kennel Club ırkın belirgin şekilde dökmediğini belirtiyor.
• Renk: Bişon ailesinin çoğu beyaz olsa da Havanese çok renkli: Royal Kennel Club'un standart renkleri arasında siyah, beyaz, krem, altın, kırmızı, çikolata, samur (sable) ve bunların beyazla karışımları ile alacalı ve üç renkli desenler var.

Bazı Havanese'lerde ön bacakların kısa ve eğri olduğu bildiriliyor; bu konu aşağıda sağlık bölümünde anlatılıyor.

Royal Kennel Club Havanese için her gün bakım öneriyor. Uzun ve yumuşak tüy, özellikle kulak arkasında, koltuk altlarında ve bacak aralarında kolayca düğümlenir.

• Tarama: Uzun tüyde her gün, tarak deriye kadar inecek şekilde tara. Evde yaşayan bir Havanese'in tüyü bakımı kolaylaştırmak için kısa da kestirilebilir; o zaman haftada birkaç kez tarama yeterli olabilir.
• Kuaför: RSPCA, kuaför seçerken aşı belgesi istenip istenmediğine, ödülle çalışılıp çalışılmadığına ve köpeğin ısıyı kontrol edemediği kapalı kurutma kutularının kullanılmamasına dikkat etmeyi öneriyor.
• Gözler: Göz çevresindeki tüyü göze değmeyecek şekilde topla ya da kısalt; göz çevresini nemli bir bezle sil. Sık göz kırpma, sulanma, kızarıklık ya da gözünü kısma kirpik sorununun işareti olabilir; veterinerine göster.
• Dişler: Dişlerini yavrulukta fırçalamaya alıştır; 2021 tarihli geniş bir İngiltere çalışmasında vücut ağırlığı azaldıkça diş eti hastalığı riski artıyordu.
• Kulaklar ve tırnaklar: Kulakları haftada bir kontrol et; kulak kanalındaki tüyle ne yapılacağına veterinerinle karar ver. Tırnakları düzenli kısalt.

Tarama ve yıkama düzeni için köpek tüy bakımı yazımız adım adım anlatıyor.

Royal Kennel Club Havanese için günde 30 dakikaya kadar egzersiz öneriyor. Oyunbaz bir köpek olduğu için yürüyüşlerin yanında top, saklambaç ve koklama oyunları onu hem yorar hem de mutlu eder. Koklama oyunları yazımızda fikirler var.

• Ödülle eğitim: FCI'ya göre zeki ve kolay eğitilen bir köpek; kısa, ödüllü ve eğlenceli çalışmalar en iyi sonucu verir. Numara öğrenmek bu ırkla keyifli bir ortak uğraş olabilir.
• Erken sosyalleştirme: Yavruyken farklı insanlar, sesler ve sakin köpeklerle olumlu deneyimler yaşat.
• Haber verme: Kapıya geleni haber vermesi doğal; sık havlıyorsa nedenini anlamak için köpeğin neden havlıyor yazımıza bak.
• Tasma: Çekmeden yürümeyi küçükken öğret; gevşek tasma eğitimi yazımız yardımcı olur.
• Yalnız kalma: Yalnız kalmayı kısa sürelerle, yavaş yavaş öğret; ayrılık kaygısı yazımız adım adım anlatıyor.

Havanese'in özel bir mamaya ihtiyacı yok; yaşına ve boyutuna uygun, tam ve dengeli bir köpek maması yeterli. Küçük bir köpekte birkaç ekstra ödül bile kilosunu hızla değiştirir, bu yüzden mamayı ölçerek ver ve eğitim ödüllerini günlük miktardan düş.

• Kaburgalarını ince bir yağ tabakasının altında hissedebiliyor ve yukarıdan bakınca belini görebiliyorsan kilosu iyi demektir.
• Ayda bir tartmak kilo değişimini erken gösterir.
• Bazı insan yemekleri köpekler için zehirli; köpeklere asla verilmemesi gereken yiyecekler listesine göz at.

Havanese genel olarak uzun yaşayan bir ırk; Royal Kennel Club ırk için yarışma hakemlerinin özellikle dikkat etmesi gereken bir yapı sorunu tanımlamıyor. Ama göz ve bacak yapısıyla ilgili bazı sorunlar araştırılıyor. Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için veteriner hekimine danış.

Fazla kirpikler (distikiyazis)

Göz kapağının kenarında yanlış yerden çıkan kirpiklerdir. Norveç'teki 1.156 Havanese'in incelendiği 2021 tarihli çalışmada köpeklerin %14,5'inde bu sorun bulundu; çoğu hafif etkilenmişti ve hafif vakalar genellikle belirti vermez. Ama bazı köpeklerde kirpikler gözü tahriş edip ağrılı kornea sorunlarına yol açabiliyor. Çalışma, sorunun büyük ölçüde kalıtsal olduğunu gösterdi.

Katarakt

Göz merceğinin bulanıklaşmasıdır; görme kaybına, ağır durumlarda körlüğe yol açabilir. 2023 tarihli bir çalışma kataraktı Havanese'te önemli bir sağlık sorunu olarak tanımlıyor ve ırka yatkınlık olduğunu belirtiyor. Araştırmacılar, Norveç'te köpeklerin göz muayenesine ortalama 3,4 yaşında getirildiğini, bu yaşta genetik olarak risk taşıyan köpeklerin çoğunda değişikliklerin henüz görünmediğini vurguluyor. Royal Kennel Club yetiştiricilere en azından göz muayenesi programını öneriyor.

Kısa ve eğri ön bacaklar

Bazı Havanese'lerde ön bacaklar kısa ve eğri olabiliyor. 2020 tarihli bir çalışmaya göre bu, köpeklerde bacak kısalığına yol açan bir gen değişikliğiyle (FGF4 retrogeni) ilişkili olabilir. Etkilenen köpeklerin çoğu ağrı belirtisi göstermiyor, ama bazılarında sorun ciddi; araştırmacılar bu yapının eklemlere anormal yük binmesine ve kireçlenmeye yol açabileceğini hatırlatıyor. Aynı çalışmada genin "normal" biçimini en az bir kopya taşıyan köpekler omuzda ortalama 31,3 cm, değişik biçimini iki kopya taşıyanlar 26,4 cm boyundaydı; normal biçim ırkta son yirmi yılda giderek azalmıştı. Yazarlar daha ölçülü bir yapının korunmasını öneriyor. Royal Kennel Club da yetiştiricilere dirsek taramasını öneriyor.

İngiltere'de 18 farklı kaynaktan yaklaşık 585 bin köpeğin verisini kullanan 2024 tarihli çalışmada Havanese'in ortanca ömrü 14,5 yıl bulundu; bu, melez köpeklerin 12,0 yıllık ortanca ömrünün belirgin şekilde üstünde. Ancak bu rakam az sayıda köpeğe dayanıyor: çalışmada ölen 56 Havanese vardı ve güven aralığının üst sınırı hesaplanamadı. AKC de ırk için 14–16 yıl beklenen ömür veriyor.

Göz kontrolleri, diş bakımı, ideal kilo ve yıllık veteriner muayenesi bu uzun ömrü rahat geçirmesinin en somut yolları.

• Barınağı da düşün: Saf ırk köpekler de barınaklara ve sahiplendirme derneklerine düşebiliyor. Barınaktan köpek sahiplenmek yazımız ilk adımları anlatıyor.
• Yetiştiriciden alacaksan: Anneyi yavrularla birlikte evde gör. Royal Kennel Club'un önerdiği göz muayenesi ve dirsek taraması sonuçlarını sor; ırk kulübünün kendi sağlık programı da var. Anne ve babanın ön bacaklarının düz olmasına dikkat et.
• Göz muayenesinin yaşı: Katarakt araştırmacılarına göre genç yaşta yapılan tek muayene geç ortaya çıkan kataraktı göstermeyebilir; anne ve babanın daha ileri yaşlardaki muayene sonuçlarını da sor.
• "Hipoalerjenik" vaadi: Az dökmek alerji yapmamak demek değil. 2012 tarihli bir çalışmada "hipoalerjenik" diye bilinen köpeklerin tüyünde ana köpek alerjeni daha yüksek bulundu ve araştırmacılar hiçbir ırkı hipoalerjenik saymak için kanıt olmadığı sonucuna vardı.
• Kırmızı bayraklar: Anneyi göstermeyen, sürekli yavru satan, belge sunmayan ya da "hemen al" diye acele ettiren satıcılardan uzak dur.
• Yasal kayıt: Türkiye'de sahipli köpeklerin mikroçiple kimliklendirilip PETVET sistemine kaydedilmesi zorunlu. Ayrıntılar PETVET kaydı ve mikroçip yazımızda.