Himalaya kedisi

Himalaya kedisi, İran kedisinin sakin ve yumuşak huyunu taşıyor. CFA'nın 1999 tarihli Himalaya makalesine göre aşırı hareketli bir kedi değil: oynamayı sever ama kucakta geçirdiği zamanı da çok sever ve her zaman yaptığın şeyin içinde olmak ister. Gazete okurken, yatak toplarken ya da masa başında çalışırken yanında "yardım etmeye" hazır bir kedi bekle. Makale ırkı "insan odaklı" diye tanımlıyor ve yumuşak, melodik bir sesle konuştuğunu belirtiyor.

CFA'nın İran kedisi tanıtımına göre bu gruptaki kediler perdelere tırmanmaz, dört ayağını yerde tutmayı tercih eder, her yaştan çocukla uyumludur ve diğer evcil hayvanlarla barış içinde yaşayabilir. TICA, İran grubundaki kedilerin gün boyu sakin olduğunu ama zaman zaman ani bir enerji patlamasıyla odada koşturabildiğini anlatıyor.

Himalaya kedisi, sakin bir evde, her gün tüy ve yüz bakımına zaman ayırabilecek ve kedisinin hep yakınında olmasından hoşlanacak kişiler için uygun.

Cats Protection, basık yüzlü kedilerin sıcak havada kendilerini serinletmekte zorlanabildiğini, bol su ve serin bir dinlenme yeri sağlanması gerektiğini hatırlatıyor. Türkiye'nin sıcak yaz aylarında bunu unutma.

CFA'nın Himalaya makalesine göre renk uçlu bir İran kedisi elde etme çalışmaları ABD'de 1950 civarında başladı. İlk adım bir Siyam kedisiyle bir İran kedisini çiftleştirmekti. Ardından yıllarca bu yavrular kendi aralarında ve İran kedileriyle çiftleştirilerek hem uzun tüylü hem renk uçlu, İran yapısına yakın kediler elde edildi.

İngiltere'de Brian Sterling-Webb on yıl kadar süren bir çalışmayla uzun tüylü renk uçlu kediyi geliştirdi ve 1955'te GCCF bu kediyi "Longhaired Colourpoint" adıyla tanıdı. ABD'de ise CFA, 1957'de Himalaya'yı ayrı bir ırk olarak kabul etti. Sonraki yıllarda yetiştiriciler İran yapısını güçlendirmek için düzenli olarak İran kedileriyle çiftleştirme yaptı ve Himalaya'lar görünüşte İran kedisine iyice yaklaştı.

1984'te CFA'nın yönetim kurulu, ırk konseylerinin karşı oyuna rağmen, Himalaya'yı İran kedisinin bir renk grubu haline getirdi. Bu yüzden bugün CFA'da Himalaya, İran kedisinin yedi renk grubundan biri. TICA ise Himalaya'yı İran ve Exotic Shorthair ile birlikte "İran ırk grubu" içinde ayrı bir ırk olarak tanıyor. Yani bir kedinin "Himalaya" mı yoksa "renk uçlu İran" mı diye anılması, büyük ölçüde hangi kuruluşa kayıtlı olduğuna bağlı.

Gövde yapısı İran kedisininkiyle aynı: tıknaz, geniş göğüslü, kısa ve kalın bacaklı, kısa ve bol tüylü kuyruklu. Baş yuvarlak, kulaklar küçük, burun kısa, gözler iri ve yuvarlak. İngiltere'deki veteriner kayıtlarında renk uçlu çeşitleri de kapsayabilen İran kedilerinin yetişkin ortalama kilosu 3,9 kg bulundu.

• Renk uçlu desen: CFA standardına göre gövde açık renkte, yüz maskesi, kulaklar, bacaklar, patiler ve kuyruk koyu renkte olmalı. Maske gözlerin üstünden çeneye kadar iner.
• Gözler: CFA standardında bütün renklerde koyu ve canlı mavi; mavi dışında göz rengi diskalifiye sebebi.
• Renkler: CFA 1957'de foka (seal), mavi, çikolata ve lila uçluları tanıdı; sonra alev (kırmızı), kaplumbağa, mavi-krem, krem ve tekir desenli "vaşak" (lynx) uçlular eklendi.
• Yaşla koyulaşma: CFA standardı, yaşlı kedilerde gövde renginin koyulaşabileceğini kabul ediyor.

Renk uçlar neden koyu?

CFA'nın Himalaya makalesine göre bu desen, Siyam kedilerinden gelen ve albino gen ailesine ait bir genden kaynaklanıyor. Bu gen, renk pigmentinin vücudun en serin yerlerinde, yani kulaklarda, yüzde, patilerde ve kuyrukta birikmesine izin veriyor. CFA'nın renk genetiği eğitimi de bu geni "sıcaklığa duyarlı" bir gen olarak tanımlıyor; bu yüzden gövdenin sıcak bölgeleri açık renkte kalıyor.

Basık yüz ne demek?

Basık yüzün bilimsel adı brakisefali, yani "kısa kafa". UFAW'a göre bu, kafatası kemiklerinin gelişimindeki kalıtsal bir bozukluktan kaynaklanıyor ve yüz ne kadar basıksa sağlık sorunlarının riski o kadar artıyor. CFA'nın makalesi de renk uçlu İran kedilerinin "itilmiş yüzleri" ve "akan gözleri" nedeniyle eleştirildiğini kabul ediyor. Ayrıntılar İran kedisi sayfamızda.

CFA'nın makalesine göre Himalaya'nın her gün taranması gerekiyor; pek çok yetiştirici haftalık banyoyu da olağan sayıyor. İyi yetiştirilmiş Himalaya'lar yavruluktan taranmaya ve yıkanmaya alıştırıldığı için bu işlere genellikle itiraz etmez.

• Banyo: CFA, banyodan önce tüyün mutlaka iyice taranması ve tırnakların kesilmesi gerektiğini söylüyor.
• Dişler: TICA, dişlerin veterinerin önerdiği bir kedi diş macunuyla düzenli fırçalanmasını öneriyor.
• Oyun: Cats Protection, basık yüzlü kedilerde oyunların kısa ve hafif tutulmasını, kediyi soluk soluğa bırakmamasını öneriyor.

Taramayı sevdirmenin yolları için kedi tüy bakımı yazımıza bakabilirsin.

Himalaya'nın özel bir mamaya ihtiyacı yok; yaşına uygun, dengeli ve tam bir kedi maması yeterli. TICA, İran grubundaki kedilerin kısırlaştırmadan sonra kilo almaya daha yatkın olduğunu söylüyor. Cats Protection da basık yüzlü kedilerde kiloyu kontrol altında tutmanın nefes sorunlarını azaltmaya yardım ettiğini belirtiyor.

• Mamayı ölçerek ver; ideal kiloyu veterinerinle belirle.
• Uzun tüy kilo artışını gizler; ayda bir tart.
• Bol su içmesini sağla: UFAW'a göre Himalaya'lar idrar taşlarına yatkın ve su tüketimi taş oluşumunu etkileyen etkenlerden biri. TICA'ya göre pek çok İran kedisi su çeşmesiyle daha rahat su içiyor. Kap seçimi için mama ve su kabı yazımıza bakabilirsin.
• Taş riski olan bir kedide mama seçimini veterinerinle birlikte yap.

Himalaya, İran kedisinin sağlık konularının neredeyse hepsini taşıyor. İngiltere'de İran kedileri üzerine yapılan ve renk uçluları da kapsayabilen 2019 tarihli çalışmada en sık sorunlar tüy sorunları, diş eti hastalığı, tırnak uzaması ve göz akıntısıydı. Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için veteriner hekimine danış.

Basık yüze bağlı sorunlar

UFAW ve Cats Protection'a göre yüz ne kadar basıksa risk o kadar yüksek: dar burun delikleri ve hava yolları horlamaya ve ağızdan nefes almaya, kıvrılmış gözyaşı kanalları sürekli gözyaşı akıntısına, öne çıkık gözler kornea yaralanmalarına, kısalmış çene diş sıkışıklığına ve diş eti hastalığına yol açabilir.

Polikistik böbrek hastalığı (PKD)

Böbreklerde zamanla büyüyen sıvı dolu keselerle seyreden kalıtsal bir hastalık. UFAW ve Cornell Feline Health Center, İran kedisinin yanında Himalaya'larda da görüldüğünü belirtiyor. Belirtiler çoğu zaman 7 yaş civarında başlar: çok su içme, çok idrar yapma, iştahsızlık, kilo kaybı ve kusma. Hastalık DNA testiyle saptanabildiği için anne ve babanın test sonucunu mutlaka iste.

Kalsiyum oksalat idrar taşları

UFAW'a göre Himalaya'lar kalsiyum oksalat taşlarına bazı ırklardan daha yatkın; taş oluşumu erkeklerde daha sık. Taşlar mesaneyi tahriş edip idrarda kana ve ağrıya yol açabilir. Taş idrar yolunu tıkarsa, özellikle erkek kedilerde, hemen müdahale gereken bir acil durumdur.

Ehlers-Danlos sendromu

UFAW'a göre derinin çok kırılgan ve esnek olduğu, küçük bir çizikle bile yırtılabildiği nadir ve kalıtsal bir bağ dokusu hastalığı. Himalaya'larda diğer ırklardan daha sık görülüyor. Ağır etkilenen yavrular genellikle yaşamıyor; hafif etkilenen kediler normal bir ömür sürebiliyor ama sık sık deri yırtıkları yaşayabiliyor. Kedinin derisinde açıklanamayan yırtıklar fark edersen veterinerine göster.

Himalaya için ayrı, güvenilir bir ömür verisi bulamadık. İngiltere'deki büyük veteriner veri tabanı çalışmalarında renk uçlu İran kedileri genellikle "İran kedisi" olarak kaydediliyor. 2024 tarihli VetCompass çalışmasında İngiltere'de 2019'da ölen 80 İran kedisi için doğumdaki beklenen ömür 10,93 yıl (güven aralığı 9,63–12,23) bulundu. 2013 verilerini inceleyen ve Himalaya gibi renk çeşitlerini de kapsayabileceği belirtilen 2019 tarihli çalışmada ise ölen İran kedilerinin ortanca ölüm yaşı 13,5 yıldı.

Bu iki rakam farklı yöntemlerle hesaplandığı için farklı: doğumdaki beklenen ömür erken yaşta kaybedilen kedileri de hesaba katar. Düzenli tüy, göz ve diş bakımı, ideal kilo, bol su ve böbrek takibi bu kedilerin ömrünü ve yaşam kalitesini korumanın en somut yolları.

• Barınağı da düşün: Safkan kediler de barınaklara ve sahiplendirme derneklerine düşebiliyor. Belli bir ırk arıyorsan ırk gruplarını ve sahiplendirme ilanlarını takip et.
• Daha az basık yüzü seç: UFAW, hayvan refahı açısından doğal kafa şekline yakın kedilerin tercih edilmesinin daha iyi olacağını söylüyor. Burnu belirgin, burun delikleri açık, gözleri sürekli yaşarmayan ve dinlenirken horlamayan bir kedi seç.
• Yetiştiriciden alacaksan: Anne ve babayı görmek iste; PKD DNA testi sonuçlarını, göz muayenesini ve aşı kayıtlarını sor. Annenin nefesini ve gözlerini kendin gözlemle.
• Renk uçlu her uzun tüylü kedi Himalaya değildir: CFA'ya göre Birman ve Ragdoll gibi ırklar da renk uçlu desen taşıyor. Soyağacını sor.
• Yasal kayıt: Türkiye'de sahipli kedilerin mikroçiple kimliklendirilip PETVET sistemine kaydedilmesi zorunlu. Ayrıntılar PETVET kaydı ve mikroçip yazımızda.
• İlk günler: Kedi sahiplenme: ilk hafta yazımız adım adım anlatıyor.