İtalyan tazısı

FCI'nin ırk standardı İtalyan tazısını canlı, sevecen ve uysal bir köpek olarak tanımlıyor. AKC ise onu uyanık, oyuncu ve ailesine son derece bağlı, gerçek bir "minyatür greyhound" olarak tanıtıyor ve şunu ekliyor: kanepede süs gibi duran bu köpekler aslında içten içe hareket eden şeylerin peşine düşmeye hazır, hızlı koşucu tazılar.

PDSA'ya göre İtalyan tazısı zeki, ama çoğu zaman kendi bildiğini yapmayı seviyor ve eğitimi zor olabiliyor. Oldukça çekingen de olabildiği için erken sosyalleştirme şart. PDSA bir de güzel bir ayrıntı veriyor: bağ kurması zaman alabiliyor, ama bağ kurulduktan sonra harika bir arkadaş oluyor. AKC'nin ırk özelliklerinde ailesine sevgi ve yabancılara açıklık en yüksek puanda, diğer köpeklerle geçinme de çok iyi.

İtalyan tazısı; sakin bir ev düzeni olan, köpeğiyle her gün oynayıp güvenli bir yerde yürüyüşe çıkabilecek, kırılgan bir bedene karşı özenli olabilecek yetişkinler ve büyük çocuklu aileler için uygun.

Küçük çocuklar köpeği kucakta taşımak ya da onunla boğuşmak isteyebilir; bu ırk için ikisi de kırık riski taşır. Çocuklara köpeği yerde, oturarak sevmeyi öğretmek ve köpeğe kaçıp dinlenebileceği bir köşe ayırmak en iyisi. Ayrıntılar için evde çocuk ve köpek yazımıza bakabilirsin.

FCI standardına göre İtalyan tazısı, Antik Mısır'da firavunların sarayında bulunan küçük tazılardan geliyor. Yunanistan'ın Lakonya bölgesinden geçen bu küçük tazılar vazo ve kâselerdeki pek çok tasvirde görülüyor; ırk İtalya'ya MÖ 5. yüzyılın başında ulaştı. En parlak dönemini Rönesans'ta soyluların saraylarında yaşadı ve büyük İtalyan ve yabancı ressamların tablolarında sık sık resmedildi.

Royal Kennel Club da ırkın Antik Mısır'a ve Roma İmparatorluğu'na uzandığını, bu dönemlerin mezarlarında İtalyan tazısı tipinde köpeklerin görüldüğünü belirtiyor. Kuruluş, whippet'in ve İtalyan tazısının ilk ırk standartlarının ikisinin de "minyatür bir greyhound" diye tarif edildiğini, ama ırkların zamanla farklı yönlerde geliştiğini ekliyor. FCI bugün onu tazılar grubunda, kısa tüylü tazılar arasında sınıflandırıyor; Royal Kennel Club ise oyuncak ırklar grubunda.

Tazıların Anadolu'daki temsilcisini merak ediyorsan Türk tazısı sayfamıza, biraz daha iri bir kuzen için whippet sayfamıza bak.

FCI'ya göre İtalyan tazısı ince yapılı, gövdesi kareye sığan, küçük boyuna rağmen bir tazının bütün özelliklerini taşıyan bir köpek. Başı uzun ve dar, gözleri iri ve ifadelidir. Kulakları küçük ve geriye katlanır; köpek dikkat kesildiğinde kulak tabanı kalkar ve uçlar yana açılır, buna "pervane kulak" deniyor.

• Boy: FCI'ya göre omuz yüksekliği 32–38 cm.
• Ağırlık: FCI en fazla 5 kg istiyor; PDSA ortalama 3–4,5 kg veriyor. AKC'nin verdiği aralık daha geniş: 3–6 kg (7–14 pound).
• Deri ve tüy: FCI'ya göre deri ince ve vücudun her yerinde sıkı; tüy kısa, ipeksi ve ince.
• Renk: FCI'ya göre siyah, gri ve izabel (açık sarımsı bej) renklerin bütün tonları, tek renk olarak; beyaz sadece göğüste ve ayaklarda kabul ediliyor.

Royal Kennel Club, ırkın ön bacaklarını yüksek kaldıran zarif yürüyüşüne dikkat çekiyor.

Tüy bakımı neredeyse yok denecek kadar kolay: PDSA ve Royal Kennel Club haftada bir bakımı yeterli buluyor. AKC'ye göre çok kısa tüyden yumuşak bir fırçayla alınamayacak bir şey bulaşmadıkça banyoya nadiren gerek duyuluyor. Asıl emek isteyen konular dişler, tırnaklar ve soğuk.

• Dişler: AKC'ye göre bu ırkta en önemli bakım, dişleri düzenli olarak, tercihen her gün fırçalamak; veteriner tarafından diş temizliği de yılda bir ya da gerektikçe yapılmalı. PDSA da diş eti hastalığını (periodontal hastalık) ırkın yatkın olduğu sorunlar arasında sayıyor.
• Tırnaklar: AKC tırnakların düzenli, tercihen törpüleyen bir aletle kısaltılmasını ve canlı kısma kadar inilmemesini öneriyor.
• Soğuk: AKC, kısa tüylü ve az yağlı bu ırkın soğuk havada ekstra özen istediğini vurguluyor. PDSA da küçük ve narin hayvanların soğuktan daha çok etkilendiğini, bazı köpeklerin soğukta mont giymekten mutlu olduğunu belirtiyor. Kışın bir mont ve hava cereyanı almayan sıcak bir yatak hazırla. Ayrıntılar soğuk havada köpek yazımızda.
• Islanma: PDSA'ya göre ıslak kalıp üşüyen hayvanlarda vücut ısısı tehlikeli düzeyde düşebilir; yağmurlu yürüyüşten sonra köpeğini iyice kurula.
• Evi güvenli kıl: Koltuk ve yatağa çıkıp inmesi için bir rampa ya da basamak koy; kucakta taşırken iki elinle sıkıca tut.

PDSA İtalyan tazısı için günde yaklaşık bir saat egzersiz öneriyor; Royal Kennel Club da bir saate kadar egzersizi yeterli buluyor. AKC'ye göre özellikle evde birden fazla köpek varsa oyun zamanı ihtiyacın büyük kısmını karşılıyor; tasmalı yürüyüşleri de seviyor.

• Tasma: AKC, itaat eğitimi almış olsa bile bir İtalyan tazısının çitle çevrili olmayan açık alanda asla tasmasız bırakılmaması gerektiğini vurguluyor; küçük ve hareket eden hayvanlar onu tehlikeye doğru koşturabilir. PDSA da avını gördüğünde geri çağırmanın zor olduğunu, bu yüzden kapalı bir alanda egzersiz yapılmasını öneriyor.
• Köpek parkları: AKC, küçük köpeklere ayrılmış bölümü olmayan ve iyi gözetilmeyen köpek parklarının bu ırk için tehlikeli olabileceğini belirtiyor.
• Ödülle eğitim: AKC'ye göre bu ırk cezaya değil ödüle dayalı yöntemlere en iyi yanıtı veriyor: komutlarda kararlı, övgüde cömert ol, ödülleri küçük ve anında ver. Zeki ve hassas bu köpeklerde sert yöntemler işe yaramıyor, inatçı olabilseler bile. Geri çağırma eğitimi yazımız yardımcı olur, ama tazılarda geri çağırmaya asla tam güvenme.
• Sosyalleştirme: PDSA çekingen olabildiği için erken sosyalleştirmeyi şart sayıyor. Köpeğin beden dili yazımız korktuğunu fark etmene yardım eder.

İtalyan tazısının özel bir mamaya ihtiyacı yok; yaşına ve hareketine uygun, tam ve dengeli bir köpek maması yeterli. AKC'ye göre bu köpeklerin kilo almasına göz yummak kolay, bu yüzden kalori ve kilo takibi önemli. İdeal kilodaki bir İtalyan tazısında kalça kemikleri hafifçe görünür; kaburgalar görünmemeli ama ince bir et tabakasının altında elle hissedilmelidir.

• Mamayı ölçerek ver; eğitim ödüllerini günlük miktardan düş.
• Kalça kemiklerinin hafifçe görünmesi bu ırkta normal; kilosunu kendi gözüne göre değil, veterinerinle birlikte değerlendir.
• Taze su her zaman olsun.

İnsan yemeklerinden bazıları köpekler için zehirli; köpeklere asla verilmemesi gereken yiyecekler listesine göz at.

AKC İtalyan tazısını genel olarak uzun yaşayan, sağlıklı bir ırk sayıyor ve göründüğü kadar narin olmadığını, ama bacak kırığına yol açabilecek durumlardan kaçınmak gerektiğini ekliyor. Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için veteriner hekimine danış.

Ön bacak kırıkları

UFAW'a göre İtalyan tazısının da içinde olduğu oyuncak ırklarda ön bacağın alt kısmındaki kemiklerin (radius ve ulna) kırılması sık görülüyor. Bu ırklarda bu kemikler, vücut ağırlığına göre büyük köpeklerinkinden daha zayıf; kırıklar çok küçük bir darbeyle bile olabiliyor. En sık neden kucaktan düşmek ya da yüksek bir yerden atlamak. Bu kırıklar çok ağrılıdır, bazen iki bacakta birden olur ve iyileşmeleri aylar sürebilir. PDSA da büyüme döneminde kemiklerin kırılgan olduğunu hatırlatıyor.

Diş eti hastalığı

PDSA periodontal hastalığı, yani dişi çevreleyen ve destekleyen dokuların iltihabını bu ırkın yatkın olduğu sorunlar arasında sayıyor. AKC'nin diş fırçalamayı en önemli bakım olarak öne çıkarması da bundan. Ağız kokusu, kızarık diş eti, diş taşı ya da yemek yerken zorlanma fark edersen veterinerine göster.

Anestezi ve sakinleştirme

Greyhound ve benzeri tazıların bazı enjeksiyonla verilen anestezi ilaçlarından sonra diğer ırklara göre daha yavaş uyandığı veteriner hekimlerce biliniyor. 2020 tarihli bir çalışma bunun karaciğerde ilaçları parçalayan bir enzimdeki gen değişikliğiyle ilişkili olabileceğini gösterdi; bu değişiklik İtalyan tazısının da bulunduğu tazı grubunda görülüyor. PDSA anestezi sırasında vücut ısısının düşebildiğini de hatırlatıyor. Diş temizliği gibi bir işlem öncesi veterinerine köpeğinin bir tazı olduğunu söylemek iyi bir alışkanlık.

Diğerleri

PDSA epilepsiyi, diz kapağı kaymasını ve ilerleyici retina atrofisini (PRA: gece görmenin zayıflamasıyla başlayıp körlüğe ilerleyen retina hastalığı) sayıyor. AKC'ye göre yetiştiriciler PRA, bağışıklık sistemi hastalıkları, kalça başındaki kemiğin bozulduğu Legg-Calvé-Perthes hastalığı ve tiroit bezinin az çalışması için tarama yaptırıyor. Royal Kennel Club da göz taraması öneriyor.

İngiltere'de yaklaşık 585 bin köpeğin verisini kullanan 2024 tarihli çalışmada İtalyan tazısının ortanca ömrü 14,0 yıl bulundu. Ancak bu rakam sadece 70 ölmüş köpeğin verisine dayanıyor, bu yüzden güven aralığı geniş (13,2–15,1 yıl). Aynı çalışmada melez köpeklerin ortanca ömrü 12,0 yıldı. AKC de ırkın genellikle uzun yaşadığını belirtiyor ve 14–15 yıl veriyor.

Düzenli diş bakımı, düşmelere karşı güvenli bir ev, soğuktan korunma, ideal kilo ve yıllık veteriner kontrolü bu ömrü korumanın en somut yolları.

• Barınağı da düşün: Saf ırk köpekler de barınaklara ve sahiplendirme derneklerine düşebiliyor. Barınaktan köpek sahiplenmek yazımız ilk adımları anlatıyor.
• Yetiştiriciden alacaksan: Anne ve babayı görmek iste; göz taraması sonuçlarını sor. PDSA anne, baba ve büyükanne-büyükbabaların sağlık geçmişini konuşmayı öneriyor.
• "Mini", "cep boy" vaadi: FCI standardı en fazla 5 kg diyor. UFAW, oyuncak ırklardaki kırık riskinin küçük beden boyutuyla ilişkili göründüğünü belirtiyor; bu yüzden standarttan da küçük bir köpek aramak iyi bir fikir değil.
• Kırmızı bayraklar: Anneyi göstermeyen, sürekli yavru satan, belge sunmayan ya da "hemen al" diye acele ettiren satıcılardan uzak dur.
• Yasal kayıt: Türkiye'de sahipli köpeklerin mikroçiple kimliklendirilip PETVET sistemine kaydedilmesi zorunlu. Ayrıntılar PETVET kaydı ve mikroçip yazımızda.
• İlk günler: Eve yavru köpek geldi: ilk hafta yazımız ilk gece ve ilk haftayı adım adım anlatıyor.