Türk tazısı

Türk tazısının mizacını sistematik olarak inceleyen bir çalışma bulamadık; bu bölümdeki bilgiler büyük ölçüde tazı tipi köpeklerle ilgili hayvan refahı kaynaklarına dayanıyor. RSPCA Australia'nın tazı (greyhound) rehberine göre bu köpekler hızlarıyla tanınsa da günün büyük kısmını dinlenerek geçiriyor; günlük bir yürüyüş ve biraz oyunla mutlu olabiliyorlar.

Aynı kaynak, kovalama davranışının kalıtımdan etkilendiğini ve bazı tazılarda kovalama içgüdüsünün çok güçlü olduğunu vurguluyor. Bazı tazılar kedi ve küçük köpeklerle sorunsuz yaşayabiliyor, bazıları ise onlarla asla yalnız bırakılamıyor. Türk tazısı bir av köpeği olarak yetiştirildiği için bu içgüdüyü ciddiye almak gerekiyor.

RSPCA Australia, yeni bir eve gelen tazıların bazılarının değişikliklerden kolayca bunalabildiğini, bazılarının ise kısa sürede uyum sağladığını belirtiyor. Aynı kaynağa göre uyuyan bir tazı yaklaşılınca, ses duyunca ya da dokunulunca irkilebiliyor ve tam uyanmadan ağzıyla kapmaya çalışabiliyor; bu yüzden onu gerekirse uzaktan adıyla seslenerek uyandırmak gerekiyor.

Türk tazısı; sakin bir evde yaşayan, köpeğine her gün yürüyüş ve güvenli bir koşu imkânı sağlayabilen, tasma ve çit konusunda titiz sahipler için uygun. RSPCA Australia'ya göre tazılar çok geniş bir alana ihtiyaç duymuyor; ama kendine ait sakin bir köşe ve güvenli bir koşu alanı şart.

Evde başka hayvan varsa, tazının onlarla uyumlu olup olmadığını sahiplenmeden önce öğrenmek ve ilk tanışmaları kontrollü yapmak en güvenli yol. RSPCA Australia da tazıyı kediyle tanıştırmadan önce uzman desteği alınmasını öneriyor.

Yılmaz ve Ertuğrul'un 2012 derlemesine göre Türkiye'deki köpek ırkları içinde sayısı çok fazla olmasa da hakkında en eski tarihî belgeler bulunan ırk Türk tazısı. Tazılar 16. yüzyıldan kalma Osmanlı minyatürlerinde resmedilmiş; bunlardan birinde Kanuni Sultan Süleyman'ın bir şehzadesi tazıyla avlanırken görülüyor. Türk tazısının Kırgız tazısından geldiği ve Orta Asya'dan Anadolu'ya göçler sırasında getirildiği öne sürülüyor; ancak bu bir iddia olarak aktarılıyor.

Selçuk Üniversitesi'nin 2012 çalışmasına göre 1996'da Konya'da yapılan uluslararası çoban köpeği sempozyumunda Kangal, Akbaş ve Kars çoban köpeği grubunda, Türk tazısı ise av köpeği grubunda sayıldı. 2012 tarihli bir çalışmaya göre tazılar en çok Konya ve Şanlıurfa'da yetiştiriliyor; Orta ve Güney Anadolu'nun sulak bölgelerinde bıldırcın, keklik, tavşan ve tilki avında kullanılıyor.

Türk tazısı FCI tarafından tanınan bir ırk değil. 2020'de yayımlanan bir çalışma, resmî bir ırk standardı yazılabilmesi için tazıların vücut oranlarını inceledi ve 155 köpekte gövde oranlarına göre üç farklı tip ayırt etti. Selçuk Üniversitesi'nin araştırmacıları da ırkın özelliklerini ve genetik yapısını belirlemek için daha ayrıntılı çalışmalar gerektiğini vurguluyor. 2005 tarihli küçük bir genetik çalışmada (Altunok ve ark.) incelenen tazılardan ikisi ayrı bir grupta toplanırken biri sahipsiz köpeklerle aynı grupta yer aldı; yani ırkın genetik yapısı henüz iyi bilinmiyor.

Yılmaz ve Ertuğrul'a göre Türk tazısının bacakları uzun, gövdesi ince, başı ince ve uzun, boynu uzun, göğsü derin ve karnı içe çekik. Saluki'ye benziyor ama ondan daha iri yapılı.

• Boy ve kilo: 122 tazının ölçüldüğü 2011 çalışmasında ortalama ağırlık 18,4 kg, omuz yüksekliği 62 cm bulundu. Derlemeye göre erkeklerde ortalama 19,0 kg ve 63,1 cm, dişilerde 17,8 kg ve 61,0 cm.
• Tüy: Selçuk Üniversitesi'nin 30 tazıyla yaptığı çalışmada iki tüy tipi görüldü: köpeklerin yüzde 73'ü püsküllüydü (kulaklarda, kuyruğun altında, bacaklarda ve uyluk arkasında ipeksi uzun tüyler), yüzde 27'si düz ve kısa tüylüydü. Derlemede ise kısa tüylü ve ince, tüysüz kuyruklu tip tarif ediliyor.
• Renk: Selçuk Üniversitesi'nin aktardığına göre renk bu ırkı tanımlayan bir özellik sayılmıyor. 2011 çalışmasında köpeklerin yüzde 35'i siyah, yüzde 25'i boz, yüzde 12'si kahverengi, yüzde 11'i açık kahve (ten), yüzde 8'i beyaz ve yüzde 8'i alacaydı. Selçuk Üniversitesi'nin örneğinde iki renkli ve kırçıl köpekler de yaygındı.
• Olgunluk: Bir çalışmaya göre tazılar yetişkin ağırlığına ve boyuna yaklaşık iki yaşında, başka bir çalışmaya göre bir yaş civarında ulaşıyor.

Kısa ya da ipeksi tüyü sayesinde Türk tazısının tüy bakımı kolay; haftada bir yumuşak bir fırçayla taramak çoğu zaman yeter. Püsküllü tiplerde kulak ve kuyruk tüylerini düğümlenmesin diye ayrıca taramak gerekir.

• Soğuk: RSPCA Australia, tazıların aşırı soğuk ve sıcakla iyi baş edemediğini belirtiyor. Yılmaz ve Ertuğrul da Anadolu'da tazıların soğuk mevsimlerde üşümesin diye sırtlarına çul ya da örtü sarıldığını yazıyor. Kışın mont, kalın ve yumuşak bir yatak ve rüzgârdan korunan bir yer gerekir. Soğuk havada köpek yazımız ayrıntıları anlatıyor.
• Sıcak: Yazın gölge, su ve günün serin saatlerinde yürüyüş.
• Yatak: RSPCA Australia, tazıya rahat bir yatak ve kapı önü, geçit gibi kalabalık yerlerden uzak, sakin bir köşe öneriyor. Ailede kimse bu yatağa oturmasın; orası köpeğin kaçabileceği güvenli yer.
• Tırnak ve dişler: Tırnakları düzenli kısalt; diş bakımını veterinerinle planla.

RSPCA Australia'ya göre tazılar için günlük bir yürüyüş ve biraz oyun, toplamda yaklaşık bir saatlik hareket genellikle yeterli. Türk tazısı hız için yetiştirilmiş bir köpek; çitle çevrili, güvenli bir alanda ara sıra tam hızla koşabilmesi onun için önemli.

En önemli kural: güvenli olmayan bir alanda tasmasız bırakma. RSPCA Australia, kaçan bir tazıyı koşarak yakalayamayacağını hatırlatıyor; bahçenin çitle güvenli şekilde çevrili ve engellerden arınmış olmasını öneriyor. Hareket eden bir hayvan gördüğünde kovalama içgüdüsü çağrını duymamasına yol açabilir.

1. Adını öğret: Adını söyleyip hemen küçük bir ödül vermek, tazının adına çabuk tepki vermesini sağlar. RSPCA Australia bu yöntemi öneriyor.
2. Geri çağırma: Önce evde, sonra çitli bir alanda, uzun bir eğitim tasmasıyla çalış. Çağırınca gelmeyen köpek yazımız adım adım anlatıyor.
3. Tasma seçimi: RSPCA Australia, tasma ve kayış seçiminde veterinerden ya da sahiplendirme kurumundan öneri almayı tavsiye ediyor. Gevşek tasma eğitimi yürüyüşleri kolaylaştırır.
4. Yeni ortamlar: Kaygan zemin, merdiven, elektrikli süpürge gibi yeni şeylere yavaş ve ödülle alıştır.

RSPCA Australia, tazılara asla ceza verilmemesi gerektiğini; cezanın ilişkiyi bozduğunu ve ısırma dahil davranış sorunları riskini artırdığını vurguluyor. Sabırlı, ödüle dayalı bir eğitim bu hassas köpekler için en iyisi.

Türk tazısının özel bir mamaya ihtiyacı yok; yaşına ve hareketine uygun, tam ve dengeli bir köpek maması yeter. Tazılar doğal olarak ince yapılıdır; ince bir köpeği zayıf sanıp fazla beslemek de, gerçek bir kilo kaybını gözden kaçırmak da mümkün. Köpeğinin ideal kilosunu ve günlük mama miktarını veterinerinle birlikte belirle.

• Ödülleri günlük mamadan düş.
• Yemekten hemen sonra hızlı koşu yaptırma.
• Kiloyu ayda bir tartmak, ince yapılı bir köpekte kilo kaybını erken fark etmeni sağlar.
• Taze su her zaman olsun.

Sofra artıkları ve kemik konusunda dikkatli ol; köpeklere zararlı yiyecekler listesine göz at.

Türk tazısına özgü yayımlanmış bir sağlık çalışması bulamadık. Aşağıdakiler tazı tipi köpeklerde bilinen dikkat noktalarıdır; teşhis ve tedavi için veteriner hekimine danış.

Soğuk ve sıcak

RSPCA Australia, tazıların aşırı sıcak ve soğuk havayla iyi baş edemediğini, dışarıda vakit geçiren tazıların güneşe, sıcağa, soğuğa ve rüzgâra karşı korunması gerektiğini belirtiyor. Soğukta titreme ya da sıcakta hızlı soluma, köpeğin korunmaya ihtiyacı olduğunu gösterir.

Koşu yaralanmaları

Tam hızla koşan bir köpek, engelli ya da taşlık bir alanda kendini yaralayabilir. RSPCA Australia, tazıların koşacağı bahçenin engellerden arınmış olmasını öneriyor. Koşudan sonra topallama, patide kesik ya da şişlik fark edersen veterinerine göster.

Küçük yaralar

Kısa tüylü köpeklerde çizik ve sıyrıklar kolayca fark edilir; koşu ve oyundan sonra bacaklarını ve patilerini kontrol et. Derin ya da kanayan bir yarada veterinerine başvur.

Türk tazısının ömrünü inceleyen bir çalışma bulamadık, bu yüzden ırka özel bir rakam vermiyoruz. Karşılaştırma için: İngiltere'de yaklaşık 585 bin köpeğin verisiyle yapılan 2024 çalışmasında (McMillan ve ark.) Saluki'nin ortanca ömrü 13,3 yıl, greyhound'un 11,5 yıl bulundu. Aynı çalışmada melez köpeklerin ortanca ömrü 12 yıldı.

Ömrü uzatmak için elindeki en somut araçlar: düzenli veteriner kontrolü, ideal kilo, aşı ve parazit takvimi ve kaçma ya da trafik kazası gibi önlenebilir riskleri en aza indiren güvenli bir yaşam.

• Barınağı ve sahiplendirmeyi düşün: Tazı tipi köpekler ve tazı melezleri de sahiplendirme ilanlarında karşına çıkabilir. Yetişkin bir köpeğin kedilerle ve küçük hayvanlarla nasıl geçindiğini önceden öğrenmek büyük avantaj. Barınaktan köpek sahiplenmek yazımız süreci anlatıyor.
• Yetiştiriciden alacaksan: Anne ve babayı gör; sakin olmalarına ve yavruların insanlar arasında büyümesine dikkat et.
• Evi hazırla: Boşluksuz bir çit, kendiliğinden kapanan bahçe kapısı, sıyrılmayan bir tasma, kimlik künyesi, kış için mont ve yumuşak bir yatak.
• Av için: Tazıyı av köpeği olarak kullanmayı düşünüyorsan, güncel av kurallarını Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünden öğren.
• Yasal kayıt: Türkiye'de sahipli kedi ve köpeklerin mikroçiple kimliklendirilip PETVET sistemine kaydedilmesi zorunlu. Kaçmaya yatkın bir köpekte mikroçip ve güncel kayıt daha da önemli. Ayrıntılar PETVET kaydı ve mikroçip yazımızda.