Scottish uzun tüylü (Highland)

Karakter bilgilerimiz CFA'nın Scottish Fold tanıtımına dayanıyor; uzun tüylü çeşit de aynı ırkın parçası. CFA'ya göre bu kediler sevecen, sakin ve insan düşkünü. Sessiz ve meraklıdırlar, çocuklara karşı genellikle sabırlıdırlar ve basit hileleri öğrenebilirler. Yabancılara ve diğer kedilere karşı çekingen olabilirler.

CFA ayrıca uzun süre yalnız kalmayı iyi kaldırmadıklarını belirtiyor. Gün boyu evde olan ya da kedisiyle düzenli oyun ve sohbet zamanı ayırabilen biri için uygundur.

Sakin bir evde yaşayan, kedisiyle vakit geçirmek isteyen ve uzun tüylü bir kedinin tarama rutinini kabul eden ailelere uygun.

Hikâye 1961'de İskoçya'nın Tayside bölgesinde başlıyor: CFA'ya göre kulakları katlanmış beyaz bir çiftlik kedisi olan Susie ve kızı Snooks, ırkın temelini attı. Yetiştiriciler bu soyu ev kedileri ve British Shorthair'lerle çiftleştirdi.

Kuruluşlar bu kediyi farklı sınıflandırıyor:

• CFA: Uzun tüylü Scottish Fold 1992'de şampiyona statüsü kazandı; o zamandan beri ırk kısa ve uzun tüylü olarak iki bölüme ayrılıyor. 2022'den itibaren düz kulaklılar da şampiyona sınıfında. CFA sayfasında "Highland" adı kullanılmıyor.
• WCF: Highland Fold ve Highland Straight'i ayrı ayrı kaydediyor. Kayıt listesinde Highland Fold, WCF, CFA, TICA, ACF, CCCA, NZCF, SACC ve LOOF tarafından tanınan bir ırk olarak geçiyor; Highland Straight ise WCF, TICA, LOOF, ACF, CCCA ve NZCF tarafından.
• FIFe: Katlanık kulaklı kedileri ve osteokondrodisplazili bir kedinin soyundan gelenleri kaydetmiyor ve sergilemiyor.

Kısa tüylü soy için Scottish Straight ve Scottish Fold sayfalarımıza bak.

Orta boy, yuvarlak yüzlü, dolgun yanaklı bir kedi. CFA'ya göre dişiler biraz daha küçük olabilir; ırk için bir ağırlık aralığı verilmiyor. Düz kulaklı çeşitte kulaklar orta ila küçük, uçları yuvarlak ve aralıklıdır; katlanık olanda öne düşer.

• Tüy: CFA uzun tüylü çeşitte orta-uzundan uzuna kadar bir tüy ve yakada belirgin bir boyun tüyü arıyor.
• Renkler: Genetik olarak mümkün olan bütün renk ve desenler kabul ediliyor: düz renkler, tekirler, kaplumbağa kabuğu, bicolor, dumanlı, gölgeli ve uçlu desenler. Bu sayfadaki fotoğraftaki gümüş tekir uçlu desen de bunlardan biri.
• Göz rengi: Tüy rengiyle ilişkili; bazı beyaz ve iki renkli desenlerde mavi ya da farklı renkli gözler olabilir.

CFA'ya göre iki çeşit de haftada bir taramayla idare edilir, ama uzun tüylülerde tüyün düğüm olmaması için daha çok ilgi gerekir. Yıl boyu az az, ilkbahar ve sonbaharda daha fazla tüy dökerler.

• Tarama: Haftada bir, tüy değiştirirken daha sık. Düğüm oluşan yerlere özellikle bak; sıkı bir düğümü kendin kesmeye çalışma, veterinerine ya da bir bakım uzmanına göster.
• Tırnaklar: Tırmalama tahtası şart; tırnak kesimini veterinerinin gösterdiği şekilde yap.
• Kulaklar: International Cat Care'e göre kızarıklık, kaşıntı, baş sallama, akıntı ya da koku kulağın veterinere gösterilmesi gerektiği anlamına gelir.
• Oyun: Kısa av oyunları ve güvenli yüksek yerler ver; kedi ağacı ve pencere kenarı bu ırkın sevdiği şeyler.

Ayrıntılar için kedi tüy bakımı ve kediler neden yüksek yerleri sever yazılarına bak.

Özel bir mamaya ihtiyaç olduğuna dair kaynak bulamadık; yaşına ve yaşam tarzına uygun, dengeli ve tam bir kedi maması yeterli. Mamayı ölçerek ver, ödülleri günlük miktardan düş, günlük miktarı veterinerinle belirle ve kiloyu ayda bir tart. Uzun tüy kiloyu gizleyebileceği için tartı en güvenilir ölçü. Eklemleri etkileyen bir soyda ideal kilonun önemi hakkında veterinerinle konuş.

Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için veteriner hekimine danış.

Katlanık kulak geni ve osteokondrodisplazi

Highland Fold'un kulaklarını katlayan şey, TRPV4 adlı bir genin baskın bir değişikliği. Aynı değişiklik kıkırdak ve kemik gelişimini bozarak osteokondrodisplazi denen, ilerleyici ve ağrılı bir eklem hastalığına yol açabiliyor. UFAW'a göre değişiklikler röntgende 7 haftalıktan itibaren görülebiliyor, hastalık ömür boyu sürüyor ve tedavisi yok. Cats Protection, hastalığın kısa ve kalın bacaklar, sert bir kuyruk, bileklerde şişlik ve eklem iltihabıyla kendini gösterebildiğini yazıyor. Ayrıntılı anlatım için Scottish Fold sayfamıza bak.

Hastalığın şiddeti kediden kediye çok değişiyor: İtalya'da 2023'te yapılan küçük bir çalışmada geni taşıyan 12 Scottish Fold'dan sadece birinde klinik belirti vardı. Ama kediler ağrıyı gizlediği için belirti görmemek ağrı olmadığı anlamına gelmiyor. UFAW, katlanık kulaklı kedilerin üretilmemesini öneriyor; Cats Protection da katlanık kulaksız bir kedi seçmeyi öneriyor; Animal Welfare dergisinde 2025'te yayımlanan bir derleme de aynı sonuca varıyor.

Düz kulaklı Highland Straight

UFAW'a göre katlanık kulaklı ile düz kulaklı bir kedinin çiftleşmesinden doğan düz kulaklı yavrular geni taşımıyor ve hastalığı göstermiyor. 2023'te İtalya'da yapılan çalışmada test edilen 5 Scottish Straight'in hiçbiri geni taşımıyordu. Fakat 2026'da Japonya'da yapılan bir çalışma, doğduğunda kulakları katlanık olan yedi kedinin büyürken kulaklarının düzleştiğini ve hepsinin geni taşıdığını gösterdi ("gizli katlanıklar"). Yani düz kulak, tek başına güvence değil; DNA testi gerekiyor. Cats Protection de Scottish Fold soyundan gelen düz kulaklı kedilerin riskini tamamen dışlamıyor.

Japonya'da yapılan başka bir 2026 çalışması, testin işe yaradığını gösteriyor: 2017'den 2024'e kadar Scottish Fold'larda geni iki kopya taşıyan (en ağır etkilenen) kedilerin oranı yüzde 14,2'den yüzde 1,9'a düştü. Yani doğru testlerle bu tür kedilerin doğması engellenebiliyor.

Eklem ağrısını nasıl fark edersin?

Kediler ağrıyı çok iyi gizler. Eskisi kadar zıplamıyor, yükseğe çıkmıyor ya da çıkarken zorlanıyorsa, hareketleri sertleşmişse, kum kabını kullanmak istemiyorsa, daha çok saklanıyor ya da dokununca huysuzlanıyorsa veterinerine göster.

Diğer konular

• Kulak sağlığı: Kulak akıntısı, koku, baş sallama ya da kaşıntı fark edersen International Cat Care'in önerdiği gibi veterinerine göster.
• Kalp ve böbrek: Uzun tüylü Scottish için ırka özgü bir kalp hastalığı kanıtı bulamadık. Polikistik böbrek hastalığı (PKD) açısından Cats Protection, Scottish Fold'ların daha riskli olduğunu yazıyor; yetiştiriciden bu testin sonucunu sor.

Scottish uzun tüylü için ırka özgü bir ömür çalışması bulamadık; bu yüzden bir rakam yazmıyoruz. Ömrü en çok ideal kilo, düzenli veteriner kontrolü, kısırlaştırma ve güvenli bir ev etkiliyor. Katlanık kulaklı kedilerde eklem hastalığı hayat kalitesini belirleyen ana etken olabilir; bu yüzden ağrı belirtilerini erken fark etmek önemli.

• Barınağı da düşün: Saf ırk kediler ve onlara benzeyen uzun tüylü melezler barınaklara düşebiliyor; orada da bakmaya değer.
• Yetiştiriciden alacaksan: Anne ve babayı görmek iste. Katlanık kulaklı çeşit düşünüyorsan yukarıdaki refah görüşlerini tart; düz kulaklı çeşit (Highland Straight) arıyorsan bile TRPV4 DNA test sonuçlarını sor. CFA katlanık kulaklıların sadece düz kulaklılarla çiftleştirilmesini ve her çiftleşmenin DNA testiyle kontrol edilmesini öneriyor; iki katlanık kulaklıyı çiftleştiren yetiştiriciden uzak dur.
• Kırmızı bayraklar: Anneyi göstermeyen, belge sunmayan, "hemen al" diye acele ettiren ya da test sonucu olmadan "sağlıklı" diye söz veren satıcılar.
• Yasal kayıt: Türkiye'de kedilerde mikroçip ve PETVET kaydı zorunlu. Ayrıntılar PETVET kaydı ve mikroçip yazımızda.
• İlk günler: Kedi sahiplenme: ilk hafta yazımız adım adım anlatıyor.