Kelebek bahçesi: sadece çiçek değil, tırtıllar için yaprak ve kışlık bir köşe

Kelebek görmek isteyen çoğu kişi önce çiçek diker. Bu iyi bir başlangıç; ama hikâyenin sadece yarısı. Çiçekteki kelebek bir zamanlar bir tırtıldı ve o tırtıl çiçek değil, yaprak yedi. Çoğu zaman da çok belirli bir bitkinin yaprağını: örneğin çoğu kişinin söküp attığı ısırganı. Bir kelebek bahçesi bu yüzden iki menü sunar: yetişkinler için nektar, tırtıllar için yaprak. Bir de güneşlenecek sıcak taşlar ve kışı geçirecek dağınık bir köşe. Bu yazıdaki öneriler Butterfly Conservation, The Wildlife Trusts ve RHS'den.

Kelebeklerin neden yardıma ihtiyacı var?

Butterfly Conservation'ın İngiltere'den verdiği rakamlar çarpıcı: son yüz yılda dört kelebek ve 60'tan fazla güve (gece kelebeği) türü yok oldu; İngiltere'deki kelebeklerin dörtte üçü azalıyor; yaygın güvelerin üçte ikisi son 40 yılda azaldı. Sebepler arasında yaşam alanı kaybı, iklim değişikliği ve kirlilik var.

İyi haber şu: Butterfly Conservation'a göre yardım etmek için uzman olmana ya da büyük bir bahçen olmasına gerek yok. Bir avlu, küçük bir balkon, hatta kapının önü bile yeter.

İki menü: nektar ve yaprak

The Wildlife Trusts'a göre yetişkin kelebekler nektar veren hemen her çiçekten beslenebilir. Tırtıllar ise çok daha seçicidir: çoğu kelebek türünün tırtılı sadece kısa bir bitki listesinden yer. The Wildlife Trusts'a göre bunun bir sebebi, tırtılların kelebek olduklarında taşıyacakları uyarı renkleri için o bitkideki belirli kimyasallara ihtiyaç duyması.

Butterfly Conservation'ın "Wild Spaces" yazısı da aynı şeyi söylüyor: sadece yetişkinleri beslemek yetmez; tırtılların besin bitkileri ve kozaların ya da kışı geçirenlerin güvenle saklanacağı yerler de gerekir.

The Wildlife Trusts'ın İngiltere'deki kelebekler için hazırladığı listeden bazı örnekler:

The Wildlife Trusts'a göre besin bitkisi dikmek kelebeklerin geleceğini garanti etmez; ama farklı bitkiler deneyerek bahçene hangi türlerin geldiğini görebilirsin. Butterfly Conservation'a göre tırtılların çoğu yerli bitkilerle beslenir. Bu yüzden kendi bölgende kendiliğinden yetişen bitkilere bak: Butterfly Conservation yakındaki tarlalara, çit diplerine, yol kenarlarına ve boş arsalara göz atmayı öneriyor.

Isırgana ve "yabani otlara" bir köşe ayır

Butterfly Conservation'a göre atalanta, Polygonia c-album ve küçük tosbağa gibi yaygın bahçe kelebekleri ısırganda ürer. Aynı kuruluşun "Wild Spaces" yazısındaki bahçıvan da ısırganın ve labadanın büyümesine izin veriyor; yazıya göre tavus kelebeği ve küçük tosbağa tırtılları ısırganla beslenir. Turuncu uçlu kelebek ve diğer beyazmelekler ise çoğu zaman yabani ot sayılan sarımsak otuna ve çayır teresine yumurtluyor.

• Uzun çim: Butterfly Conservation'a göre bazı tırtıllar yerli çayır otlarını yer; bir parça çimi uzamaya bırak.
• "Yabani otlar": Karahindiba, gazalboynuzu, labada, sinirotu ve yoğurt otu birçok tırtılın besinidir.
• Dokunulmayan köşe: Butterfly Conservation pek dokunmadığın "yabani" bir alan bırakmanı öneriyor.
• Biraz delik yaprak: RHS'ye göre tırtılların yiyecek bitkiye ihtiyacı var; birkaç delik yaprağa göz yummak tozlayıcıların çoğalmasına yardım eder.

Yetişkinler için nektar: marttan kasıma

Butterfly Conservation'ın nektar için önerileri:

• Uzun bir mevsim: Nektarı bol çiçekleri mart ile kasım arasında art arda açacak şekilde seç.
• Çeşitlilik: Farklı türler dikersen daha çok kelebek ve güve türü gelir.
• Bloklar hâlinde: Aynı bitkileri bir arada, küme hâlinde dik.
• Sula ve solanları kopar: Solan çiçekleri koparmak ve iyi sulamak çiçeklenmeyi uzatır. Butterfly Conservation'a göre iyi sulanan bitkiler daha fazla nektar üretir.

The Wildlife Trusts da rüzgârdan korunaklı, güneşli bir yer, basit ve çoğu zaman düz yapılı çiçekler ve mutfak otları öneriyor. Listesinden mevsimlere göre birkaç örnek: ilkbaharda müskari, çuha çiçeği ve kokulu menekşe; mevsim ortasında lavanta, ebegümeci, şebboy ve mine çiçeği (Verbena bonariensis); geç dönemde ekinezya, kadife çiçeği, damkoruğu, sarmaşık ve ayçiçeği.

Kedin ya da köpeğin varsa yeni bir bitki eklemeden önce ona zararlı olup olmadığını öğren: kedilere zehirli bitkiler.

Güneş, sığınak ve kışlık

Kelebekler uçmadan önce ısınmak ister. Butterfly Conservation'ın sığınak ve kışlık önerileri:

1. Güneşlenme yeri: Duvarda, çitte ya da toprakta çıplak yerler bırak veya güneşli tarhlara büyük taşlar koy.
2. Rüzgâr kesici: Ağaçlardan ya da karışık yerli bitkilerden bir çit, rüzgârı keser.
3. Tırmanıcılar: Duvar ve çitlere tırmanan bitkiler yağmurdan ve dondan korur. Butterfly Conservation güller, yerli hanımeli, klematis, şerbetçiotu ve sarmaşık öneriyor; hanımeli ve sarmaşık aynı zamanda iyi birer nektar kaynağı.
4. Odun yığını: Kelebeklerin ve güvelerin kış uykusuna yatabileceği bir odun yığını yap; bazı güveler ölü odunda da ürer.
5. Kışın toplama: Tarhları kış boyunca olduğu gibi bırak, çitlerin dibinde yaprakların birikmesine izin ver.

The Wildlife Trusts'a göre bazı kelebekler ve tırtıllar kışı bahçede geçirir; sık bir sarmaşık örtüsü gibi sığınaklar bu yüzden önemli.

Balkonda bir kelebek köşesi

Bahçen yoksa da olur. Güneşli bir köşeye birkaç saksı nektarlı çiçek koy ve bir saksıyı tırtıllara ayır: The Wildlife Trusts'ın listesine göre latin çiçeği büyük ve küçük beyazmeleklerin, gazalboynuzu ise çokgözlü mavinin besin bitkisi. Arıları da düşünen saksı önerileri için: arı dostu balkon. Küçük canlılara kışlık bir sığınak için başka bir fikir: böcek oteli.

İlaç ve turba kullanma

Butterfly Conservation turba içeren saksı toprağı almamayı da öneriyor: turbalıklar, bazı kelebek türlerinin yaşadığı yerler. Torbanın etiketine bak ve turbasız (peat-free) toprağı seç.

Gece kelebeklerini de unutma

Butterfly Conservation'ın önerileri güveler için de geçerli. "Wild Spaces" yazısındaki bahçıvan, tek bir yılda bahçesinde 30'dan fazla güve türü kaydetmiş. The Wildlife Trusts güveler için gece kokan çiçekler eklemeyi öneriyor. Butterfly Conservation'a göre birçok güve tırtılı söğüt, huş ve meşe gibi yerli ağaçların yaprağını yer; birkaçı ise bahçe bitkilerini sever: örneğin Deilephila elpenor adlı güvenin tırtılı fuşyaya çok düşkündür.

Diğer omurgasız yazılarımız: Omurgasızlar.

Sık sorulanlar

Dostunun bakımını Tüylüm'de takip etVeteriner randevularını, aşı ve ilaç günlerini kaydet, zamanı gelince hatırlatalım. Ailenle Yuvam'da birlikte takip edin.

Kaynaklar

• Butterfly Conservation · Get gardening
• Butterfly Conservation · Caterpillar foodplants
• Butterfly Conservation · Wild Spaces: how to help the species in your garden (31 Mayıs 2023)
• The Wildlife Trusts · How to attract butterflies to your garden
• The Wildlife Trusts · The best plants for bees and pollinators
• RHS · How gardeners can help our declining bees and other pollinators

Hazırlayan: Tüylüm · Yayın ve son kontrol: 26 Ekim 2026. Bir hata görürsen [email protected]'a yaz, hemen düzeltelim. Fotoğraflar Wikimedia Commons'tan, her fotoğrafın altında yazan lisansla kullanıldı.