Uğur böceklerini bahçene çek: larvasını tanı, yaprak bitine göz yum, kışlığına dokunma
Bir gül dalını yaprak bitleri sardığında ilk akla gelen, bir ilaç şişesine uzanmak olur. Oysa bahçenin kendi avcıları da işe koyulmak üzeredir. Uğur böcekleri bunların en tanınanı; RHS'ye göre larvaları da yetişkinler gibi yaprak biti avlar. Sorun şu ki larvayı çoğumuz tanımayız. Bu yazıda uğur böceğini ve larvasını tanımayı, bahçeni onlar için çekici hâle getirmeyi ve kışı geçirecekleri yerleri korumayı anlattık. Bilgiler RHS, The Wildlife Trusts, Londra Doğa Tarihi Müzesi (Natural History Museum) ve Wildlife Gardening Forum'dan; tür sayıları İngiltere için.
- Larvayı tanı: RHS'ye göre uzun gövdeli, üç çift bacaklı; çoğu siyah ya da koyu gri, bazıları sarı ya da turuncu lekeli, birçoğu dikenli. Zararlı sanıp öldürme.
- Yaprak bitine göz yum: RHS'ye göre yaz başı ile yaz ortası arasında avcılar yaprak biti kolonilerini çoğu zaman siler. Biraz yaprak bitine katlanmak ve ilaç kullanmamak avcıları çeker.
- İlaç yok: Natural History Museum'a göre ilaçlar zararlılarla birlikte faydalı böcekleri de öldürür.
- Kışlığa dokunma: Natural History Museum'a göre İngiltere'deki bütün uğur böcekleri kışı yetişkin olarak geçirir. Kuru sapları ve yaprakları bahara kadar yerinde bırak.
- Evdekiler: Natural History Museum'a göre zararsızlar; öldürme, dışarı çıkmalarına yardım et.
Uğur böceğini tanı
RHS'ye göre İngiltere'de 40'tan fazla uğur böceği türü yaşıyor; bunların yaklaşık 20'si 3 mm'den küçük ve koyu renkli olduğu için çoğu zaman uğur böceği olarak tanınmıyor bile. The Wildlife Trusts'a göre İngiltere'deki yaklaşık 4.000 kın kanatlı böcek türünün yaklaşık 47'si uğur böceği; bitkilerin üstünde gördüğümüz iri ve renkli olanlar 26 kadar. RHS'ye göre yetişkinler 1–10 mm boyunda, yuvarlak ya da oval; tanıdık türlerin kanat örtüleri kırmızı ya da sarı, üstünde koyu ya da açık lekeler var.
En tanıdık olanı yedi noktalı uğur böceği. The Wildlife Trusts'a göre 5–8 mm boyunda; kırmızı kanat örtülerinin her birinde üç siyah nokta, ortada, başın hemen arkasında bir nokta daha var. The Wildlife Trusts'a göre pupadan yeni çıkan yetişkinin bilinen renkleri ve desenleri ancak birkaç günde ortaya çıkıyor.
Larvayı ve pupayı tanı
The Wildlife Trusts'a göre uğur böceğinin yaşamı dört evreden geçer: yumurta, larva, pupa ve yetişkin. Larva dört evrede büyür ve her seferinde deri değiştirir. Tam büyüyen larva bir yüzeye tutunur ve sertleşmiş bir kılıf oluşturur; yetişkine bu kılıfın içinde dönüşür.
Bahçede en çok gözden kaçan evre larva. RHS'ye göre uğur böceği larvasının uzun bir gövdesi ve üç çift bacağı var; çoğu siyah ya da koyu gri, bazıları sarı ya da turuncu lekeli, birçoğu kıllı ya da dikenli. Boyları 12 mm'ye kadar çıkabiliyor. Yedi noktalı uğur böceğinin larvası RHS'ye göre gri ve üstünde dört çift turuncu leke var.
RHS'ye göre larvaların çoğu da yetişkinler gibi yaprak bitlerini ve başka böcekleri avlar. Yani bir yaprak biti kolonisinin yanında bu küçük, dikenli canlıyı görürsen ona dokunma; koloniyi temizlemeye gelmiş olabilir. Pupa ise The Wildlife Trusts'a göre çoğu zaman desenli küçük bir kabarcığa benzer.
Ne yerler?
RHS'ye göre birçok uğur böceği türü yaprak bitlerini ve kabuklu bitleri yiyen bir avcı. Bazıları külleme gibi mantarlarla, birkaçı bitkiyle beslenir; RHS'ye göre hiçbiri bahçede ciddi sorun çıkarmaz. The Wildlife Trusts'a göre turuncu uğur böceği ile 22 noktalı uğur böceği yaprak biti değil, külleme yer.
RHS'ye göre avcı türler yumurtalarını yaprak biti ya da başka böcek kolonilerinin yanına bırakır; külleme yiyenler ise küllemeli bitkilere. Birçok türün bir yazda birden fazla kuşağı olur.
Yaprak bitine biraz göz yum, ilaç kullanma
RHS'nin yaprak biti avcıları rehberine göre yaprak bitleri mevsim başında hızla çoğalabilir; ama yaz başı ile yaz ortası arasında avcılar bu kolonileri çoğu zaman siler. RHS'nin önerisi, biraz yaprak bitine katlanmak ve ilaç kullanmamak; bu, avcıları bahçeye çekmeye yardım ediyor. RHS genel olarak böcek, mantar, yabani ot ve salyangoz ilaçlarının kullanımını desteklemiyor; gerektiğinde kimyasal olmayan yöntemleri öneriyor.
Natural History Museum da aynı şeyi söylüyor: ilaçlar zararlılarla birlikte faydalı böcekleri de öldürür. Müzeye göre uğur böcekleri ve altıngöz larvaları, yaprak bitleri ve kabuklu bitler gibi bitki özsuyu emen zararlıların avcıları.
- Hemen ilaca uzanma: RHS'ye göre avcılar yaz başı ile yaz ortası arasında yaprak biti kolonilerini çoğu zaman temizler.
- Larvayı koru: Dikenli, gri ya da siyah larvaları zararlı sanma; RHS'ye göre çoğu yaprak biti avcısı.
- Kuşları da davet et: RHS'ye göre mavi baştankaralar yaprak biti yer; kuşların teşvik edildiği yerlerde yaprak bitlerinin daha az olduğuna dair bazı kanıtlar var.
- Çiçek ek: RHS, larvaları yaprak biti yiyen çiçek sineklerinin yetişkinleri için çiçekli bitkiler öneriyor. Balkon için çiçek seçimi: arı dostu balkon.
Kışlık: toplamayı bahara bırak
Natural History Museum'a göre İngiltere'deki bütün uğur böceği türleri kışı yetişkin olarak, "diyapoz" denen bir dinlenme hâlinde geçirir: metabolizmaları yavaşlar, vücut sıcaklıkları düşer. Bazı türler tek başına ağaç kabuğu aralarında, kaya çatlaklarında ya da yaprak örtüsünde kışlar; bazıları büyük gruplar hâlinde toplanır. Genellikle nisan civarında ortaya çıkıp çiftleşir ve yumurtlarlar. RHS de yetişkinlerin kışlamak için korunaklı yerlere ihtiyacı olduğunu söylüyor.
| Tür | Natural History Museum'a göre kışı nerede geçirir? |
|---|---|
| Yedi noktalı uğur böceği | Çok çeşitli yerlerde; kıvrılmış ölü yapraklar dahil |
| İki noktalı uğur böceği | Çoğu zaman binalarda |
| 14 noktalı uğur böceği | Çoğu zaman yaprak örtüsünde |
| Çam uğur böceği | Ağaç kabuğu çatlakları, yaprak örtüsü ve yapraklar arası |
| Arlekin uğur böceği | Büyük gruplar hâlinde |
Bunun bahçen için anlamı basit: sonbaharda her şeyi temizleme. Wildlife Gardening Forum'a göre çok yıllık bitkileri kesmeyi bahara bırakmak, yapabileceğimiz en iyi şey. İçi boş saplar, uğur böcekleri ve altıngözler gibi kış uykusuna yatan böceklere ev olur; kışın dışarıda bırakılan bambu çubuklarında da çoğu zaman kulağakaçanlar ve uğur böcekleri bulunur. Düşen yapraklar hem toprağa besin katar hem böceklere sığınak olur. Daha büyük bir sığınak kurmak istersen: böcek oteli.
Küçük bir uğur böceği kulübesi
Natural History Museum, kozalaklarla kurulan küçük bir "uğur böceği kulübesi" öneriyor:
- Malzeme: Pulları açılmış kozalaklar, ince dallar, kuru yapraklar ve çatı için iki kiremit ya da iki düz tahta.
- Doğadan alma: Malzemeyi doğadaki yığınlardan toplama; oralar zaten birilerinin evi olabilir.
- Kur: Üç kozalağı pullarını birbirine geçirerek birleştir, yere koy ve yenileriyle bir taban yap. Pulların arasından bir dal geçirerek kozalakları sabitle. Büyük boşlukları kuru yaprakla doldur ve katları piramit gibi yükselt.
- Çatı: Kiremitleri üstüne eğik yasla. Natural History Museum'a göre kozalaklar ıslanınca pullarını kapattığı için çatı kulübeyi kuru tutar.
- Yer ve zaman: Korunaklı bir köşe seç; müzeye göre böcekler, donup çözülmek yerine sıcaklığın sabit kaldığı yerlerde soğuğa daha iyi dayanır. Uğur böcekleri kışlık aramaya başlamadan, sonbaharın sonundan önce kur.
- Gelmediyse: Kış boyunca misafir gelmezse ertesi yıl başka bir yer dene.
Evin içine giren uğur böcekleri
Natural History Museum'a göre uğur böcekleri çoğu zaman gevşek pencere aralıklarından eve girer. Zararsızdırlar; öldürmene gerek yok. Ezersen duvarı lekeleyebilen, hafif kokulu sarı bir sıvı bırakırlar. Müzenin böcek küratörü Max Barclay'in önerisi, dışarı çıkmalarına yardım etmek. Natural History Museum'a göre evin ısısı onları kışın erken uyandırabilir; dışarıda henüz yiyecek yokken uyanan uğur böceği açlıktan ölebilir.
Natural History Museum'un bu konudaki yazısı, evlere giren arlekin uğur böceği (Harmonia axyridis) hakkında. Müzeye göre arlekinler kışı büyük gruplar hâlinde geçirir; eskiden mağaralar ve içi boş ağaçlar gibi korunaklı yerleri kullanırlardı, bugün evler de onlara bir seçenek oluyor. RHS'ye göre bu tür İngiltere'ye dışarıdan geldi, 2004'te yerleşti ve renkleri çok değişken. Yaprak biti ve başka böcekler yer, bazen birbirini de; yerli türlerle besin için yarıştığına dair bazı kanıtlar var. Yine de RHS'ye göre bu türle mücadele etmek "ne istenen ne de gerekli" bir şey: yerli türlerle kolayca karıştırılıyor ve asıl olarak bir yaprak biti avcısı. Natural History Museum'a göre ayırt etmenin yolu alt yüze bakmak: arlekinin alt yüzü ve bacakları genellikle turuncu, yerli türlerinki siyah.
Kelebekler için de bir köşe ayırmak istersen: kelebek bahçesi. Diğer yazılarımız: Omurgasızlar.
Sık sorulanlar
Uğur böceği larvası zararlı mı?
Hayır. RHS'ye göre larvaların çoğu yetişkinler gibi yaprak biti ve başka böcekleri avlar. Uzun gövdeli, üç çift bacaklı, siyah ya da koyu gri, turuncu ya da sarı lekeli, dikenli bir larva görürsen ona dokunma.
Bahçem için uğur böceği satın almalı mıyım?
RHS'ye göre iki noktalı uğur böceği bazı biyolojik mücadele tedarikçilerinden alınabiliyor; ama bu yöntem çoğunlukla seralarda kullanılıyor. RHS'ye göre sağlıklı bir bahçe zaten birkaç uğur böceği türünü barındırır; biraz yaprak bitine göz yummak ve ilaç kullanmamak avcıları çekmeye yardım eder.
Evde bulduğum uğur böceklerini ne yapmalıyım?
Natural History Museum'a göre zararsızlar; onları öldürme ve ezme. Dışarı çıkmalarına yardım et. Evin ısısı onları kışın erken uyandırabilir ve yiyecek bulamazlarsa açlıktan ölebilirler.
Dostunun bakımını Tüylüm'de takip etVeteriner randevularını, aşı ve ilaç günlerini kaydet, zamanı gelince hatırlatalım. Ailenle Yuvam'da birlikte takip edin.
Kaynaklar
- RHS · Ladybirds
- RHS · Aphid predators
- The Wildlife Trusts · Lovely ladybirds (Tom Hibbert, 18 Nisan 2024)
- Natural History Museum · How to make a bug hotel: a ladybird lodge
- Natural History Museum · Why harlequin ladybirds are invading our homes
- Wildlife Gardening Forum · Should we tidy our garden for winter?
Hazırlayan: Tüylüm · Yayın ve son kontrol: 28 Ekim 2026. Bir hata görürsen [email protected]'a yaz, hemen düzeltelim. Fotoğraflar Wikimedia Commons'tan, her fotoğrafın altında yazan lisansla kullanıldı.
.jpg){kind=link}
.jpg){kind=link}