Ara papağanı

Ara papağanları zeki, sosyal ve güçlü. ADW mavi-sarı arayı çoğunlukla çift olarak, ömür boyu eşle yaşayan; çiftlerin uçarken kanatları neredeyse birbirine değecek kadar yakın olduğu; sabah erken saatlerde küçük, gürültülü sürülere katılıp öğleye doğru gölgeye çekilen bir kuş olarak tarif ediyor. Gürültülü sürü çağrıları ve tehlikede yüksek çığlık onun doğal iletişimi; bu doğa evde bağırma olarak yansır.

Merck araların konuşabildiğini ama genellikle amazon ya da Afrika gri papağanından daha az kelime öğrendiğini yazıyor. Mellor ve arkadaşlarının 2021 çalışması, göreli olarak büyük beyne sahip türlerde ağız ve tüm vücut hareketiyle ilgili tekrar eden davranışların daha sık olduğunu bildiriyor; makale mavi-sarı arayı bu tür zekâ bağlantılı tekrar eden davranışlara yatkın bir örnek olarak tartışıyor. Yani can sıkıntısı bu kuşta ciddi bir risk.

Ara papağanı; çok geniş bir yaşam alanı sağlayabilen, her gün uzun saatler kuşla ilgilenebilen, yüksek sese hazır, kuş veterinerine erişimi olan ve kendinden sonrası için plan yapabilen, deneyimli insanlara uygun olabilir. Merck araların çok egzersiz, zaman ve ilgi istediğini ve çığlıklarının komşuları rahatsız edebileceğini yazıyor.

ADW mavi-sarı arayı Venezuela'dan Brezilya, Bolivya, Kolombiya ve Paraguay'a uzanan Güney Amerika'da; ağırlıklı olarak bataklık ve nehir kenarı yağmur ormanlarında yaşayan bir tür olarak anlatıyor; yüksek ağaçlarda yuva yapar. Doğada tohum, kuruyemiş ve meyveyle beslenir; güçlü gagasıyla sert kabukları kırar. Nehir kıyısından kil de yediği, bunun olgunlaşmamış tohumlardaki toksinlerin sindirimine yardımcı olabileceği düşünülüyor.

IUCN'de "en az endişe" kategorisinde ve popülasyonu 10 binden fazla yetişkin; ama düşüşte. ADW doğadan yakalamada çoğu zaman yavruları almak için ebeveynlerin öldürüldüğünü ve önemli yuva ağaçlarının yok edildiğini, yasadışı ticaretin ciddi zarar verdiğini yazıyor. Bu yüzden belgeli, evde üretilmiş bir kuş seçmek hem kuş hem de doğa için önemli.

ADW mavi-sarı arayı yaklaşık 81 ile 91 santimetre boyunda, 900 ile 1.814 gram ağırlığında ve 104 ile 114 santimetre kanat açıklığında anlatıyor. Sırtı mavi, karnı sarı; yüzü çıplak ve beyazımsı, siyah çizgili. Diğer araların rengi ve boyu farklı: örneğin kırmızı ara (Ara macao) başka bir tür.

• Zaman ve ilgi: Piseddu ve arkadaşlarının derlemesi günde altı saatten fazla yalnız kalan papağanlarda tüy hasarının daha sık görüldüğünü yazıyor. Chalmers ve arkadaşları yaşam boyu sosyal izolasyonu ikinci en önemli refah sorunu sayıyor.
• Zenginleştirme: Chalmers ve arkadaşları sınırlı davranış ifade imkânını (zenginleştirme ve uçuş) dördüncü sorun olarak listeliyor. Kemirilebilir, kırılgan olmayan güvenli oyuncaklar ve yiyecek aratan oyunlar. Kuş oyuncakları.
• Tüy yolma: Merck nedenleri tıbbi (cilt iltihabı, beslenme yetersizliği, zehirlenme, kanser, organ hastalığı), davranışsal (stres, can sıkıntısı, cinsel hayal kırıklığı) ve çevresel (tohum diyeti, güneşsiz kalma, düzensiz uyku) diye ayırıyor; önce tıbbi nedenlerin dışlanması gerekir.
• Uyku: Kesintisiz gece uykusu ve günlük güneş ışığı (Merck). Kuşlarda uyku ve ışık.
• Bağ: Kuşla bağ kurmak.

RSPCA Australia'nın kuralları cinsten bağımsız: genişlik, bir çift kuşun kanat açıklıklarının toplamının en az üç katı; tünekler arasında en az iki kanat çırpımı; yükseklik, en büyük kuşun baştan kuyruğa uzunluğunun en az üç katı. Mavi-sarı ara için ADW kanat açıklığını yaklaşık 104 ile 114 santimetre veriyor; bu kuralı bir çifte uygularsan genişlik altı metreyi aşıyor. Bu hesabı kendimiz çıkardık; RSPCA bu rakamı ara için yazmıyor. Çoğu ev bunu sağlayamaz; bu durumda gerçekçi yol, kuşa düzenli güvenli uçuş fırsatı ve çok geniş bir yaşam alanı sunmak ya da araların sana uygun olmadığını kabul etmek.

• Tel: 500 gramdan ağır papağanlarda RSPCA 25 ile 75 milimetre, 25 ile 50 milimetre aralıklı ve 1,24 ile 2,0 milimetre kalınlıkta güçlü tel gösteriyor; tavuk teli kolayca çiğnenir ve ağır metal zehirlenmesine yol açabilir.
• Tünekler: Kemirilebilir doğal dallar; metal boru ve zımpara kaplı tünek önerilmiyor.
• Metal: Merck çinko ve kurşunun kafes ve oyuncaklardan gelebildiğini yazıyor.
• Yer: Kafes yeri rehberi.

ADW doğada araların tohum, kuruyemiş ve meyveyle beslendiğini yazıyor. Merck tohum ve kuruyemiş ağırlıklı beslenmenin yağdan zengin, vitamin ve mineral bakımından fakir olduğunu; karaciğer, böbrek, solunum ve kemik sorunlarıyla ilişkilendirildiğini belirtiyor. Aynı sayfa obezite açısından en riskli türler arasında araları anıyor; ölçülü pelet porsiyonu, geniş kafes ve uçuş fırsatı öneriliyor. Ayrıca fazla D vitamininin araların da bulunduğu hassas türlerde sorun olabileceğini yazıyor; takviye vermeden önce veterinerine danış. Kuşlara zararlı yiyecekler.

Merck kuşların hastalığı gizlediğini yazıyor. Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için kuşlara bakan bir veteriner hekime danış.

• Hastalık işaretleri: Tüylerin kabarması, çok uyuma, azalan ilgi ve konuşma, tünekte alçakta oturma, denge kaybı, nefes zorluğu, dışkı ve yeme-içme değişikliği (Merck).
• Tüy yıpratma ve tekrar eden davranışlar: Mellor ve arkadaşları ankete katılan kuşların yaklaşık beşte birinde tüy hasarı davranışı bildirdi. Veteriner ve davranış uzmanıyla çalış.
• Obezite: Merck araları obeziteye yatkın türler arasında sayıyor.
• Klamidya (psittakoz): Chlamydia psittaci bakterisi insanlara geçebilir; Merck kuru dışkı ve tüy tozunun bakteriyi aylarca taşıyabildiğini, hasta kuşla ilgilenirken eldiven ve sonrasında el yıkamayı öneriyor. Kendinde grip benzeri belirti olursa kuş beslediğini doktoruna söyle.
• Duman ve gaz zehirlenmesi: Aşırı ısınmış yapışmaz kaplamalar, kendini temizleyen fırınlar, bazı hava spreyleri kuşları çok hızlı öldürebilir (Merck). Kuşlar için evdeki tehlikeler.
• Ağır metal: Çinko ve kurşun kafes ve oyuncaklardan gelebilir (Merck).

Merck araları 30 ile 60 yıl olarak veriyor. ADW mavi-sarı ara için hem doğada hem esaret altında en fazla yaklaşık 50 yıl, tipik 30 ile 35 yıl yazıyor. Pratik çıkarım: kuşun senden uzun yaşama ihtimali yüksek. Chalmers ve arkadaşları yaşlı kuşların bakımını ve "yaşam planı" yokluğunu (hayat sonu, yeni yuva planı) öncelikli sorunlar arasında sayıyor. Baştan aile, vasiyet ya da bir kurtarma derneğiyle plan yap.

• Barınaklar ve kurtarma dernekleri: Papağan kurtarma grupları da olabilir; yeni yuva arayan kuşlar çoğu zaman var.
• CITES ve belge: ADW mavi-sarı arayı CITES Ek-II'de gösteriyor; ancak cinsin bazı türleri Ek-I'de. AB'nin vahşi fauna ticareti eklerinde (Ek-I türlerine "(I)" işaretiyle) Ara ambiguus, A. glaucogularis, A. macao, A. militaris ve A. rubrogenys görünüyor. Türüne göre değişir: satın alırken türün tam bilimsel adını ve belgesini iste. Türkiye'de CITES Belgesi, Ek-I ve Ek-II türlerin ihracatı, ithalatı ve yeniden ihracı için zorunlu; bu türlerle ticaret yapan kişi ve kurumlar tescil olmak ve stok kayıtlarını tutmak zorunda ve kurallara aykırı elde edilen örneğe el konulabiliyor (Mevzuat Bilgi Sistemi). Yurt içinde bulundurmayla ilgili ayrıntı için Doğa Koruma ve Milli Parklar il müdürlüğüne danış.
• Doğadan yakalama yok: ADW yasadışı yakalamanın ebeveynlerin ölümüne ve yuva ağaçlarının yok olmasına yol açtığını yazıyor. Belgeli üretim kaynağını sor.
• Satıcıyı değerlendir: RSPCA Australia dürüst, bilgili, kuşun geçmişini anlatan, sağlık sorununda iade ya da değişim sunan satıcıları öneriyor; Chalmers ve arkadaşları sütten kesilmemiş yavruların deneyimsiz sahiplere satılmasını refah sorunu sayıyor.
• Kuş veterinerine erişim: RSPCA uzman kuş veterinerinin her yerde bulunmayabileceğini, önceden öğrenmeni söylüyor.