Havana (Havana Brown)

CFA'ya göre Havana zeki, meraklı, sevecen ve sosyal, ama insanın üstüne yapışan türden değil. İlgi göstermek için insanlara patisiyle "dokunuyor". Kişilik değişiyor: bazıları çekingen ve tek bir kişiye bağlı, bazıları dışa dönük. Orta derecede aktif ve diğer evcil hayvanlarla iyi geçiniyor, çoğu zaman bir arkadaşla aynı yatağı paylaşmayı seviyor. CFA, yetiştiricilerin sık sık iki kedi almayı ya da tek kedi alınacaksa dişi almayı önerdiğini yazıyor.

GCCF'nin Oryantal sayfası da benzer bir tablo çiziyor: Oryantal ailenin (Havana dahil) kişiliği canlı, zeki, sosyal ve yetişkinlikte de oyuncu; çoğu konuşkan, getirme oyununu sever ve insanlarına çok bağlı. Tek kedi olarak pek iyi olmuyorlar ve çocukların, diğer kedilerin ya da köpeklerin bulunduğu hareketli evlerde mutlu oluyorlar. Burada dikkat: GCCF'nin cümleleri Oryantal grubun tamamı için, sadece Havana için değil.

Kedisine zaman ayırabilecek, onunla oynayabilecek ve evde yalnız bırakmayacak ailelere uygun. Hareketli bir ev ortamında, hatta başka bir kediyle birlikte daha mutlu olabiliyor.

CFA'ya göre koyu kahverengi, Siyam tipi kediler 1800'lerin sonunda İngiltere'de ve Avrupa'da vardı ama gözden düştü. İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra İngiliz kedi severler Siyam kedilerini siyah ev kedileriyle çiftleştirerek tek renk kahverengi bir kedi yetiştirmeye başladı; bazı kediler ABD'ye gönderildi. GCCF'nin anlatımına göre çalışma 1951'de Baroness von Ullman'ın "yabancı" yapılı, tek renk çikolata bir kedi hedefiyle başladı. İlk çiftleşmelerde çikolata uçlu bir Siyam erkeği ile siyah, soy kütüğü olmayan bir kedi kullanıldı; sonra Mrs A. Hargreaves ve Mrs Elsie Fisher programa Siyam ve Rus mavisiyle katıldı. Ekim 1952'de doğan Elmtower Bronze Idol adlı çikolata erkek yavru bugünkü Havana'ların ilki sayılıyor.

Tanınma ve ad kuruluşa göre değişiyor:

• CFA (ABD): Irkı 1959'da kabul etti, 1964'te şampiyona statüsü verdi. 2019'dan beri düzenlenmiş bir çiftleştirme programı, saf Havana'ların belirli Oryantal Kısa Tüylüler, çikolata ya da seal uçlu Siyamlar ya da kayıtsız siyah veya mavi ev kısa tüylüleriyle çiftleştirilmesine izin veriyor; standarda uyan ve tekrar saf Havana ile çiftleştirilen yavrular Havana olarak kaydedilebiliyor. CFA, bu programdaki kediler için genetik testi şart koşuyor.
• GCCF (İngiltere): Havana'yı ayrı bir ırk olarak değil, tek renk çikolata Oryantal olarak anlatıyor. Sayfa "Havana" adının neden verildiğini açıklamıyor.

Yani İngiltere'deki "Havana" ile CFA'daki "Havana Brown" aynı soydan gelse de kayıt kuruluşlarında farklı standartlarla ve farklı üretim programlarıyla yürüyor. Bir yetiştirici "Havana" dediğinde hangi kayıt kuruluşunun standardını kastettiğini sor.

CFA'ya göre orta boy ve orta yapıda; gövde kaslı ve orta uzunlukta, Siyam'dan daha sağlam yapılı. Bacaklar düz, arka bacaklar ön bacaklardan biraz uzun. Kuyruk orta uzunlukta, ince ve uca doğru incelen.

• Baş: Irkın imzası. Baş genişliğinden biraz uzun, burun ucu yuvarlak, bıyık yastıkları belirgin ve arkasında net bir çıkıntı var. Profilde gözlerde belirgin bir çökme ve gelişmiş bir çene görülüyor. Irk sık sık mısır koçanına ya da ampule benzetiliyor.
• Gözler: Oval, orta boy, birbirinden geniş aralıkla ve ifadeli. İstenen renk canlı yeşil; daha koyu yeşil tercih ediliyor.
• Tüy ve renk: Kökten uca aynı, zengin, sıcak çikolata kahvesi; daha açık ya da daha koyu tonlar istenmiyor. Yavrularda ve genç yetişkinlerde hafif "hayalet tekir" izleri olabilir. Tüy kısa ile orta arası, düzgün ve parlak, alt tüyü yok.
• Bıyık ve pedler: Bıyıklar tüyle uyumlu kahverengi, burun derisi pembe tonlu kahverengi, pati pedleri pembe.
• Boyut: CFA'nın standardı kilo vermiyor. GCCF, Oryantal grup için (Havana dahil) genelde 8 ile 14 pound (3,6 ile 6,4 kg) diyor; bu Havana'ya özgü bir rakam değil.

Tüy bakımı kolay. CFA, tüyün az döküldüğünü yazıyor ve yumuşak, domuz kılı bir fırçayla her gün taramayı, ayda iki üç kez yumuşak lastik bir fırça kullanıp en sonunda süet ya da ipek bir bezle parlatmayı öneriyor. Sergilenmeyen bir kedi için banyo genelde gerekmiyor. Tırnak, kulak ve diş bakımını veterinerinin gösterdiği şekilde yap. Daha fazlası için kedi tüy bakımı yazısına bak.

• Oyun ve zihin: Meraklı ve zeki bir kedi; bulmaca besleyiciler, tırmanma ağacı ve günlük oyunlar ver. GCCF, Oryantal grubun getirme oyununu sevdiğini yazıyor.
• Ayrılık: Yalnız kalma süresini kısa tut; gerekiyorsa ikinci bir kedi düşün: iki kediyi adım adım tanıştırma.

Havana için özel bir mama önerisi bulamadık. Yaşına ve yaşam tarzına uygun, dengeli ve tam bir kedi maması yeterli. Mamayı ölçerek ver, ödülleri günlük miktardan düş, günlük miktarı veterinerinle belirle ve kiloyu ayda bir tart. Kap seçimi, yeri ve temizliği için mama ve su kabı rehberimize bak; temiz ve taze su her zaman erişilebilir olsun. Yaş ve kuru mamayı birlikte vermek ya da mama değiştirmek istersen geçişi veterinerinle konuşarak yavaş yap.

Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için veteriner hekimine danış.

CFA'nın Havana sayfası sağlık sorunlarını anlatmıyor; sadece düzenlenmiş çiftleştirme programındaki kediler için genetik testin gerekli olduğunu ve bunun daha sağlıklı bir ırka katkı sağladığını söylüyor. GCCF ise Siyam'la yakın akraba olan Oryantal ailede şunları bildiriyor (Havana için ayrı bir çalışma değil, grup için):

• Yassı göğüs yavru sendromu: Yavrularda göğüs kafesinin yassı olması.
• İlerleyici retina atrofisi (PRA): Zamanla körlüğe yol açan bir göz hastalığı; güvenilir DNA testleri var. GCCF yetiştiriciye kedilerinin test edilip edilmediğini sormayı öneriyor.
• Ailesel karaciğer amiloidozu: Karaciğerde amiloid denen bir maddenin birikmesi.

Küçük bir ırk olduğu için gen havuzu dar olabilir. Yetiştiriciye anne ve babanın sağlık kontrollerini, DNA test sonuçlarını ve soy kütüğündeki çeşitliliği sor. Her kedide olduğu gibi kalp, böbrek ve diş sağlığı için düzenli veteriner kontrolü yeterli bir başlangıç.

Havana için ırka özgü bir ömür çalışması bulamadık. GCCF, Oryantal grup için yaklaşık 12–15 yıl diyor; bu bir kayıt kuruluşunun genel aralığı, araştırma verisi değil. Ömrü en çok ideal kilo, düzenli veteriner kontrolü, kısırlaştırma ve güvenli bir ev etkiliyor. Yavru alırken anne babanın yaşını ve sağlık geçmişini sormak boşluğu bir ölçüde doldurur. Düzenli kontroller, aşılar, parazit önlemi ve diş sağlığı bakımın temelini oluşturur; veterinerinin kedinin yaşına göre hangi kontrolleri önerdiğini sor.

• Barınağı da düşün: Kahverengi, kısa tüylü kediler barınaklarda sık bulunuyor; Havana olmasa da sevecen bir yoldaş orada seni bekliyor olabilir.
• Yetiştiriciden alacaksan: Irk nadir. Anne ve babayı görmek iste; sağlık kontrollerini, DNA test sonuçlarını, soy kütüğünü ve aşı kayıtlarını sor. Kahverengi her kediyi "Havana" diye satan satıcılardan uzak dur. Standart tek tip çikolata kahvesi rengi, yeşil göz ve belirgin baş yapısı istiyor.
• Kırmızı bayraklar: Anneyi göstermeyen, sürekli yavru satan, belge sunmayan ya da "hemen al" diye acele ettiren satıcılar.
• Yasal kayıt: Türkiye'de kedilerde mikroçip ve PETVET kaydı zorunlu. Ayrıntılar PETVET kaydı ve mikroçip yazımızda.
• İlk günler: International Cat Care yeni gelen kediyi önce tek bir odada başlatmayı, saklanabileceği bir yer bırakmayı ve onu zorlamadan kendi gelmesini beklemeyi öneriyor. Kedi sahiplenme: ilk hafta yazımız adım adım anlatıyor.