Lhasa Apso

Royal Kennel Club'ın ırk standardı Lhasa Apso'yu neşeli ve kendinden emin bir köpek diye tanımlıyor; mizacı uyanık ve dengeli, ama yabancılara karşı biraz mesafeli. Royal Kennel Club'a göre ırk yüzyıllarca Tibet'in uzak manastırlarında keşişlerle birlikte yaşadı, onlara hem arkadaşlık hem bekçilik etti. Sahibine bolluk ve şans getirdiğine inanıldığı için "Talisman Dog" (tılsım köpeği) diye anıldı; hatta ölen keşişlerin manastır köpeklerinden biri olarak yeniden doğabileceğine inanılırdı.

Bu bekçi geçmişi, evine gelen yabancıları fark eden ve onlara hemen yakınlık göstermeyen bir köpek anlamına gelebilir. Yavruyken farklı insanlarla ve ortamlarla sakin, olumlu deneyimler yaşaması, yetişkinlikte daha rahat bir köpek olmasına yardım eder.

Royal Kennel Club'ın ırk özelliklerine göre Lhasa Apso küçük bir köpek; apartmana uyum sağlar, şehirde de kırda da yaşayabilir, günde bir saate kadar egzersiz ister ve tüyü her gün bakım gerektirir.

Çocuklu evlerde köpeği zorla kucağa almamayı, yüzüne ve gözlerine dokunmamayı ve kendi köşesine çekildiğinde onu rahat bırakmayı öğretmek önemli. Ayrıntılar evde çocuk ve köpek yazımızda.

FCI kayıtlarına göre ırkın kökeni Tibet (Çin), standardının sahibi ise Büyük Britanya. Royal Kennel Club'a göre Lhasa Apso, arkadaş köpeği olarak kullanılan ilk ırklardan biriydi. Tibet'te kıskançlıkla korundu ve 19. yüzyılın sonlarına kadar başka ülkelere ulaşmadı.

The Kennel Club ırkı 1908'de tanıdı ve önce Tibet terrieriyle birlikte "Lhasa terrier" adı altında sınıflandırdı. 1934'te iki ırk birbirinden ayrıldı ve ikisi de sergilerde başarılı oldu.

Royal Kennel Club standardı, boyundan biraz uzun gövdeli, dengeli ve kompakt, sırtı düz küçük bir köpek tarif eder.

• Boy: Royal Kennel Club standardına göre erkeklerde ideal omuz yüksekliği 25 cm (10 inç), dişiler biraz daha küçük. AKC erkekler için 25–28 cm (10–11 inç) veriyor.
• Ağırlık: AKC'ye göre 5,4–8,2 kg (12–18 pound).
• Baş: Perçem gözlerin üstüne düşer ama görmesini engellememeli; bıyığı ve sakalı belirgindir. Burun düz, yaklaşık 4 cm (1,5 inç) uzunluğundadır; burun ucundan kafanın arkasına olan uzunluğun yaklaşık üçte biri kadardır.
• Gözler: Koyu, orta büyüklükte, oval; ne çok iri ve dolgun ne de küçük ve çökük.
• Tüy: Üst tüy uzun, ağır, düz ve serttir; ne yünlü ne ipeksi. Alt tüy orta yoğunluktadır. Standarda göre tüy hareketi asla engellememeli.
• Kuyruk: Yüksek takılı, sırtın üstünde taşınır, ucunda sık sık bir kıvrım olur ve bol püsküllüdür.
• Renkler: Altın, kum, bal, koyu kırçıl, arduvaz, dumanlı, alacalı, siyah, beyaz ya da kahverengi; merle dışındaki her renk kabul edilir.

Lhasa Apso'nun burnu orta uzunlukta sayılsa da 2024 tarihli büyük bir İngiltere ömür çalışması ırkı basık yüzlüler grubunda sınıflandırıyor; Utrecht Üniversitesi de Hollanda'daki kısa burunlu köpek kurallarını anlatırken örnekler arasında bir Lhasa Apso melezine yer veriyor. Royal Kennel Club'ın "Breed Watch" listesinde ise ırk birinci kategoride, yani hakemlerin özel dikkat etmesi gereken bir yapı sorunu belirtilmemiş.

Royal Kennel Club, Lhasa Apso için her gün tüy bakımı öneriyor; ırk özellikleri listesinde tüy dökmeyen ırklar arasında gösteriliyor.

• Tarama: Uzun, ağır üst tüy ve orta yoğunluktaki alt tüy düzenli taranmazsa düğümlenir; her gün kısa bir tarama alışkanlığı edin.
• Göz çevresi: Perçem gözlere girip tahriş etmesin diye göz çevresini temiz tut; gerekirse perçemi toplayabilirsin. Kızarıklık, akıntı, bulanıklık ya da kısma varsa veterinerine göster.
• Kısa kesim: Sergi köpeği değilse, tüyü bir köpek kuaföründe kısalttırmak bakımı kolaylaştırabilir; yine de düzenli tarama sürer.
• Kulaklar ve patiler: Uzun tüylerin altında kalan kulakları ve pati aralarını haftalık kontrol et.
• Dişler: Diş fırçalamaya yavrulukta alıştır.

Tarama ve yıkama için köpek tüy bakımı yazımız adım adım anlatıyor.

Royal Kennel Club, Lhasa Apso için günde bir saate kadar egzersiz öneriyor. Günlük yürüyüşler, top ve oyuncak oyunları ve koklama oyunları bu ırk için iyi bir denge sağlar.

• Ödüllü eğitim: Kendinden emin bir köpek; kısa, ödüllü ve tutarlı çalışmalar en iyi sonucu verir.
• Sosyalleştirme: Yabancılara mesafeli olabileceği için yavrulukta farklı insanları, sesleri ve ortamları sakin bir şekilde tanıt.
• Zihinsel oyunlar: Ödül saklama ve koklama oyunları zihnini de yorar.
• Sıcak havada: Basık yüzlüler grubunda sayılan bir ırk; yaz yürüyüşlerini serin saatlere al, sıcak havada köpek yazımız sıcak çarpması belirtilerini anlatıyor.

Lhasa Apso'nun özel bir mamaya ihtiyacı yok; yaşına uygun, tam ve dengeli bir köpek maması yeterli. Uzun tüy kilo değişimini gizleyebilir; bu yüzden göze değil ele ve teraziye güven.

• Mamayı ölçerek ver; günlük miktarı veterinerinle ideal kilosuna göre belirle.
• Ödülleri günlük miktardan düş, sofradan verme.
• Tüyün altından kaburgaları ince bir yağ tabakasının altında hissedebilmen iyi bir işaret.
• Ayda bir tart.

İnsan yemeklerinden bazıları köpekler için zehirli; köpeklere asla verilmemesi gereken yiyecekler listesine göz at.

Lhasa Apso genel olarak uzun ömürlü bir ırk; ama gözleri özel ilgi istiyor. Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için veteriner hekimine danış.

Kuru göz (KCS)

Gözyaşı yetersiz olduğunda göz yüzeyi kurur, kızarır ve ağrıyabilir. İngiltere'de VetCompass verisiyle yapılan 2021 tarihli bir çalışmada Lhasa Apso'larda kuru göz riski melez köpeklere göre yaklaşık 22 kat yüksek bulundu. Çalışmanın yazarları, yatkın ırklarda yıllık kontrollerde gözyaşı ölçümü yapılmasını öneriyor.

Kiraz göz ve kornea yarası

Üçüncü göz kapağının bezinin dışarı sarkması ("kiraz göz"), 2022 tarihli bir VetCompass çalışmasında Lhasa Apso'larda melez köpeklere göre yaklaşık 11 kat sık görüldü. 2017 tarihli bir başka çalışmada kornea ülseri (gözün saydam yüzeyinde yara) Lhasa Apso'ların yaklaşık %2'sinde kaydedilmişti ve risk melezlere göre yaklaşık 5 kat yüksekti. Royal Kennel Club'ın yayımladığı veteriner yazısı, kornea ülserlerinin çok ağrılı olduğunu ve hızla derinleşebildiğini, bu yüzden göz kısma, sulanma ve bulanıklık görüldüğünde hemen veterinere gidilmesi gerektiğini vurguluyor.

Kalıtsal retina hastalığı (PRA)

Cornell Üniversitesi'ne göre PRA, gözün arkasındaki retinanın hücrelerinin yavaş yavaş bozulduğu, ağrısız ama körlüğe giden kalıtsal bir hastalık; çoğu zaman gece görmenin zayıflamasıyla başlar. Belirtiler genellikle geç fark edilir: karanlık odaya girmekte ya da gece dışarı çıkmakta isteksizlik, merdivenden inerken tereddüt, yeni ortamlarda kapı kenarlarına çarpma. Royal Kennel Club, Lhasa Apso yetiştiricilerinin en azından PRA4 DNA testini yaptırmasını, ayrıca göz muayenesini öneriyor.

Hemofili B

UFAW'a göre Lhasa Apso'larda bu kalıtsal pıhtılaşma bozukluğunun ağır bir biçimi bildiriliyor. Gen X kromozomunda olduğu için erkeklerde daha sık görülür. Belirtiler genellikle 6 aylıktan önce, aşı ya da kısırlaştırma gibi işlemlerden sonra uzun süren kanama, morarma ve şişliklerle fark edilir. Hastalık nadir ama genetik testi var.

İngiltere'de 18 farklı kaynaktan yaklaşık 585 bin köpeğin verisini kullanan 2024 tarihli çalışmada Lhasa Apso'nun ortanca ömrü 14,0 yıl bulundu; melez köpeklerde bu rakam 12,0 yıldı. Yani Lhasa Apso, basık yüzlüler grubunda sınıflandırılmasına rağmen melezlerden yaklaşık iki yıl daha uzun yaşıyor. Royal Kennel Club ömrü "12 yıldan fazla", AKC 12–15 yıl olarak veriyor. Uzun bir ömür, yaşlılık döneminde düzenli kontrol ve göz bakımı demek.

• Barınağı da düşün: Saf ırk köpekler de barınaklara düşüyor. Barınaktan köpek sahiplenmek yazımız ilk adımları anlatıyor.
• Taramalar: Anne ve babanın PRA4 DNA testi ve göz muayenesi sonuçlarını iste. Ailede kanama sorunu olup olmadığını sor; UFAW'a göre hemofili B için genetik test var.
• Göz kontrolü: Yavrunun ve ebeveynlerin gözlerinde akıntı, kızarıklık ya da sarkan bez olup olmadığına bak.
• Zaman: Her gün tüy bakımına vakit ayırabileceğinden emin ol; bu ırk 14 yılı aşabilecek bir bağlılık demek.
• Alerji: Az tüy döken bir köpek de alerjiye yol açabilir. 2012 tarihli bir çalışma, hiçbir köpek ırkını "hipoalerjenik" saymak için kanıt bulamadı.
• Yasal kayıt: Türkiye'de sahipli köpeklerin mikroçiple kimliklendirilip PETVET sistemine kaydedilmesi zorunlu. Ayrıntılar PETVET kaydı ve mikroçip yazımızda.