Cornish Rex

Cornish Rex zeki, uyumlu, maceraperest ve çok enerjik bir kedidir. CFA'ya göre insanına son derece bağlıdır ve sevdiği kişiyle sürekli temas kurma isteği yüzünden "cırt cırtlı kedi" diye anılır. Oynamadığı, ilgi istemediği ya da sevgi göstermediği zamanlarda büyük ihtimalle yiyecek arıyordur.

Yaşı ilerlese bile enerjisini korur. Veteriner onaylı kaynaklara göre güçlü arka bacakları sayesinde çok iyi zıplar, mobilyaların tepesine çıkar ve dolapları, çekmeceleri açmayı öğrenebilir. Kendi başına oynayabilir ama asıl keyfi seninle oynamaktır: yakala-getir ve olta oyunları onun için birer klasik.

Konuşur, ama gereksiz yere ya da yüksek sesle bağırmaz. Kapı çaldığında misafiri karşılamaya koşan, köpeklerle kolayca oyun arkadaşı olan, dışa dönük bir kedidir. Oyundan sonra ise sıcak bir kucak ya da yorgan altı arar.

Cornish Rex, canlı ve hareketli evlere, kedisiyle her gün oynamayı seven ve onu hayatının her anına katmaya hazır kişilere uygun. Sakin ve bağımsız bir kedi arıyorsan bu ırk sana yorucu gelebilir.

CFA, Cornish Rex sahiplenmenin evi bir çocuk için hazırlar gibi hazırlamayı ve kırılacak eşyaları kapalı kapılar ardında tutmayı gerektirdiğini hatırlatıyor. Bir Cornish Rex kurtarma derneğinin kurucusu da PetMD'ye, kimi Cornish'in tek kişiyle, kimininse kalabalık ve hareketli bir evde mutlu olduğunu, bu yüzden yaşam tarzını yetiştiriciyle ya da derneğle açıkça konuşmak gerektiğini söylüyor.

CFA'ya göre ırkın kıvırcık tüyü, 1950'de İngiltere'nin Cornwall bölgesinde, Nina Ennismore'un çiftliğindeki ahır kedilerinin bir yavrusunda kendiliğinden ortaya çıktı. Krem renkli bu erkek yavrunun adı Kallibunker'di. Ennismore veterinerine ve bir genetikçiye danıştıktan sonra Kallibunker'i annesiyle çiftleştirdi ve iki kıvırcık yavru daha elde etti. Daha önce Rex tavşanları yetiştirdiği için yeni ırka da bu adı verdi.

Burmese, Siyam ve British Shorthair kedileriyle yapılan çiftleştirmeler hem tüy özelliğinin çekinik kalıtıldığını gösterdi hem de ırkın gen havuzunu genişletti. 1956'da Kaliforniyalı bir yetiştirici bir çift satın alarak ırkı ABD'ye götürdü; CFA, Cornish Rex'i 1962'de kayda kabul etti, iki yıl sonra şampiyonluk statüsüne geçirdi.

Kıvırcık tüyün genetik nedeni 2013'te bulundu: Gandolfi ve arkadaşları, LPAR6 adlı gendeki küçük bir silinmenin bütün Cornish Rex'lerde bulunduğunu, düz tüylü kedilerde ise hiç görülmediğini gösterdi. Aynı değişiklik Alman Rex ırkında da var.

İnce, uzun ve zarif bir kedidir; sırtı kemerli, başı yumurta biçimli, kulakları iri ve yukarıda, gözleri kocaman, burnu belirgin bir "Roma burnu"dur. CFA'ya göre görünüşüne rağmen boyuna göre şaşırtıcı derecede ağırdır ve dokununca sıcak hissettirir.

• Ağırlık: PetMD'ye göre 6–10 pound (yaklaşık 2,7–4,5 kg).
• Tüy: Kısa, gövdeye yatık ve sık "marsel dalgalarıyla" kaplı. Çoğu kedide üç kat tüy varken Cornish Rex'te sadece en alttaki ince, yumuşak kat bulunur; örtü kılı hiç yoktur. CFA standardı ırkın puanlamasında tek başına tüye 40 puan ayırıyor: kıvrımın yanında yoğunluk ve yumuşaklık da aranıyor.
• Renkler: CFA standardı çok geniş bir yelpazeyi kabul ediyor: beyaz, siyah, mavi, krem, çikolata, lavanta gibi düz renkler, gümüş ve dumanlı tonlar, tekir desenleri, kaplumbağa kabuğu, üç renkli (calico), iki renkli ve siyam desenli (point) kediler.

Tüyünün yapısı yüzünden Cornish Rex'in bakımı diğer kedilerden farklıdır. CFA'ya göre düzenli taramaya gerek yoktur; ama birkaç konu önemli.

• Kulaklar: CFA, kulaklarda kulak kirinin diğer ırklardan daha hızlı birikebildiğini ve sık temizlenmesi gerektiğini belirtiyor. Temizliği veterinerinin gösterdiği şekilde, kulak kanalına bir şey sokmadan yap.
• Banyo: Bazı Cornish'ler zamanla yağlanır ve ara sıra banyo gerekir. PetMD'ye göre ihtiyaç kediden kediye çok değişir: kimi haftada ya da iki haftada bir yıkanır, kimi neredeyse hiç. Banyodan sonra havluyla iyice kurula; CFA saç kurutma makinesinin kıvrımları bozacağını hatırlatıyor.
• Soğuk: Örtü kılı olmadığı için kolay üşür. CFA soğuk havada kazak giydirmeyi öneriyor; sıcak bir yatak ve battaniye de işine yarar.
• Güneş: Tüyü güneşe karşı yeterli koruma sağlamayabilir; CFA kedilerin de güneşte yanabileceğini hatırlatıyor. Uzun süre doğrudan güneşte kalmasına izin verme.
• Gözler: Göz çevresinde kir birikebilir; nemli yumuşak bir bezle sil, kızarıklık ya da renkli akıntı görürsen veterinerine göster.
• Oyun ve alan: Günde bir ya da iki uzun oyun seansı, yüksek tırmanma ağaçları ve raflar bu ırk için şart.

Fikir için kediler ve yükseklik, ev kedisiyle oyun ve kedi için güvenli ev yazılarımıza bakabilirsin.

Cornish Rex'in özel bir mamaya ihtiyacı yok; yaşına uygun, tam ve dengeli bir kedi maması yeterli. CFA, ince yapısına rağmen bu ırkın iştahının çok büyük olduğunu ve çoğu kedinin ilgilenmeyeceği yiyeceklere bile yöneldiğini belirtiyor. Bu yüzden ölçülü beslemek ve yiyecekleri ulaşamayacağı yerde tutmak önemli.

• Günlük miktarı veterinerinle kedinin yaşına, hareketine ve ideal kilosuna göre belirle.
• Mamayı gün boyu açık bırakmak yerine birkaç küçük öğünde ver.
• Zeki ve becerikli olduğu için mama bulmacaları onun için iyi bir uğraş.
• Mutfak dolaplarını açabilir; insan yiyeceklerini ve çöpü kapalı tut.

CFA Cornish Rex'i bilinen kalıtsal bir sorunu olmayan, sağlam ve dinç bir ırk olarak tanıtıyor. Yine de bazı konuları bilmekte yarar var. Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için veteriner hekimine danış.

İlerleyici retina atrofisi (rdAc-PRA)

Retinanın yavaş yavaş bozulduğu, geç başlayan ve körlüğe ilerleyebilen kalıtsal bir göz hastalığı. Önce Habeş ve Somali kedilerinde tanımlandı; Menotti-Raymond ve arkadaşlarının 2010 çalışması, sorumlu değişikliğin çok sayıda ırkta yaygın olduğunu gösterdi. 2022'de 11 binden fazla kediyi inceleyen çalışmada bu değişiklik test edilen 106 Cornish Rex'in 31'inde bulundu. Tek kopya taşıyan kediler hastalanmaz; hastalık iki kopya taşıyanlarda görülür. PetMD'ye göre ilk işaret çoğu zaman gece görmede zorlanmadır. DNA testi var; yetiştiriciden anne ve babanın sonucunu iste.

B kan grubu

Aynı 2022 çalışmasında test edilen Cornish Rex'lerin yüzde 33'ü B kan grubundaydı. Kediler doğuştan karşı kan grubuna karşı antikor taşıdığı için bu, kan nakli gerekirse doğru donör seçimi ve çiftleştirme açısından önemli. Kedinin kan grubunu veterinerine sorup kaydet.

Kalp hastalığı (HCM)

PetMD, kalp kasının kalınlaştığı HCM'nin bu ırkta da görülebildiğini belirtiyor. Pek çok kedi uzun süre belirti göstermez; Cornell Feline Health Center'a göre hastalık kalp ultrasonuyla (ekokardiyografi) saptanır.

Deri

2008 tarihli bir çalışmada sağlıklı Cornish Rex'lerin derisindeki maya (Malassezia) miktarı sıradan kısa tüylü kedilerle benzer bulundu; yakın görünüşlü Devon Rex'te ise belirgin şekilde daha fazlaydı. Yine de derisinde yağlanma, kızarıklık ya da kaşıntı fark edersen veterinerine göster.

Cornish Rex için İngiltere'deki VetCompass çalışmaları gibi geniş bir ömür verisi bulamadık. Veteriner onaylı kaynaklar bu ırk için 11–15 yıllık bir ömür aralığı veriyor. Bu bir ortalama değil, genel bir aralıktır; iyi bakılan, kilosu kontrol altında ve düzenli veteriner kontrolüne giden kediler bu aralığın ötesine geçebilir.

Ömrü uzatmanın en somut yolları her kedide aynı: kısırlaştırma, ideal kilo, ev içinde güvenli yaşam, yılda en az bir kez veteriner kontrolü ve diş bakımı.

• Barınağı da düşün: Saf ırk kediler de barınaklara ve sahiplendirme derneklerine düşebiliyor; bazı ülkelerde Cornish Rex'e özel kurtarma dernekleri bile var. Irk gruplarını ve sahiplendirme ilanlarını takip et.
• Alerji: Az dökmesi alerjiyi önlemez. PetMD, alerjiye yol açan maddelerin deride ve tükürükte de bulunduğunu, hiçbir kedinin tamamen alerjisiz olmadığını hatırlatıyor. Alerjin varsa almadan önce bu ırkla vakit geçir.
• Yetiştiriciye sor: Anne ve babanın PRA (rdAc) DNA testini ve kan gruplarını iste.
• Kırmızı bayraklar: Anneyi göstermeyen, sürekli yavru satan, belge sunmayan ya da acele ettiren satıcılardan uzak dur.
• Yasal kayıt: Türkiye'de sahipli kedilerin mikroçiple kimliklendirilip PETVET sistemine kaydedilmesi zorunlu. Ayrıntılar PETVET kaydı ve mikroçip yazımızda.