Selkirk Rex

CFA'ya göre ırkın kurucu kedisi, sürekli ilgi istediği için "Miss DePesto" ("Bayan Başbelası") adını almıştı ve torunları da bu özelliği taşıyor: senden kibarca zaman ve sevgi isterler, istekleri karşılanmazsa kucağına ya da eğik sırtına atlayabilirler. Zekâlarını sevimli bir şakacılıkla birleştirirler; bir lazer ışığının peşinde duvara tırmanmaya çalışmaları bunun bir örneği.

CFA, Selkirk'lerin "hareketli olmaktan çok etkileşimci" olduğunu söylüyor: odak noktaları sensin ve sıcak bir kucak onların cennetidir. Dört ayağını yerde tutmayı tercih eder ama bir oyuncağın peşinde evde koşturabilir. Çok konuşkan değildir, ama sen konuşursan "cevap verir".

TICA'ya göre ırkın mizacı geliştirilmesinde kullanılan ırklardan izler taşıyor: British Shorthair'den rahat, İran kedisinden sevecen, Exotic'ten oyuncu bir yan. Çok sosyaldir ve uzun süre yalnız kalmayı sevmez. TICA, tasmayla yürümeye bile alıştırılabileceğini belirtiyor.

Selkirk Rex, kedisiyle çok vakit geçirmek isteyen, sakin ama ilgiye düşkün bir dost arayan aileler için uygun. CFA ve TICA ırkı çocuklu aileler ve kedi dostu köpekler için iyi bir seçim olarak tanımlıyor.

Herkes bu tüye dokunmak ister; CFA da buklelerin "dokunulmak ve oynanmak için" yaratılmış gibi olduğunu söylüyor. Yine de çocuklara kediyi zorla kucağa almamayı ve kaçabileceği bir yer bırakmayı öğretmek önemli.

TICA'ya göre 1987'de ABD'nin Montana eyaletinde, mavi kaplumbağa ve beyaz renkli bir sokak kedisinin beş yavrusundan biri tuhaf görünüyordu. Bukleli tüylü, kıvrık bıyıklı bu yavru 9 haftalıkken İran kedisi yetiştiricisi Jeri Newman'ın dikkatini çekti. Newman onu yanına aldı ve sürekli ilgi istediği için "Miss DePesto" adını verdi. (CFA aynı olayı 1986'ya tarihliyor.) Kardeşlerinin hepsi düz tüylüydü ve çevrede başka kıvırcık kedi yoktu; bu da yeni bir genin ortaya çıktığını düşündürdü.

Miss DePesto siyah bir İran kedisiyle çiftleştirildiğinde doğan altı yavrudan üçü kıvırcıktı. Bu sonuç, kıvırcık tüy geninin Cornish ve Devon Rex'teki genlerin aksine baskın olduğunu gösterdi. Newman yeni ırka üvey babasının soyadı olan Selkirk'i verdi; CFA'ya göre bu, bir insanın adını taşıyan tek kedi ırkı. TICA ırkı 1990'da yeni ırk programına aldı ve 1994'te şampiyonluğa kabul etti; CFA 1992'de kayda aldı, 2000'de şampiyonluk verdi.

2013'te yayımlanan bir genetik çalışma, kıvırcık tüyün KRT71 adlı bir keratin genindeki değişiklikten kaynaklandığını gösterdi. Aynı çalışmaya göre ırk, hem gen havuzunu genişletmek hem de yuvarlak ve sağlam bir gövde, uzun tüy ve orta derecede kısa bir burun gibi özellikler kazandırmak için British Shorthair, Exotic Shorthair ve İran kedileriyle yoğun biçimde çiftleştirildi.

Dış kan kullanımına bugün sınır getiriliyor: CFA'da İran kedisiyle çiftleştirme 2020'den, British Shorthair ve Exotic ile çiftleştirme 2025'ten önce doğan yavrular için geçerliydi; 1 Ocak 2025 ve sonrasında doğan Selkirk Rex'lerin anne ve babası da Selkirk Rex olmak zorunda. FIFe ise dış kan olarak sadece British Longhair ve British Shorthair'e izin veriyor.

Selkirk Rex orta-büyük boyda, kaslı ve ağır kemikli bir kedi. CFA'ya göre yetişkin erkekler 12–15 pound (yaklaşık 5,4–6,8 kg) gelir, dişiler biraz daha küçüktür. Baş yuvarlak ve dolgun yanaklı, gözler yuvarlak ve aralıklı, kulaklar orta boydadır.

• Tüy: CFA'ya göre Cornish Rex'in sık dalgalarından ya da Devon Rex'in yumuşak dalgalarından farklı olarak Selkirk'te ayrı ayrı belirgin bukleler var. TICA'ya göre bukleler en çok boyun, kuyruk, karın altı ve yanlarda belirgin.
• Kısa ve uzun tüy: Kısa tüylüde tüy her yerde aynı boyda; uzun tüylüde yüzü çevreleyen bir yaka ve tüylü bir kuyruk olur.
• Bıyıklar: Kıvırcık ve kırılgan; CFA'ya göre sık sık kırılsa da kedi bundan rahatsız olmuyor gibi.
• Renkler: Neredeyse her renk ve desen kabul ediliyor.
• Düz tüylüler: Gen baskın olduğu için iki Selkirk'ten de düz tüylü yavrular doğabilir. FIFe bunları ırkın bir parçası sayıyor ve ayrı bir kodla kaydediyor; CFA da düz tüylü Selkirk'lerin aynı mizacı daha uygun fiyatla sunabileceğini söylüyor.

Tüyün değişen hâlleri

TICA'ya göre yavrular kıvırcık doğar, ama 8–10 aylıkken bu tüyü kaybedip yetişkin kıvırcık tüyünü yeniden geliştirebilir. Tüy yaklaşık 2 yaşına kadar gelişmeye devam eder. Yavrunun bir dönem "düz" ya da seyrek görünmesi bu yüzden normal olabilir.

Selkirk'in tüy bakımı göründüğünden kolay. CFA, özel bir alete gerek olmadığını, buklelerin parmaklarla nazik bir kaşıma hareketiyle kabartılabileceğini söylüyor. Ölü tüyleri almak ve keçeleşmeyi önlemek için CFA ayda bir iki kez, TICA ise haftada birkaç kez tarama öneriyor; uzun tüylülerde ve tüy dökme döneminde sıklığı artırmak mantıklı.

• Tarama: Ölü tüyü almak için düzenli tara; uzun tüylülerde büyük bukle kümelerini ayırmak için CFA seyrek dişli bir saç tarağı öneriyor.
• Banyo: TICA'ya göre nadiren gerekir. Gerekirse nemlendirici bir şampuanla yıka ve tüyü ılık, cereyansız bir yerde kendi kendine kurumaya bırak; TICA, saç kurutma makinesinin kediyi kaniş köpeğine benzettiğini hatırlatıyor.
• Tırnak, kulak, diş: TICA tırnakların düzenli kesilmesini, kulakların temizlenmesini ve dişlerin veterinerin önerdiği bir macunla fırçalanmasını öneriyor.
• Tırmalama: Uzun bir tırmalama direği şart.
• Oyun: Olta oyuncaklar ve kovalamaca oyunları bu oyuncu kediyi mutlu eder; fikirler için ev kedisiyle oyun yazımıza bakabilirsin.

Taramayı sevdirmenin yolları için kedi tüy bakımı yazımıza da göz at.

TICA'ya göre Selkirk Rex'in özel bir beslenme ihtiyacı yok; kaliteli bir yaş ya da kuru kedi maması yeterli. Ağır kemikli ve sakin bir kedi olduğu için kiloya dikkat etmek iyi olur. Teng ve arkadaşlarının 2024 çalışmasında, ırkının ve cinsiyetinin ortanca kilosundan uzaklaşan kedilerin daha kısa yaşadığı görüldü.

• Mamayı ölçerek ver; ideal kiloyu veterinerinle belirle.
• Ödülleri günlük besinden düş.
• Kıvırcık tüy kilo değişimini gizleyebilir; ayda bir tart.
• TICA, su kabını mama kabından biraz uzağa koymanın ya da su çeşmesi kullanmanın kedinin daha çok su içmesine yardım edebileceğini söylüyor.

TICA, Selkirk Rex'i genel olarak sağlıklı bir ırk olarak tanımlıyor; CFA da ırkın sağlam yapısıyla bilindiğini, ırka özgü bir sağlık sorunu bilinmediğini söylüyor. Ama ırkın gen havuzunun önemli bir kısmı İran, Exotic ve British Shorthair'den geliyor ve bu ırkların kalıtsal sorunları Selkirk'e de geçebiliyor. Bu yüzden CFA'ya göre yetiştiriciler bu ırklarda bilinen hastalıklar için tarama yapıyor. Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için veteriner hekimine danış.

Dış kandan gelebilecek sorunlar

• Polikistik böbrek hastalığı (PKD): Böbreklerde zamanla büyüyen sıvı dolu keselerle seyreden kalıtsal bir hastalık. UFAW'a göre en çok İran kedisi ve ona akraba ırklarda görülüyor; GCCF de British'lerde bir dönem sorun olduğunu söylüyor. DNA testiyle saptanabiliyor.
• Hipertrofik kardiyomiyopati (HCM): Kalp kası duvarının kalınlaştığı kalp hastalığı. UFAW, British Shorthair'in bu hastalığa yatkın olduğunu belirtiyor. Kalbin ultrasonla incelenmesiyle (ekokardiyografi) saptanabiliyor.
• Kalça displazisi: Kalça ekleminin düzgün gelişmemesi. CFA, yetiştiricilerin bunu da taradığını söylüyor.
• Kan grubu uyuşmazlığı: CFA'ya göre çoğu yetiştirici çiftleştirmeden önce kan grubunu genetik testle belirliyor; kan grupları uyuşmayan anne ve yavrular arasında emzirme döneminde sorun çıkabiliyor.

Burun yapısı

2013'teki genetik çalışma, Selkirk'e dış kan yoluyla orta derecede kısa bir burun kazandırıldığını belirtiyor. Burun İran kedisindeki kadar basık değil, ama yine de nefesinin rahat, gözlerinin temiz olduğunu gözlemlemekte fayda var.

Selkirk Rex için güvenilir bir ömür verisi bulamadık. İngiltere'de 2019'da ölen 7900'den fazla kediyi inceleyen 2024 tarihli VetCompass çalışmasında, en az 15 ölüm kaydıyla ayrı incelenebilen 12 grup arasında Selkirk Rex yoktu. Irkın gelişiminde kullanılan ırklar için aynı çalışmada British grubunun beklenen ömrü 9,58 yıl, İran kedisininki 10,93 yıldı; melez kedilerde bu süre 11,89 yıldı.

Aynı çalışma, kısırlaştırılmış ve ideal kilosundaki kedilerin daha uzun yaşadığını gösteriyor. Sağlık taramaları yapılmış anne ve babadan gelen bir yavru seçmek, ideal kilo ve düzenli veteriner kontrolü Selkirk'inin uzun ve sağlıklı yaşaması için yapabileceğin en somut şeyler.

• Barınağı da düşün: Safkan kediler de barınaklara ve sahiplendirme derneklerine düşebiliyor. Belli bir ırk arıyorsan ırk gruplarını ve sahiplendirme ilanlarını takip et.
• Yetiştiriciden alacaksan: Anne ve babayı görmek iste; PKD DNA testi, kalp taraması (ekokardiyografi), kalça değerlendirmesi ve kan grubu sonuçlarını, aşı kayıtlarını sor.
• Düz tüylü Selkirk'i de düşün: CFA, düz tüylü Selkirk'lerin aynı mizaca sahip olduğunu ve daha uygun fiyatlı olabileceğini söylüyor.
• Alerji için alma: Kıvırcık tüy alerjiyi önlemez. 2024 tarihli bir derlemeye göre alerji yapmayan bir kedi ırkı olduğuna dair bilimsel kanıt yok. Alerjin varsa kediyi almadan önce onunla vakit geçir ve doktoruna danış.
• Kırmızı bayraklar: Anneyi göstermeyen, belge sunmayan, sürekli yavru satan ya da acele ettiren satıcılardan uzak dur.
• Yasal kayıt: Türkiye'de sahipli kedilerin mikroçiple kimliklendirilip PETVET sistemine kaydedilmesi zorunlu. Ayrıntılar PETVET kaydı ve mikroçip yazımızda.