LaPerm

GCCF, LaPerm'i zeki, meraklı, dışa dönük, uyumlu ve sevecen bir kedi olarak anlatıyor; çocuklu ailelere ve kedi dostu köpeklere uygun olduğunu, tırmanma çerçevelerinden ve oyuncaklardan hoşlandığını, hileler ve getirme oyunları öğrenebildiğini yazıyor. CFA da benzer biçimde sevecen, zeki ve insanlarla ilgili bir kedi diyor: aktif, kolay eğitilebilen ama kucağa kıvrılmaktan da hoşlanan, diğer evcil hayvanlarla ve çocuklarla genelde geçinen, genellikle sessiz bir ırk.

Kediyle oyun oynayabilecek, ona tırmanma alanları sunabilecek ve çoğu zaman evde olan ya da kediye ilgi gösterebilecek ailelere uygun. Zeki ve insan odaklı bir kedi olduğu için ilgisiz kalmaktan hoşlanmayabilir.

Hikâye 1982'de ABD'nin Oregon eyaletindeki The Dalles'ta bir çiftlikte başlıyor. GCCF'ye göre bir ahır kedisi, tekir desenli, tüysüz bir yavru doğurdu; yavru üç aylıkken tamamen kıvırcık bir tüy çıkardı. Sahipleri Linda ve Richard Koehl, kıvırcıklık geninin baskın olduğunu ve diğer "Rex" (kıvırcık tüy) genlerinden farklı olduğunu fark etti ve planlı üretime başladı. CFA bu ilk yavruya "Curly" adını verdiğini yazıyor; Linda Koehl üretimi kontrol altına alıp ırka LaPerm adını verdi.

Tanınma durumu kuruluşa göre değişiyor:

• TICA: GCCF'ye göre ırkı 2002'de tanıdı.
• CFA: 2000'de kayıt için kabul etti, 2008'de şampiyona statüsü verdi. CFA'ya göre 2025 Ocak'tan sonra doğan yavruların sadece LaPerm ebeveynleri olabilir; yani yerli kedilerle çiftleştirmeye izin veren dönem kapandı.
• GCCF: 2002'de ırk Birleşik Krallık'a geldi, 2004'te ön tanıma, 2012'de şampiyona statüsü verildi. GCCF kayıt politikası belirli ırklarla çiftleştirmeye izin veriyor; bu kedilerin sağlıklı olması ve ilgili genetik hastalıklar için DNA testinden geçmesi gerekiyor.
• FIFe: Kayıt kurallarında LPL (uzun tüylü) ve LPS (kısa tüylü) olarak yer alıyor; sadece LaPerm'le çiftleştirmeye izin veriyor.

GCCF ve CFA'ya göre LaPerm orta boyda, orta kemikli bir kedi; ilk bakışta göründüğünden ağır hissediliyor. Baş değiştirilmiş bir kama biçiminde, kulaklar büyük ve kâse gibi, gözler badem şeklinde; dikkatli olunca daha yuvarlak görünüyor.

• Tüy: Irkın imzası. GCCF "karışık dalgalar, bukleler ve halkalar" diyor. CFA'ya göre kıvrımlar gevşek dalgalardan sıkı burgulara kadar değişiyor ve en sıkı bukleler boğazda, karın altında ve kulak diplerinde. Uzun tüylü çeşidin boyun yakası ve tüylü bir kuyruğu var; kısa tüylünün tüyü daha kısa ve çıtır, kuyruğu şişe fırçası gibi.
• Renkler: CFA genetik olarak mümkün olan her rengi kabul ediyor. Karpati deseni ("ters uçlu") ırka özgü. GCCF tüm renk ve desenleri kabul ediyor, göz ve tüy rengi puanlanmıyor.
• Boyut: GCCF'ye göre genelde 5 ile 8 pound (2,3 ile 3,6 kg). CFA, kedilerin 2–3 yılda olgunlaştığını, dişilerin erkeklerden önce olgunlaştığını belirtiyor.
• Yavrularda tüy: GCCF'ye göre yavrular tüysüz doğabiliyor ve kıvrımlar sonradan çıkıyor; FIFe düz tüylü yavruların da iki kıvırcık anneden doğabileceğini yazıyor.

Tüy bakımı için GCCF, geniş dişli bir tarakla düzenli taramayı öneriyor; uzun tüylülerde daha sık gerekiyor. Küçük düğümleri nazikçe slicker fırçayla açabilirsin. CFA'ya göre kıvrımlar tüyü tuttuğu için dökülme az ve düğüm nadir. Bazı kedilerin tüyü yağlı olabiliyor; ara sıra banyo gerekebilir ve bunun için insan şampuanı değil, kedilere özel ürün kullanılmalı (veterinerinin gösterdiği şekilde). Daha fazlası için kedi tüy bakımı yazısına bak.

• Güneş: CFA, tüyü seyrek ya da çıplak noktaların güneşte yanabileceğini hatırlatıyor; güneş maruziyetini izle.
• Zihin ve hareket: Zeki ve aktif bir kedi; tırmanma ağacı, oyuncaklar, getirme oyunları ve bulmaca besleyiciler ver. Ev kedisiyle oyun ve kediler neden yüksek yerleri sever yazılarına da bakabilirsin.
• Tırnaklar: Tırmalama tahtası şart; kesimi veterinerinin gösterdiği şekilde yap.

LaPerm için özel bir mama önerisi bulamadık. Yaşına ve yaşam tarzına uygun, dengeli ve tam bir kedi maması yeterli. Aktif bir kedi olsa da mamayı ölçerek ver, ödülleri günlük miktardan düş, günlük miktarı veterinerinle belirle ve kiloyu ayda bir tart. Kıvırcık tüy vücuttaki fazla kiloyu gizleyebilir; bu yüzden tüyün altını elle kontrol et.

Aşağıdakiler bilgi içindir; teşhis ve tedavi için veteriner hekimine danış.

CFA, LaPerm'de ırka özgü bilinen bir sağlık sorunu bulunmadığını ve ırkın genetik olarak çeşitli bir geçmişi olduğunu söylüyor. GCCF'nin sayfası da ırk hastalıklarından söz etmiyor; yalnızca kayıt politikasında diğer ırklarla çiftleştirmeye izin verildiğini ve bunun bilinen ırka özgü sağlık sorunlarını önlemeye yardım ettiğini belirtiyor. Ancak bu, sorun olmadığı anlamına gelmez; küçük bir ırk için bağımsız bir sağlık araştırması bulamadık. Yetiştiriciye şunları sor:

• Anne ve babanın sağlık kontrolleri ve DNA test sonuçları.
• Soy kütüğündeki çeşitlilik (yakın akraba çiftleşmesi var mı).
• Yavrunun veteriner kontrolünden geçip geçmediği.

Her kedide olduğu gibi kalp, böbrek ve diş sağlığı için düzenli veteriner kontrolü yeterli bir başlangıç. Tüysüz ya da seyrek tüylü noktalarda deri kızarıklığı ya da yanık görürsen veterinerine göster.

LaPerm için ırka özgü bir ömür çalışması bulamadık. GCCF 12–15 yıllık bir aralık veriyor; bu bir kayıt kuruluşunun genel aralığı, araştırma verisi değil. Ömrü en çok ideal kilo, düzenli veteriner kontrolü, kısırlaştırma ve güvenli bir ev etkiliyor. Yavru alırken anne babanın yaşını ve sağlık geçmişini sormak boşluğu bir ölçüde doldurur. Düzenli kontroller, aşılar, parazit önlemi ve diş sağlığı bakımın temelini oluşturur; veterinerinin kedinin yaşına göre hangi kontrolleri önerdiğini sor.

• Barınağı da düşün: Kıvırcık ya da dalgalı tüylü kediler nadir; ama sevecen, insan odaklı kediler barınaklarda sıkça bulunuyor.
• Yetiştiriciden alacaksan: Anne ve babayı görmek iste; sağlık kontrollerini, DNA test sonuçlarını, soy kütüğünü ve aşı kayıtlarını sor. Düz tüylü ya da hafif dalgalı her kediyi "LaPerm" diye satan satıcılardan uzak dur. Kıvırcıklık baskın bir gen olduğu için düz tüylü yavrular da LaPerm anne babadan doğabilir (FIFe). Bunlar ırkın doğal bir parçası, ama sergi için "tanınmayan çeşit" sayılıyor.
• Kırmızı bayraklar: Anneyi göstermeyen, sürekli yavru satan, belge sunmayan ya da "hemen al" diye acele ettiren satıcılar.
• Yasal kayıt: Türkiye'de kedilerde mikroçip ve PETVET kaydı zorunlu. Ayrıntılar PETVET kaydı ve mikroçip yazımızda.
• İlk günler: International Cat Care yeni gelen kediyi önce tek bir odada başlatmayı, saklanabileceği bir yer bırakmayı ve onu zorlamadan kendi gelmesini beklemeyi öneriyor. Kedi sahiplenme: ilk hafta yazımız adım adım anlatıyor.